Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej

Na pierwszym miejscu stawiały sprawę przeprowadzenia w Polsce wyborów i nadszedł czas na realizację tych postanowień. Koalicja rządząca obawiała się, że w razie rozpisania wyborów na wiosnę 1946 roku może utracić władzę i dążyła do przesunięcia daty wyborów, aby wzmocnić swoją pozycję i pozbyć się opozycji. Rosła popularność PSL i SP. Społeczeństwo domagało się jednak głosowania. Komuniści wystąpili z propozycją przeprowadzenia referendum, które miało poprawić ich wpływy i przesunąć w czasie właściwe wybory parlamentarne. 27 kwietnia 1946 roku Krajowa Rada Narodowa uchwaliła „Ustawę o głosowaniu ludowym”

  • przed wyborami do Sejmu zostanie przeprowadzone referendum
  • głosowanie ludowe odpowie na trzy postawione pytania:
  1. czy jesteś za zniesieniem Senatu ?
  2. czy chcesz utrwalenia w przyszłej konstytucji ustroju gospodarczego, wprowadzonego przez reformę rolną i unarodowienia podstawowych gałęzi gospodarki krajowej z zachowaniem ustawowych uprawnień inicjatywy prywatnej ?
  3. czy chcesz utrwalenia zachodniej granicy państwa ?
  • głosowanie ludowe odbędzie się na całym obszarze państwa w dniu 30 czerwca 1946 roku

Referendum stało się dla PSL testem popularności i w związku z tym zwróciło się do wyborców, by na pierwsze pytanie głosowali „nie”, na pozostałe „tak”.

Apele pozostałych partii z koalicji rządzącej:

  • PPR – 3 razy „tak”
  • WiN – „nie” na 1 i 2 pytanie, na 3 „tak”
  • NSZ i NZW – 3 razy „nie” lub zupełny bojkot referendum.

Komuniści uruchomili ogromną machinę propagandową. Plakaty i ulotki miały oddziaływać na emocje, zachowania i postawy.

Przed wyborami rząd Osóbki – Morawskiego starał się poprawić zaopatrzenie w miastach, rolnikom obiecywano zniesienie od 1 sierpnia 1946 roku obowiązkowych dostaw. W terenie próbowano jednocześnie zastraszyć działaczy PSL, wielu aresztowano, rozpędzano wiece, usuwano z komisji przedstawicieli.

Referendum odbyło się 30 czerwca 1946 roku. Według najnowszych badań ¾ społeczeństwa opowiedziało się przeciwko blokowi komunistów.

Wybory do Sejmu Ustawodawczego ustaliła Krajowa Rada Narodowa na dzień 19 stycznia 1947 roku.

PPR, PPS, SL, SD utworzyły wspólny blok wyborczy z podziałem mandatów:

  • PPR 32%
  • PPS 32%
  • SL 25%
  • SD 10%

Osobno w wyborach startowały: PSL, PSL – Nowe Wyzwolenie (powstałe z rozłamu PSL) i Stronnictwo Pracy (SP).

W okresie poprzedzającym termin wyborów władze komunistyczne rozpętały terror (zastraszanie, aresztowania, morderstwa, prowokacje, kłamliwa propaganda przeciw PSL-owi), rozbijano wiece, demolowano lokale stronnictwa.

W dniu 19 stycznia 1947 roku, w dniu głosowania, lokale wyborcze obstawiło wojsko i milicja. Część wyborców głosowała jawnie. Według Państwowej Komisji Wyborczej w głosowaniu wzięło udział 89, 9% uprawnionych do głosowania, ale do dzisiaj nie udało się odnaleźć prawdziwych wyników w skali ogólnokrajowej.

Dla opozycji wysokie zwycięstwo Bloku – 80% było nieprawdopodobne. Wyniki zostały oprotestowane wskazując na naruszenie praw wyborczych i „różne cuda nad urną”. Według Mikołajczyka na PSL głosowało około 74% wyborców.

W dniu 4 lutego 1947 roku Sejm Ustawodawczy zebrał się na swoim pierwszym posiedzeniu.

5 lutego 1947 roku posłowie wybrali na prezydenta jedynego kandydata, którym był Bolesław Bierut. Prezydent miał być wybierany na 7 lat, nie mógł piastować innych stanowisk państwowych.

Sejm 6 lutego 1947 r. powołał rząd. Premierem rządu został Józef Cyrankiewicz, wicepremierami: Władysław Gomułka (PPR), Antonii    Korzycki (SL).  Została powołana Rada Państwa, w skład której weszli:

  • prezydent RP, jako przewodniczący
  • marszałek i wicemarszałkowie Sejmu
  • prezes Najwyższej Izby Kontroli

Zadania Rady Państwa:

  • nadzór nad rządami narodowymi
  • zatwierdzanie dekretów rządu

19 lutego 1947 roku została uchwalona „Mała Konstytucja”, która określała zakres uprawnień:

  • Sejmu
    • uchwalał konstytucję
    • kontrolował działalność rządu
    • uchwalał budżet
  • Prezydenta
    • zwoływał, otwierał, odraczał i zamykał sesje sejmowe
    • podpisywał ustawy
    • wydawał rozporządzenia wykonawcze
    • mianował Prezesa Rady Ministrów
    • pełnił funkcję najwyższego zwierzchnika sił zbrojnych
    • reprezentował państwo na zewnątrz

– Rządu

  • był odpowiedzialny konstytucyjnie i parlamentarnie

Mała Konstytucja nie zawierała gwarancji wolności obywatelskich. W tym zakresie Sejm ogłosił oddzielną deklarację o prawach obywatelskich, która nie była przestrzegana. Uzupełnieniem tej deklaracji była ustawa amnestyjna.

Po wyborach do Sejmu, w bardzo trudnej sytuacji znalazł się Stanisław Mikołajczyk i PSL. Nastąpił rozłam w PSL. Część z czasem połączyła się ze Stronnictwem Ludowym. Mikołajczykowi groziła utrata wolności. Przygotowano podstawy prawne, aby pozbawić go immunitetu poselskiego a następnie postawić go w stan oskarżenia. Mikołajczyk skorzystał z pomocy ambasady brytyjskiej i opuścił kraj. Wraz z opuszczeniem przez niego kraju, legalna opozycja przestała istnieć.

Ocena pierwszych lat Polski powojennej:

  • przejęcie władzy przez komunistów, „czystki” w społeczeństwie
  • początek budowy państwa totalitarnego, likwidacja opozycji, terror, aresztowania
  • przeprowadzono pierwsze reformy społeczno – gospodarcze; rolna, nacjonalizację przemysłu
  • w 1947 roku, w ramach planu „Wisła” oddziały wojska, MO, UB dokonały obławy i wysiedlenia około 150 tysięcy Ukraińców z Bieszczad, podczas akcji śmierć poniosło 1,5 tysiąca Ukraińców, rozbito oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii (UPA) – z rąk UPA zginął gen. Karol Świerczewski – marzec 1947 rok.

Według Stalina droga do socjalizmu była jedna – poprzez naśladowanie i realizację „doświadczeń radzieckich w budownictwie ustroju komunistycznego”. Stalinizm był systemem dyktatury politycznej, który podporządkował sobie i kontrolował wszystkie dziedziny życia ludzkiego. Miał charakter totalny i łączył się z „kultem jednostki”. Poprzez strach i zniewolenie łączył wielu ludzi, mobilizował ich do walki z „wrogami ludzi”. Gdy brakowało wrogów rzeczywistych wymyślano ich – na bazie nieufności i podejrzliwości. Stalinizm niszczył wzorce i wartości, których fundamentem była kultura i tradycja narodowa.

W stalinowskiej Polsce umacniała się totalna kontrola życia społecznego, politycznego i jednostkowego.

Gomułka uważał, że w budowie komunizmu należało uwzględnić polskie warunki i pójść „polską drogą do socjalizmu”, przy:

  • zachowaniu prywatnej własności ziemi
  • współudziale społeczeństwa w kierowaniu państwem.

Uważał, że decyzje w sprawach polskich powinny zapadać w Warszawie a nie w Moskwie.

Oskarżono Gomułkę o „odchylenie prawicowo – nacjonalistyczne” i odsunięto od władzy. Nowym sekretarzem PPR został Bolesław Bierut. W latach 1951 – 1954 Gomułka był aresztowany.

Na wzór radziecki i pod naciskiem Stalina doszło w grudniu (15-21) 1948 roku, w gmachu Politechniki Warszawskiej na Kongresie Zjednoczeniowym do zjednoczenia PPS i PPR i ogłoszono utworzenie Polskiej Zjednoczone Partii Robotniczej z Bolesławem Bierutem jako Przewodniczącym Komietu Centralnego PZPR.

Na Kongresie uchwalono:

  • Statut PZPR według którego zadaniem partii miało być zbudowanie w Polsce socjalizmu
  • Deklaracje ideowa, która określała partię jako marksistowską.
5/5 - (1 vote)

Dodaj komentarz