9. Pułk Ułanów Małopolskich w latach 1918-1921

9. Pułk Ułanów Małopolskich sformowany został pod koniec listopada 1918 roku przez rotmistrza Józefa Dunin-Borkowskiego, byłego dowódcę piątego szwadronu 2. Pułku Ułanów Legionów Polskich. Gdy przystąpiono do tworzenia pierwszych oddziałów Wojska Polskiego, nawiązał on kontakt ze swymi żołnierzami, którzy podczas wywołanego kryzysem przysięgowym internowania legionistów, ukrywali się pracując przeważnie w szeregach Polskiej Organizacji Wojskowej na terenie Małopolski. Do tej grupy dołączyło wielu młodych ochotników oraz polskich kawalerzystów z byłej armii austriackiej. Do uzbrojenia i wyposażenia nowoformowanego pułku posłużyły zapasy magazynowe, zgromadzone w ośrodku zapasowym austro-węgierskiego 3. Pułku Ułanów Landwehry. Pułk ten w znacznej mierze składał się z żołnierzy polskiego pochodzenia.

Zaraz po utworzeniu pierwszego dywizjonu rtm. Dunin-Borkowski otrzymał rozkaz wymarszu w rejon Przemyśla by wziąć udział w działaniach przeciw Ukraińcom dążącym do opanowania Galicji Wschodniej. Po blisko dwutygodniowym okresie w którym pułk prowadził akcje patrolowe w rejonie Przemyśla, został skierowany do Mościsk celem zorganizowania tam obrony nakazanego odcinka linii kolejowej Przemyśl-Lwów. Jej utrzymanie było istotne ze względu na to, iż stanowiła jedyną dostępną dla Polaków drogę zaopatrzenia walczącej stolicy Galicji. Podczas walk z Ukraińcami pułk stoczył ciężkie walki pod Lubienem Wielkim, Stawczanami, Obroszynem i wreszcie w samym Lwowie. Detaszowane szwadrony brały udział w walkach grup mjr Sopotnickiego, płk Beckera oraz w działaniach ubezpieczających linię demarkacyjną na Śląsku Cieszyńskim. Wiosną 1919 r., gdy rozpoczęła się polska ofensywa, pułk włączony w skład 4. Dywizji Piechoty walczył na ziemi drohobyckiej. W dowód wdzięczności jej mieszkańców otrzymał od nich swój pierwszy sztandar. W tym okresie pułk stracił dopiero co przybyłego, nowego dowódcę – mjr Bartmańskiego, który wcześniej pełnił funkcję dowódcy szwadronu zapasowego. Szefostwo pułku objął po raz drugi rtm Borkowski.

Po wyparciu Ukraińców za Zbrucz w lecie 1919 r., a tym samym zakończeniu wojny polsko-ukraińskiej, pułk został przetransportowany na Wołyń, gdzie rozpoczynały się właśnie walki z Rosją Radziecką. Wziął tam między innymi udział w zdobyciu Równego, następnie zaś toczył walki na Polesiu. Wiosną 1920 r. wziął udział w operacji kijowskiej, uczestnicząc min. w zakończonym pełnym sukcesem zagonie na Koziatyn, który to został zajęty przez wojska polskie 27 IV 1920 r. Duże znaczenie opanowania tego ważnego węzła kolejowego spotęgowane zostało uzyskaniem bogatej zdobyczy wojennej, zarówno w broni i amunicji, jak i w taborze kolejowym. Gen. Juliusz Romer w swym rozkazie podsumowującym rezultaty zagonu wymienił 9. i 14. pułki ułanów, jako te których postawa zadecydowała o powodzeniu podjętych działań.

Podczas trwania ofensywy na Kijów 9. pułk odznaczył się zdobyciem silnie bronionego Rokitna, czego dokonał bezpośrednio po 120 – kilometrowym marszu.

Po przełamaniu frontu polskiego ugrupowania południowego przez 1. Armię Konną Budionnego pułk wziął udział w walkach odwrotowych. Ciężkie boje z kawalerią sowiecką stoczył w rejonie Antonowa, gdzie starł się z sowieckimi 4. i 14. Dywizjami Kawalerii. Dnia 5 VI 1920 roku w obronie mostu na Horyniu zginął twórca i dowódca pułku mjr Józef Dunin-Borkowski, pośmiertnie awansowany do stopnia podpułkownika i odznaczony Orderem Virtuti Militari przez Józefa Piłsudskiego. Dowództwo objął wówczas mjr Stefan Dębiński. Po otrzymaniu uzupełnień i reorganizacji w rejonie Zamościa pułk wziął udział w dalszych walkach przeciw ofensywie sowieckiej. Po polskim zwycięstwie pod Warszawą sytuacja na całym froncie diametralnie się zmieniła. Budionny zaniechał marszu na zachód i zwrócił się ku północy celem niesienia pomocy cofającym się armiom sowieckim. Polska 1. Dywizja Jazdy, a wraz z nią 9. Pułk Ułanów ruszyła jego śladem. Dnia 31 sierpnia 1920 roku pod Komarowem doszło do głównej, całodziennej bitwy z 1. Armią Konną. Bitwy, która okazać się miała ostatnią wielką bitwą kawaleryjską w historii Europy.

Pierwsza weszła do walki 7. Brygada Jazdy (2. Pułk Szwoleżerów, 8. i 9. Pułki Ułanów). Niemal zaraz po wejściu do bitwy 9. Pułk Ułanów poniósł znaczne straty od ognia własnej artylerii. Gdy Rosjanie wyprowadzili nowe siły, do akcji wprowadzono polską 6. BJ (1., 12., 14., Pułki Ułanów), która podjęła szarżę w kierunku Wolicy Śniatyckiej. Działanie to miało na celu odciążenie poważnie zagrożonego 8. Pułku Ułanów. Szarża przyniosła sukces, 4. i 11. Dywizje sowieckie ścigane ogniem artylerii wucofały się w nieładzie w kierunku Zamościa. W dalszej kolejności natarcie polskie prowadzone przez 14. Pułk Ułanów rozwinięto na Niewirków. W godzinach wieczornych niespodziewanie została zagrożona przez sowiecką sześcio-pułkową dywizję, pozycja polskich baterii. Uformowana w schody 7. BJ wraz z 1. Pułkiem Ułanów atakującym niespodziewanie od flanki rozniosła sowieckie natarcie i zadała Rosjanom ostateczną klęskę. Budionny musiał zaniechać marszu na północ i przejść do odwrotu.

Po tych wydarzeniach nastąpił pościg za cofającym się przeciwnikiem, który po przekroczeniu Bugu jeszcze raz próbował stawić zorganizowany opór ponosząc kolejną porażkę (12 września pod Kosmowem). Pościg był nadal kontynuowany. W tym czasie 9. Pułk Ułanów wchodząc już w skład Korpusu Jazdy, zajął most na rzece Styr, nie dopuszczając nieprzyjaciela do zorganizowania jakiejkolwiek obrony i zniszczenia mostu. Następnie Korpus Jazdy uzupełniony do stanu 8000 szabel, 24 działa i 220 karabinów maszynowych, wziął udział w zagonie na Korosteń, mającym na celu poprzez wdarcie się na głębokie zaplecze przeciwnika rozpoznanie i demoralizację jego wojsk, a w efekcie uzyskanie dalej posuniętych ustępstw w rozpoczętych w Rydze rokowaniach pokojowych. Akcja zakończona pełnym powodzeniem zaowocowała uchwyceniem ważnego węzła kolejowego jakim był Korosteń, wzięciem 8000 jeńców, zdobyciem 22 dział i 100 karabinów maszynowych. Była to ostatnia wielka akcja bojowa wojny 1918-1920 w której 9. Pułk Ułanów wziął udział. Podczas wszystkich kampanii w latach 1918-1920 zdobył 26 dział, 67 karabinów maszynowych, wziął do niewoli 2500 jeńców. Stracił dwóch dowódców, 285 oficerów i żołnierzy. Ułanom nadano 73 krzyże Virtuti Militari i około 400 Krzyży Walecznych.

Pułk w latach 1921-1939

Po zawarciu pokoju polsko-rosyjskiego 9. Pułk Ułanów Małopolskich przeszedł do garnizonu w Żółkwi. Wielu ze zdemobilizowanych żołnierzy osiadło na Wołyniu, gdzie za zasługi wojenne została nadana im ziemia. Założyli tam osadę Ułanowice, która utrzymywała stały kontakt z pułkiem do roku 1939, kiedy to wszyscy jej mieszkańcy zostali deportowani przez władze radzieckie. Nowym dowódcą pułku został płk Stanisław Pomianowski. W zimie 1922/23 pułk przeszedł do Czortkowa i Trembowli, biorąc tam udział w działaniach przeciwdywersyjnych aż do roku 1925, kiedy to luzuje go utworzony Korpus Ochrony Pogranicza. W roku 1926 odszedł dotychczasowy dowódca, którego miejsce ojął ppłk Janusz Pryziński, a po kilku miesiącach mjr Tadeusz Komorowski, późniejszy dowódca Armii Krajowej.

Z biegiem lat następuje poprawa nie tylko jakość broni,ale i warunków bytowych ułanów. Odbudowano koszary w Trembowli, w związku z czym dowództwo wraz z pododdziałami opuściło Czortków. Stare karabiny: austriacki Manlicher i rosyjski Mosin zostają zastąpione produkowanym w Polsce Mauserem, zwiększa się ilość i polepsza jakość broni maszynowej, ostatecznie rezygnuje się z austriackich siodeł, wprowadza nową armatę przeciwpancerną Beauforsa kal. 37mm. W Trembowli wzniesiono pomnik żołnierzy pułku poległych w latach 1918-1920, pod którym corocznie po zakończeniu letnio-jesiennych manewrów odbywała się defilada, połączona ze zwalnianiem starszego rocznika i nadaniem odchodzącym do cywila ułanom odznaki pułkowej. Pod tym pomnikiem odbywała się także coroczna przysięga rekrutów. W maju 1935 roku poczet sztandarowy pułku wziął udział w pogrzebie Józefa Piłsudskiego, gdzie został wezwany wraz z pocztami pułków, których sztandary odznaczono orderem Virtuti Militari do oddania ostatniego hołdu Naczelnemu Wodzowi.Jesienią 1938r. płk T. Komorowski odszedł na stanowisko dowódcy Centrum wyszkolenia kawalerii, dowództwo przejął ppłk dypl. Klemens Rudnicki.

Wrzesień 1939, bitwa nad Bzurą, obrona Warszawy

Dnia 27 VIII 1939 r. pułk otrzymał rozkaz mobilizacji oddziałów osłony, ułanom wydano nową broń, dotychczasowo utajniony i przechowywany w zbrojowniach jako sprzęt optyczny karabin przeciwpancerny UR wz. 35. Mimo problemów ze sformowaniem taborów dotrzymano 36-cio godzinnego terminu mobilizacji i pułk został przetransportowany koleją do Nekli koło Gniezna, gdzie wyznaczono punkt koncentracji dowodzonej przez płk dypl. Leona Strzeleckiego Podolskiej Brygady Kawalerii. W jej skład wchodziły: 6. Pułk Ułanów Kaniowskich, 9. Pułk Ułanów Małopolskich, 14. Pułk Ułanów Jazłowieckich, 6. Dywizjon Artylerii Konnej im. Gen. Romana Sołtyka, 62. Dywizjon Pancerny, 86. Samodzielna Bateria Artylerii Przeciwlotniczej, 7. Batalion Strzelców, szwadron kolarzy, szwadron pionierów, szwadron łączności, służby oraz tabory.

1.09. pułk przeszedł na postój w rejonie Wagowo-Czachurki, a dwa dni potem wyruszył na zachód w celu zluzowania batalionów Obrony Narodowej, od których przejął słabo umocnione pozycje w rejonie Wysogotowa (ok. 25 km na zachód od Poznania). Przeprowadzone w dniu 4 września przez pluton samochodów pancernych i pluton kolarzy rozpoznanie nie stwierdziło przekroczenia granicy polskiej przez nieprzyjaciela na kierunku Szamotuły-Zbąszyń-Noteć. Udało się natomiast od miejscowej ludności uzyskać informacje, że po stronie niemieckiej widziano kolumny motorowe w marszu w kierunku korytarza łączącego Polskę z wybrzeżem Bałtyku. Na skutek tych działań zmierzających do oskrzydlenia armii „Poznań”, pułk został przemieszczony ponownie w rejon Gniezna, gdzie powierzono mu rolę straży tylnej wycofujących się na główna pozycję obrony polskich oddziałów. Otrzymał także rozkaz niszczenia zbiorów. Dnia 6 września zatrzymał się w rejonie Strzelna, tutaj zaczęły się już dawać we znaki pierwsze braki w zaopatrzeniu oraz zmęczenie ludzi i koni.

W dniu następnym pod ciągłymi atakami Luftwaffe, przez Mogilno-Kleszczów kontynuowano marsz w straży tylnej. W nocy z 7 na 8 września pułk osiągnął Sępolno gdzie zatrzymał się na ubezpieczony postój. W ciągu dnia dołączyła część taboru pułkowego, który wskutek nalotów stracił kilku ludzi. Wieczorem wrócił z odprawy przynosząc nowe rozkazy dowódca ppłk. dypl. Klemens Rudnicki. Zgodnie z dyrektywami dowództwa armii „Poznań” nastąpił wymarsz celem obsadzenia mostów koło Dąbia na rzece Ner i utrzymania ich w ciągu dnia następnego dla zabezpieczenia wyjścia brygady do natarcia na Uniejów. Obrona tego odcinka została powierzona zastępcy dowódcy pułku mjr Stefanowi Tomaszewskiemu który otrzymał pod komendę 3. i 4. szwadron (dowódcy rtm. Edward Ksyk i rtm. Jerzy Poborowski), pluton armat przeciwpancernych 37 mm, dwa plutony CKM oraz baterię DAK-u przydzieloną do pułku.

Zadanie rozpoznania przedpola mostów zostaje wydane plutonowi kolarzy, który podczas jego realizacji napotkał nieprzyjaciela i nie zdążywszy odskoczyć zostaje otoczony. Mjr Tomaszewski przeprowadził wówczas odwodem wzmocnionym plutonem lekkich czołgów przeciwuderzenie, które umożliwiło plutonowi odwrót. Niemcy kilkakrotnie próbowali podejść do mostów, uniemożliwiono im to jednak celnym ogniem artyleryjskim. Nocą z 9 na 10 września przez mosty przeszły odziały brygady, po czym pułk ściągnął ubezpieczenia i w ślad za nimi przesunął się pod Uniejów, który zostaje zaatakowany z dwóch stron. Nocnym szturmem, udało się zaskoczyć przeciwnika, rozpętała się walka na broń białą i granaty, podpalono niemieckie czołgi. Do świtu zginęły dziesiątki Niemców, zaś 300 wzięto do niewoli. Straty polskie wyniosły 20 zabitych i 30 rannych.

Po tych wydarzeniach nastąpił trzydniowy okres walk na tyłach i skrzydłach nieprzyjaciela, podczas których pułk pobierał zaopatrzenie ze zniszczonych niemieckich kolumn transportowych. 12 września pułk w ramach swojej brygady stoczył bitwę w rejonie Wartkowice-Gostków, jako ostatni oderwał się od nieprzyjaciela i w ciągu nocy przeszedł w forsowny marsz za brygadą. W dniach 13 i 14 września w rejonie Ozorkowa wziął udział w zwycięskiej bitwie po czym obrano kierunek marszu Kutno. 15 września zostały połączone pod dowództwem gen. bryg. Romana Abrahama Podolska i Wielkopolska Brygada Kawalerii, które po przebiciu się z kotła podjęły marsz w kierunku Warszawy, dzień potem dotarły do lasów nadbzurzańskich. Tu już w pełni dały się odczuć duże straty wśród koni, których miejsca postoju atakowane były przez lotnictwo. Nad Bzurą pułk działał w ramach grupy kawalerii złożonej z dwóch wyżej wymienionych brygad, grupa ta miała za zadanie poruszać się w straży przedniej armii „Poznań” i „Pomorze” oczyszczając Puszczę Kampinoską. 9 Pułk Ułanów Małopolskich otrzymał samodzielne zadanie sforsowania Bzury, rozpoznania południowego obszaru Kampinosu i opanowanie jego wyjścia wschodniego, jako podstawy do działania swojej brygady w kierunku na Błonie.

Zgodnie z rozkazem nocą z 16 na 17 września rzeka została sforsowana i jeszcze przed świtem pułk osiąga Puszczę Kampinoską, by po krótkim odpoczynku podjąć marsz wzdłuż toru kolejki. Wkrótce napotykano nieprzyjaciela, z którym walka była o tyle łatwiejsza, że teren leśny ograniczał skuteczność wsparcia lotniczego oraz umożliwiał organizowanie zasadzek na czołgi patrolujące puszczę. Pułk walczył ugrupowany w „jeża”, pokonując wśród ataków niemieckich 25km, pod wieczór dociera na nakazaną pozycję, którą już jednak silnie obsadzili Niemcy. Pułkownik Rudnicki zdecydował się na podjęcie działań zaczepnych. Jako pierwszy ruszył do natarcia 2. szwadron (dowódca rtm. Antoni Bielecki), napotkawszy silny opór został wzmocniony 3. szwadronem. Daje to rezultat w postaci wycofania się niemieckich czołgów. Sytuację ta wykorzystał natychmiast dowódca 3. szwadronu, który poderwał swój oddział i zajął wieś Grabinę. W międzyczasie trwała obrona przed czołgami nacierającymi na tyły pułku, straż tylna składała się z 4. szwadron, plutonu CKM i plutonu przeciwpancernego, dowodził nią zastępca dowódcy pułku.

Dla opóźnienia natarcia zbudowano zapory z drzew, których przekroczenie przez czołgi dodatkowo utrudniał ogień karabinów przeciwpancernych, ponadto małe grupy ochotników atakowały czołgi z flanki za pomocą wiązek granatów. Niemcom niemal udało się oskrzydlić walczące polskie odziały, na zagrożonej pozycji znajdowała się tylko jedna armata przeciwpancerna, która z otwartej pozycji ostrzeliwała nacierające czołgi. Zginęła cała jego załoga, umożliwiło to jednak podprowadzenie drugiego działa z boku wykorzystywanej przez Niemców linii leśnej i dalszą skuteczną obronę odcinka aż do zmroku. Pułk po całodziennym boju wszedł w głąb lasu gdzie zatrzymał się na ubezpieczony odpoczynek, tego wieczora radiostacja pułkowa odebrała przemowę Mołotowa o wkroczeniu na teren Polski wojsk ZSRR. Dowódca rozkazał, by nie informować o tym ułanów.

Dnia 18 września udało się nawiązać łączność z dowództwem brygady i odebrać rozkaz przejścia o świcie w kierunku północno-wschodnim do miejscowości Palmiry, w celu połączenia się z brygadą, która miała przebić drogę zgrupowaniu gen. Kutrzeby do Warszawy. Wyjście z puszczy okazało się wolne, nieprzyjaciel wycofał się nocą. W godzinach popołudniowych pułk dotarł do brygady. O świcie dnia następnego dotarł wraz z nią pod Sieraków. Tu ruszyło spieszone natarcie. Gdy ułani weszli już do Sierakowa na prawe skrzydło nacierającego 9. Pułku uderzyli Niemcy, sytuację uratował w ostatniej chwili dowódca koniowodnych, prowadząc skuteczny ogień przeciwpancerny. Wobec niemożliwości przebicia się za dnia w tym kierunku dowódca brygady podjął decyzję o przebiciu się nocą przez Wólkę Węglową. Część ułanów wzięła udział w osławionej, tamtejszej szarży. 9. Pułk otrzymał rozkaz marszu w straży przedniej, wszedł pomiędzy placówki niemieckie i tuż przed świtem udało mu się dotrzeć do pierwszej linii obrony stolicy. Z pułku dotarło do Warszawy jedynie 500 ułanów i zaledwie 390 koni.

Będąc już w Warszawie, dnia 22 września pułk otrzymuje zadanie obrony wylotu ulic naprzeciwko lasku Sieleckiego, trzeci szwadron obsadza Fort Dąbrowskiego, tak ugrupowany pułk odpiera wszystkie niemieckie natarcia, tracąc jednak wielu ludzi. Nocą z 27 na 28.09. pułk zostaje skierowany do koszar 1. Pułku Szwoleżerów gdzie otrzymuje wiadomość o decyzji kapitulacji, dowódca poleca ułanom aby każdy z nich starał się na własną rękę przedostać do Francji.

Zgodnie z warunkami kapitulacji Warszawy, nastąpił podział polskich jeńców wojennych na urodzonych na wschód i na zachód od linii Curzona, grupa zachodnia licząca około 200 ludzi pod dowództwem ppłk dypl. Klemensa Rudnickiego przechodzi do obozów w Rzeszy. Grupa wschodnia, w ilości około 360 ludzi, pod dowództwem mjr Tomaszewskiego została wywieziona do Piaseczna gdzie Niemcy odłączyli od niej oficerów, żołnierzy zaś oddali w ręce Armii Czerwonej. Z obydwóch grup części ułanów udało się zbiec, i zasilić organizowane podziemie.

Podsumowując straty pułku w kampanii wrześniowej określono tylko liczbę zabitych oficerów, których zginęło pięciu, liczbę zabitych podoficerów i ułanów określa się jako pięćdziesiąt. Trudno określić także straty zadane nieprzyjacielowi, gdyż walki pułku miały charakter opóźniający i teren walk przechodził w ręce wroga, wiadomo natomiast, że pułk zniszczył na pewno 7 czołgów i 9 uszkodził. Podczas kampanii wrześniowej 10 żołnierzy dekorowano Orderem Virtuti Militari (w tym 6 pośmiertnie) oraz 40 Krzyżem Walecznych.

Ułani Małopolscy na obczyźnie

W dniu 23 marca 1940 roku Władysław Sikorski przychyla się do prośby rtm. Kornbergera i zatwierdza kadrę Oddziału Rozpoznawczego formującej się 3. Dywizji Piechoty, skład jej stanowią w 75% oficerowie, podoficerowie i szeregowi 9. Pułku Ułanów Małopolskich. Tworzący się O. R. napotyka na poważne trudności aprowizacyjne, otrzymując wyposażenie niepełne oraz niejednolite, braki te nie przeszkadzają jednak w intensywnym szkoleniu, głównie motorowym i przeciwpancernym. W okresie pobytu O. R. -u we Francji jego dowódcą zostaje mjr Włodzimierz Łączyński, który podczas ewakuacji do Anglii dostaje się do niewoli niemieckiej, gdzie następnie zginął podczas bombardowania. Ostatecznie mimo kłopotów z transportem rtm. Kornberger na zarekwirowanych samochodach, odmawiając złożenia broni udaje się do portu Le Crosic, skąd w dwóch rzutach udaje się do Anglii. Tam pułk przechodzi na postój w Crawford, gdzie przeprowadzono reorganizację oddziału, składającego się teraz z szwadronu dowodzenia, dwóch szwadronów motorowych i szwadronu ckm.

Nowym dowódcą zostaje ppłk dypl. Ziemowit Grabowski. Pułk zmienia teraz nazwę na 1. O.R., i po raz kolejny zostaje zatwierdzony nowy skład. Dnia 31 sierpnia 1940 roku otrzymuje od mieszkańców miasta Glasgow nowy sztandar, poświęcony przez biskupa polowego W.P. Gawlina. Na uroczystość tą przyjeżdżają Władysław Raczkiewicz i gen. Sikorski. Pułk w Anglii pełni zadania mające na celu obronę przed niemieckim desantem, jednocześnie intensywnie się szkoląc. Dowództwo obejmują kolejno ppłk Święcicki, mjr Buterlewicz, mjr Słatyński. Dnia 8 stycznia 1944 dzięki zabiegom tego ostatniego pułk znowu otrzymuje swoją dawną nazwę i zmienia swój charakter z rozpoznawczego na pancerny. Mimo intensyfikacji szkolenia i systematycznemu zwiększaniu stanu pułk nie wziął udziału w walce. Tuż przed rozwiązaniem dowództwo obejmuje mjr Stefan Tomaszewski, zastępca dowódcy jeszcze z września 1939 r. Mimo demobilizacji powstaje koło pułkowe mające na celu dbanie o tradycję i utrzymanie łączności między żołnierzami, wydaje ono biuletyn pt. „Dziewiątak”, oraz „Goniec Ułanów Małopolskich”.

Barwy i odznaka pułkowa, tradycje

Barwy pułku to amarantowy otok oraz proporczyki amarantowe u góry, u dołu białe, z dwoma żyłkami pośrodku: białą u góry, amarantową u dołu. Odznaka pamiątkowa wraz z regulaminem została zatwierdzona przez MSWojsk. w 1928r. Wcześniejsza jej wersja miała kształt krzyża z czterech toporów ułożonych na tarczy, znajdowała się na nich data 23.XI.1918 (wymarsz pierwszego szwadronu pułku na front w rejon Przemyśla). W centrum znajdowała się cyfra 9 wpisana w literę U. Drugi wzór odznaki powstał w 1928r., specjalny komitet przygotował dwie wersje odznaki: pierwszą-noszoną już nieoficjalnie i drugą, która uzyskała akceptację władz. Była ona wzorowana na krzyżu 1. Bryg. Leg. Polsk. miała kształt krzyża Rupperta w centrum którego umieszczono cyfrę 9 wpisaną w literę U, nawiązywała kolorystyką do barw pułkowych. Swoje święto pułk obchodził w dniu 31 sierpnia, w rocznicę bitwy pod Komarowem, do tradycji tego dnia należało zakładanie przez adiutanta dowódcy sznurów naramiennych z okresu wojny polsko-bolszewickiej. W okresie międzywojennym przebywał w pułkowych stajniach na tzw. łaskawym chlebie koń poległego twórcy pułku rtm. Józefa Dunin-Borkowskiego. Koń ów nosił imię Selim, siodłano go tylko raz w roku, gdy w dniu święta pułkowego dowódca odbierał na nim defiladę. 9. Pułk Ułanów Małopolskich utrzymywał szczególnie bliskie kontakty z 14. Pułkiem Ułanów Jazłowieckich u boku którego toczył walki już od momentu swego powstania, pozostając w ścisłych więzach aż do demobilizacji w 1947, w tym roku wspólne tradycje przejmują koła pułkowe.

5/5 - (5 votes)

Nobliści XX wieku c.d.3

lata 1950-1959

BERTRAND ARTHUR WILLIAM lord RUSSEL– ur. 18 maja 1872 r. Trelleck (Walia), zm. 2 lutego 1970 r. Penrhyndendraeth (Walia).

Logik, matematyk, filozof, myśliciel i eseista angielski.

Russel jest jednym z największych filozofów współczesności, a do tego postacią niezwykle barwną, witalną i wszechstronną. Pierwsza jego książka dotycząca zagadnień społeczno – politycznych, była owocem podróży do Niemiec w 1895 r. W głównych dziełach z zakresu matematyki, zwłaszcza w napisanych trzytomowych Principia Mathematica (1913), udowodnił, że matematyka jest konstrukcją logiki. W swojej antymetafizycznie nastawionej filozofii reprezentował stanowisko atomizmu logicznego, twierdząc że nasza wiedza o rzeczywistości daje się sprowadzić do zdań elementarnych, będących sprawozdaniem z jednostkowych empirycznie sprawdzalnych faktów. W 1897 r. wydał pracę O podstawach geometrii i rozpoczął pisanie dzieła, które przyniosło mu pewną popularność: Krytyczny wstęp do filozofii Leibniza, książka ta ukazała się w 1900 r. W latach 1920-22 wykładał filozofię na uniwersytecie w Pekinie, czego rezultatem była książka Problem Chin. W latach 20 – tych opublikował kolejne dzieła, m.in. Analizę myślenia i Analizę rzeczy oraz ABC atomu i ABC relatywizmu.

Rozszerzył i skonkretyzował w nich swoje poglądy filozoficzne. Twierdził m.in., że jedyną daną nam formą realności są doznania zmysłowe, a wszelkie przedmioty, których dotykamy są w rzeczywistości tworami naszego umysłu. Przez ostatnie dwadzieścia lat życia działał aktywnie w organizacjach domagających się rozbrojenia nuklearnego. Protestował również przeciw wojnie w Wietnamie, kontynuując politykę USA wobec tego kraju, opublikował w tym czasie nowe książki, m.in. trzytomową Autobiografię. Do najważniejszych dzieł filozoficznych Russela należy: Wiedza ludzka (1948). Jego niezwykle popularna synteza Historia zachodniej filozofii (1945) okazała się wielkim finansowym sukcesem. W 1946 r. wydał Filozofię i politykę. Wielkim rozgłosem cieszyła się też opublikowana w 1948 r. Ludzka wiedza, a dwa lata później – Niepopularne eseje.

W 1950 r. Bertrand Russel jako trzeci – po Rudolfie Euckenie i Henri Bergsonie – otrzymuje literacką Nagrodę Nobla. Członek jury nazwał go jednym z najbłyskotliwszych przedstawicieli racjonalizmu i humanizmu, nieustraszonym bojownikiem o wolność słowa i wolność myśli na Zachodzie.

PÄR LAGERKVIST– ur. 25 maja 1891 r. Vaxjo (Sinaland), zm. 16 lipca 1974 r. Sztokholm.

Prozaik, poeta, dramaturg i krytyk szwedzki.

Debiutuje manifestem Sztuka słowa i sztuka wizualna (1913), w których odrzuca realizm i opowiada się za literaturą czystej formy, co realizuje w kilku tomikach nowel i wierszy. Poezje zawarte w zbiorku Trwoga (1916) stają się pierwszym znaczącym przejawem ekspresjonizmu w literaturze szwedzkiej. Jego konsekwentną kontynuację stanowią utwory prozatorskie i dramatyczne umieszczone w tomie Teatr (1918), zawierającym m.in. postulaty teatru antyrealistycznego, odsyłający do twórczości Strinberga, i w tomie Chaos (1919), na który złożyły się: kosmiczny dramat fantastyczny Tajemnica nieba ( wystawiony w 1921 r. ), Mroczne baśnie; Wymagający gość oraz pogodne wiersze Najpiękniej jest o zmierzchu. Na początku lat 20-tych pisarza absorbuje problem istnienia Boga oraz zagadnienia dobra i zła. Daje temu wyraz w zbiorze opowiadań, mających charakter fantazji kosmologicznej Wieczny uśmiech. Jeden z bohaterów utworu rozmawia z Bogiem i pyta Najwyższego, dlaczego został stworzony. Bóg odpowiada mu, że nie miał określonego celu, ale starł się zrobić to, jak umiał najlepiej. Wniosek jaki z tego wypływa brzmi, że ludzie muszą szukać siły duchowej w sobie, a nie w Bogu.

W dramacie Niewidzialny (1923) prezentuje idealistyczną teorię o duchu człowieczym, w alegorycznych opowiadaniach Złe baśnie (1924) obraża ciemne strony rzeczywistości. Z tego samego okresu pochodzą: zbiór wierszy Pieśni serca (1926), sztuka teatralna Ten, który raz jeszcze przeżył swoje życie (1928) i tomik nowel Duch walczący (1930). Tryumf dyktatur w latach trzydziestych skłonił Lagerkvista ku twórczości zaangażowanej, piętnującej nazizm. Powstały m.in. opowiadania Kot (1933) i Zaciśnięta pieść (1934). Ten wątek kontynuował w cyklu opowiadań Barabasz (1950), Sybilla (1956), Śmierć Ahaswera (1960) i Pielgrzym na morzu (1962). Wszystkie koncentrują się wokół najważniejszych problemów nurtujących pisarza: potrzeby wiary i niejasnego przeświadczenia o śmierci Boga, buntu i rezygnacji w obliczu absurdalności istnienia.

W 1951 r. Pär Lagerkvist otrzymał literacką Nagrodę Nobla za siłę artystyczną i absolutną niezależność sądów pisarza, który próbował w swej twórczości odnaleźć odpowiedzi na wieczne pytania stojące przed ludzkością.

FRANÇOIS MAURIAC– ur. 11 października 1885 r. Bordeaux, zm. 1 września 1970 r. Paryż.

Poeta i dramaturg francuski.

Jego dwie pierwsze powieści Ciało i krew (1920) oraz Uprzywilejowani (1921) – przeszły bez echa, natomiast kolejna Pocałunek trędowatemu (1923) odniosła sukces czytelniczy, podobnie jak następne powieści: Rzeka ognista (1923), Genitrix (1923) i Pustynia miłości (1925) wyróżniona nagrodą Akademii Francuskiej. W 1925 r, Mauriac wydał tomik poetycki Burze, a dwa lata później słynną powieść Teresa Desqueyvuox, opartą na motywach głośnego procesu z 1906 r., wytoczonego kobiecie oskarżonej o usiłowanie otrucia męża. Pod koniec lat 20 – tych Mauriac, uważając się za pisarza katolickiego przeżywa poważny kryzys wiary, czego pierwsze symptomy odnaleźć można w eseju Cierpienia chrześcijanina z 1928 r. Kryzys pogłębia się, dopiero spotkania z księdzem katolickim pozwoliły mu odnaleźć wiarę i wewnętrzny spokój, co opisał w eseju Męka i radość chrześcijanina (1932). W 1929 r. opublikował traktat religijny Bóg i mamona oraz zbiór nowel pt. Trzy historie, a w 1932 r. swoją najsłynniejszą powieść Kłębowisko żmij, obnażającą hipokryzję w środowisku katolickim. W 1933 r. został członkiem Akademii Francuskiej. Wydał swoje kolejne powieści: Tajemnica Frontenaków (1934), Koniec nocy (1935), Czarne anioły (1936). Pisał również biografię Chrystusa: Życie Jezusa (1936) oraz zajmował się działalnością dramatopisarską. Sztuka Asmodeusz jest przejawem twórczości dramaturgicznej Mauriaca. Podczas II wojny światowej powstały m.in. tomik poetycki Krew Atysa (1940) i powieść Faryzeuszka (1941). Po wojnie jego aktywność literacka znacznie maleje. Publikuje jeszcze dwa dramaty – Niepokochani (1945) oraz Ogień na ziemi, czyli kraj bez drogi (1950). W ciągu następnych osiemnastu lat Mauriac wydał zaledwie jedną godną odnotowania powieść Dziecię przeszłości (1969). Przez kilkanaście lat prowadził w gazecie stałą rubrykę pt. “Notes”, gdzie zamieszczał zjadliwe komentarze na temat wydarzeń politycznych będąc zdecydowanym stronnikiem generała de Gaulle’a, któremu poświęcił biografię, podobnie jak Proustowi i Racine’owi.

W 1952 r. otrzymuje literacką Nagrodę Nobla za głęboką przejrzystość duchową i siłę artystyczną, z którą ukazuje w swoich powieściach dramat ludzkiego życia.

WINSTON CHURCHILL

ur. 30 listopada 1874 r. Woodstock, zm. 24 stycznia 1965 r. Londyn.

Polityk, pisarz, biograf, historyk, publicysta i mówca angielski.

Przez prawie pół wieku funkcjonował jako polityk: był wielokrotnie ministrem różnych resortów, Pierwszym Lordem Administracji.

W latach 1896-97 służył w Indiach, gdzie powstała jego Historia malakandzkich jednostek wojskowych (1898) oraz jedyny utwór czysto literacki Savrola czyli historia rewolucji w Lauranii. Jako żołnierz i korespondent brał udział w słynnej ekspedycji brytyjskiej wzdłuż Nilu i Sudanu. W 1899 r. porzucił armię i zajął się polityką, przegrał jednak w prawyborach i rozczarowany wyjechał jako korespondent wojenny “Morning Post” do Afryki Południowej na wojnę burską. Wrócił po roku do Anglii niemal jako bohater narodowy, po wielu niesamowitych przygodach, które przeżył i opisał. W latach 1923-29 Churchill opublikował czterotomowe dzieło historyczno-polityczne pt. Kryzys światowy, które niektórzy krytycy uznali za najbłyskotliwsze pamiętniki wojenne od czasów Juliusza Cezara. W 1924 r. objął kierownictwo ministerstwa finansów w rządzie, gdzie jego polityka, wywołała masowe strajki. Po upadku gabinetu konserwatystów w 1924 r. przez prawie dziesięć lat nie piastował żadnej funkcji rządowej. W tym czasie opublikował m.in. autobiografię Moje wczesne lata (1930) oraz biografię założyciela rodziny Churchillów, księcia Marlborough pt. Marlborough. Jego życie i czasy, której cztery tomy wydał w latach 1933-38. Po wybuchu II wojny światowej mianowany został Pierwszym Lordem Admiralicji, a w 1940 r. objął funkcję premiera i ministra wojny w gabinecie koalicyjnym. W 1945 r. przegrał wybory i ustąpił ze stanowiska premiera. W latach 1951-55 ukazało się sześć kolejnych tomów monumentalnej pracy historyczno-pamiętnikarskiej pt. Druga wojna światowa. W latach 1951-55 Churchill ponownie pełnił funkcję premiera Wielkiej Brytanii, z której musiał zrezygnować z powodu pogarszającego się stanu zdrowia. W 1953 r. uhonorowany został m.in. Orderem Podwiązki, a tytułów doktora honoris causa doczekał się w swym życiu ponad dwudziestu. W latach 1956-58 opublikował czterotomową Historię narodów anglojęzycznych.

W 1953 r. uhonorowany został literacką Nagrodą Nobla za wielkie mistrzostwo utworów o charakterze historycznym i biograficznym, a także błyskotliwą sztukę autorską z pomocą której bronił najwyższych ludzkich wartości. Przez członków jury przyrównany został do Cezara i Cycerona w jednej osobie.

ERNEST HEMINGWAY– ur. 21 lipca 1899 r. Oak Park , zm. 2 lipca 1961 r. Ketchum.

Prozaik amerykański.

W 1929 r. pisze powieść Pożegnanie z bronią, która stała się najwybitniejszym przykładem międzywojennej literatury pacyfistycznej. Bohaterem książki jest przerażony bezsensem wojny dezerter, który w położonej daleko od frontu wiosce przeżywa romans z ukochaną kobietą. W 1923 r. debiutuje zbiorem Trzy opowiadania i dziesięć poematów. Tu też wchodzi w środowisko pisarzy amerykańskich, którzy porzucili Amerykę. Poznaje Ezrę Pounda, Francisa Scotta Fitzgeralda, Johna Dos Passona, oraz Gertrudę Stein. Ta ostatnia zwróci się kiedyś do niego ze słowami: „You are all a lost generration” (Wszyscy jesteście straconym pokoleniem). To zdanie posłuży Hemingwayowi za motto wydanej w 1926 r. powieści: Słońce też wschodzi. Pisarz ukazuje w niej pesymistyczny obraz własnej generacji: duchowych impetentów. Powieść ta zapoczątkowała żywy do dziś w literaturze amerykańskiej wątek „straconego pokolenia”. Po 1927 r. powstają utwory, o których Gustaw Herling-Grudziński pisał, iż swoje źródło mają w tym, co Hiszpanie nazywają „cojones”. Jest to „literatura prawdziwego mężczyzny”, eksplorująca wątki hiszpańskiej corridy Śmierć po południu (1932), afrykańskiego safari Zielone wzgórza Afryki (1935) i kontrabandy podczas Wielkiego Kryzysu Mieć i nie mieć (1937). Przez krytyków powieści te zostały uznane za przykład męskiego sentymentalizmu. Największy rozgłos przynosi mu wydana w 1940 r. powieść Komu bije dzwon, poświęcona wojnie domowej i uznana przez krytyków za najwybitniejsze dzieło Hemingwaya. W 1938 r. pisze jedyną w życiu sztukę teatralną Piąta kolumna. W 1950 r. wydaje powieść Za rzeką , w cieniu drzew, która została zmiażdzona przez krytyków. Autora, który był wówczas u szczytu sławy nazwano zmanieryzowanym i samolubnym. Na łamach czasopisma „Life” pojawia się opowieść Stary człowiek i morze. Pisarz w 1953 r. otrzymuje za nią Nagrodę Pulitzera. W tym samym roku opublikował zbiór opowiadań pt. Niebezpieczne lato.

W 1954 r. uhonorowany zostaje literacką Nagrodą Nobla za opowiadanie Stary człowiek i morze. Członek Akademii Szwedzkiej Anders Österling powiedział, że „w tym opowiadaniu, gdzie mowa o prostym rybaku, otwiera się przed nami dola człowieka, jaśnieje duch walki bez jakiejkolwiek materialnej wygody… to hymn o moralnym zwycięstwie, które otrzymuje człowiek poniósłszy klęskę.”

HALLDÓR LAXNESS– ur. 23 kwietnia 1902 r. Reykjarik.

Prozaik, dramaturg i poeta islandzki.

W 1923 r. opublikował zbiór Kilka opowiadań i powieść Pod świętą górą, rok później opublikował apologię swej wiary: Z katolickiego punktu widzenia. W tym samym roku wyjechał na Sycylię, gdzie napisał pierwszą ważną powieść Wielki tkacz z kaszmiru, opowiadającą o losach młodzieńca, który porzucił ukochaną kobietę i posiadłości ziemskie dla życia klasztornego. W Stanach Zjednoczonych spotkał się z socjalistycznym pisarzem Uptorem Sinclairem, pod wpływem którego zerwał z katolicyzmem i został marksistą. Nowe poglądy przedstawił w 1929 r. w zbiorze esejów Księga Salka Valka, przedstawiająca życie biednych islandzkich rybaków, oraz podejmowane przez nich próby zrzucenia ucisku społecznego. Następna powieść Laxnessa Niezależni wyszła w dwóch tomach w latach 1934-35, opowiada ona o parobku, który zyskuje niezależność, nieugięcie zmaga się z losem i przyrodą, nie poddaje się nawet wtedy, gdy traci rodzinę i gospodarstwo. W latach 1937-40 ukazuje się najwybitniejsze dzieło Laxnessa : powieściowa tetralogia Światłość świata, będąca sagą o wiejskim poecie przeżywającym konflikt między realizmem a idealizmem. Krytycy i czytelnicy wyżej stawiają opublikowaną w latach 1943-46 trylogię Dzwon Islandii>, opartą na faktach historycznych z przełomu XVI i XVII w., kiedy to Islandia znajdowała się pod panowaniem Danii. Powieść z jednej strony wyraża pochwałę walki o narodowe prawa, z drugiej- parodiuje staroislandzkie wzorce heroizmu. W 1948 r. publikuje powieść Stacja atomowa, w Polsce znaną jako Sprzedana wyspa, w której opisuje pertraktacje związane z wydzierżawieniem Amerykanom bazy wojennejw Islandii. Z czasem pisarz stopniowo odchodzi od tematów społecznych i politycznych. Jego kolejna powieść Ryba umie śpiewać z 1953 r. odznacza się lirycznym nastrojem i refleksyjnością. Odchodzi również od komunizmu, który poddaje ostrej krytyce i głośnej autobiografii Epoka poetycka. Duszpasterstwo koło lodowca (1968). W ostatnich latach publikuje listy, szkice i eseje. Najważniejsze z nich zebrano w tomach Ciągle w tym samym miejscu (1981) i A lata mijają, Dni mnichów

W1955 r. Halldόr Laxness uhonorowany został za wyrazistą siłę epicką, która odrodziła wielką sztukę prozatorską Islandii.

JUAN RAMÓN JIMĖNEZ – ur. 23 grudnia 1881 r. Moquer (Andaluzja), zm. 29 maja 1958 r. Puerto Rico.

Poeta hiszpański.

Jimėnez był poetą; bardzo twórczym. Pisał; wiersze z taką; częstotliwością, źe ilość przytłoczyła ich naprawdę niepospolitą jakość. Za pierwszy okres twórczości hiszpańskiego liryka zwykło uważać się lata 1900-1917, kiedy to opublikowano m.in. takie zbiory poezji jak: Rytmy (1902), Smutne śpiewy (1903), Dalekie sady (1904), Pastorały (1905), Ballady wiosenne (1910), Głośna samotność (1911), Labirynt (1913), Srebrzynek i ja (1914-17), Lato (1915), Dziennik świeżo ożenionego poety (1917). Utwory tego okresu charakteryzuje poszukiwanie nowych, coraz bardziej wykwintnych form poetyckiego wyrazu, począwszy od sztucznego stylistycznie i melancholijnego romantyzmu, przez niezwykle muzykalny dekadentyzm fin-de-siecle’u, do niemal barokowego bogactwa opisów. Zwrot w twórczości Jimėneza zapoczątkował zbiór poezji z 1918 r. Wieczność, w którym próbował wyrazić swoją ’’łapczywość ujemności’’. Poeta odwrócił się od dotychczasowej, pełnej wykwintu twórczości i zwrócił ku poezji ”nagiej”, ”czystej”. Jego nowe wiersze były surowe i epigramatyczne, pozbawione wyszukania i malowności. Podobnie będzie w kolejnych tomach: Kamień i niebo (1919) i Piękność (1923), w których Jimėnez pisał o nierozerwalnym związku moralności z pięknem oraz wyrażał wiarę w zbawienną moc twórczości. Następne dwanaście lat zajęło mu opracowywanie antologii pt. Okrągły rok pieśni nowego świata, która została opublikowana dopiero w 1946 r. W tym samym roku opublikował zbiór poetycki Zwierz z głębi duszy, będący jego autobiografią, w której dokonuje on syntezy swoich poetyckich ideałów. Krytycy uważają ten utwór za podsumowanie jego “wyjątkowo egocentrycznej twórczości, zamkniętej we własnym kręgu żarliwie pielęgnowanych doznań arcywrażliwej duszy poetyckiej”. Kontynuacją tego dzieła miał być cykl Bóg upragniony i pragnący, ale poeta nigdy go nie dokończył a fragmenty włączył do swojego ostatniego utworu Trzecia antologia poetycka z 1957 r. Jimenez należy do najbardziej popularnych poetów hiszpańskich jak Federico Garc`a Lorka. Amerykański krytyk Howard Young, porównując Jimeneza do Yeatsa i Rilkego, nazwał go wyznawcą “ religii, w której jedynym obrzędem jest poezja, a jedyną formą oddania pokłonu – twórczość”.

W 1956 r. zostaje uhonorowany literacką Nagrodą Nobla za poezję liryczną wzór wielkiego ducha i czystości artystycznej hiszpańskiej poezji.

ALBERT CAMUS

ur. 7 listopada 1913 r. Mondorie (Algieria), zm. 4 stycznia 1960 r. Villeblerin (departament Yonne).

Prozaik i dramaturg francuski.

W 1937 r. wydał swój pierwszy zbiór eseistyczny Dwie strony medalu, a rok później drugi zbiór szkiców Gody. Podczas wojny – w 1942 r. – ukazały się dwie książki Camusa, które przyniosły mu ogromną popularność: powieść Obcy oraz esej Mit Syzyfa. Obcy okazał się światowym bestsellerem i do 1992 r. osiągnął część milionów egzemplarzy nakładu. W drugiej z głośnych książek – Micie Syzyfa – Camus przedstawił swoją koncepcję filozoficzną, w myśl której życie ludzkie jest absurdalne, podobnie jak praca mitycznego Syzyfa, dlatego jedynym wyjściem jest pogodzić się z absurdalnością swojego istnienia i czerpać z tej świadomości siłę. W 1945 r. pisarz wydał dramat Kaligula i chciał, aby wraz z powieścią i esejem stanowił całość zwaną Trylogią Absurdu. W latach 1950, 1953 i 1958 wydał w tomach Aktualia teksty publicystyczne. Pisał również sztuki dramatyczne. Oprócz Kaliguli okres powojenny przyniósł premiery trzech jego innych dramatów: Nieporozumienie (1944), Stan oblężenia (1948) oraz Sprawiedliwi (1948). Sztuki te miały charakter bardziej abstrakcyjny niż jego proza, a postacie w nich przedstawione były przede wszystkim personifikacjami określonych idei. Największą sławę, przyniosła pisarzowi wydana w 1947 r. powieść – parabola pt. Dżuma, która w kronikarski sposób opisując historię epidemii w Oranie, była jednocześnie filozoficzno –moralnym traktatem o ludzkości w obliczu zła. W 1951 r. Camus opublikował obszerne studium na temat form oporu wobec dyktatury przestrzeni wieków pt. Człowiek zbuntowany, w którym przedstawił jako zbrodniczy tak gloryfikowany przez Jean – Paula Satre’a ustrój komunistyczny. W latach 50 – tych wiele pracował dla teatru – adaptował na scenę i reżyserował utwory Calderona, Dostojewskiego, Buzeatiego a także Faulknera. Pisał również eseje ( zbiór z lat 1935-53 pt. Lato pojawił się w 1954 r. ) oraz opowiadania ( tomik Wygnanie i królestwo z 1957 r. ), ale najgłośniejszym jego dziełem z tego okresu była powieść Upadek (1956) – najbardziej złożony i najmniej optymistyczny ze wszystkich jego utworów. O ile w Obcym absurdalności i złu świata pisarz przeciwstawił obojętność i pogardę, a w Dżumie solidarność i walkę, to w Upadku nie zaoferował niczego – poza brakiem złudzeń czyli czystą świadomością.

W 1957 r. Albert Camus uhonorowany został literacką Nagrodą Nobla za ogromny wkład w literaturę, ukazującą znaczenie ludzkiego sumienia.

BORYS PASTERNAK – ur. 10 lutego 1890 r. Moskwa, zm. 30 maja 1960 r. Pieriediełkino k. Moskwy.

Poeta i prozaik rosyjski.

Debiutanckie wiersze Borys Pasternak opublikował w organie umiarkowanych futurystów ”Centryfuga”, a w 1914 i 1917 r. wydał pierwsze dwa zbiorki: Bliźniak w chmurach i Ponad barierami. W 1922 i 1923 r. wyszły kolejne dwa tomy poetyckie autora: Życie – moja siostra oraz Tematy i wariacje, uznane za jedno z najważniejszych wydarzeń w historii rosyjskiej literatury. W połowie lat 20 – tych Pasternak napisał trzy poematy historyczno – rewolucyjne: Rok 1905 (1925-26), Lejtnan Szmidt (1926-27) i Wzniosła choroba (1924-28). Tworzył też krótkie formy prozatorskie, które wydał m.in. w tomach: Opowiadania (1925), List żelazny (1931) i Drogi powietrzne (1933). Jego nowelistyka, pozbawiona akcji, koncentrowała się przede wszystkim na subtelnym oddaniu wrażeń i nastrojów. W 1932 r. wydał kolejny zbiorek poetycki, Powtórne narodziny, który stał się artystycznym wydarzeniem. Podczas II wojny światowej pisał wiersze, wydane w dwóch tomach: W porannych pociągach (1943) i Przestwór ziemski (1945). Po wojnie rozpoczął pracę nad wielką powieścią, nad którą pracował przez blisko 10 lat. Rękopis powieści zakupiło włoskie wydawnictwo komunistyczne “Feltrinelli” z Mediolanu. Wkrótce okazało się, że radziecka cenzura odrzuciła książkę “z powodu negatywnego stosunku autora do rewolucji i braku wiary w przemiany socjalne”. Zmuszono Pasternaka do wysłania depeszy do włoskiego wydawcy, prosząc o zwrot rękopisu. Włoski wydawca wraz z Doktorem Żywago – bo taki tytuł nosiła powieść – otrzymał rękopis “szkicem autobiograficznego” Pasternaka, w którym znajdowało się takie oto zdanie: “ Skończyłem ostatnie moje główne dzieło, najważniejsze, jedyne, którego się nie wstydzę, za które biorę bez żadnych obaw pełną odpowiedzialność”. Wydawca podjął decyzję i w 1957 r. książka wyszła drukiem, a już w roku następnym przetłumaczona została na 18 języków, stając się światowym bestsellerem. Znaczenie tej powieści, która przedstawiała rozległą panoramę Rosji, polegało na tym, że na przykładzie pojedyńczego człowieka, odpowiada na pytanie, jak nie stracić godności i być sobą w totalitarnej rzeczywistości.

W 1958 r. Borys Pasternak wyróżniony został literacką Nagrodą Nobla za znaczące osiągnięcia we współczesnej poezji lirycznej, a takza kontynuowanie tradycji wielkiej prozy epickiej.

SALVATORE QUASIMODO – ur. 20 sierpnia 1901 r. Modica k. Raguzy (Sycylia), zm. 14 czerwca 1968 r. Amalfi.

Poeta włoski.

Do pierwszego – “hermetycznego” – okresu w twórczości poety zaliczane są tomiki: debiutancki Wody i ziemie (1930) oraz Zatopiony obój (1932), Aromat eukaliptusa i inne wiersze ( 1933), Erato i Apollo (1936), Poezje (1938), I nagle wieczór (1942). Głównym motywem i punktem odniesienia twórczości Quasimoda jest jego rodzinna Sycylia, raj dzieciństwa, z której czyni mityczną wyspę. Wyspa jest życiem, reszta śmiercią. Uciekając od teraźniejszości poeta żyje przeszłością, która dla niego nie umarła. Unika problemów egzystencjalnych, niepokojów metafizycznych – zastępuje je tęsknota za wyspą i ewokacja przeszłości. W konstruowaniu trudnych często do odczytania wizji, Quasimodo najchętniej wybiera słowa aluzyjne i nieokreślone, zwracając uwagę raczej na ich brzmienie niż semantykę. Wartością absolutną staje się dźwięczność wyrazów. Reprezentatywnym dla jego ewolucji twórczej jest zbiór wierszy z 1947 r. Dzień po dniu. Quasimodo odszedł od “ liryki” do “epiki” , z “ poety wnętrzastał się twórcą zewnętrzności”. Jego proza obywatelska, zbliżona do suchej kroniki, nie zyskała już takiego uznania krytyków jak utwory nurtu hermetycznego. Z tego okresu pochodzą zbiory wierszy: Życie nie jest snem (1949), Fałszywa i prawdziwa zieleń (1956), Ziemia nieporównywalna (1958), oraz Dawać i mieć (1966) . Quasimodo był także wybitnym tłumaczem, szczególnie poezji greckiej. W 1960 r. pracował jako krytyk teatralny dla “Il tempo”, a w 1967 r. otrzymał tytuł honoris causa uniwersytetu w Oxfordzie. Quasimodo jest uważany za wybitnego poetę hermetyzmu włoskiego, choć wyżej stawia się twórczość jego kolegów: Montale i Ungarettiego.

W 1959 r. otrzymał wiadomość, że został laureatem literackiej Nagrody Nobla. Było to ogromną niespodzianką nie tylko na świecie, ale również w samych Włoszech, gdzie Quasimodo uważany był za twórcę znacznie ustępującego takim mistrzom pióra jak Ungaretti czy Montale. W werdykcie jury napisano, że nagroda przyznana została za poezję liryczną, która z klasyczną żywiołowością wyraża tragiczne doświadczenie naszych czasów. W wykładzie noblowskim Quasimodo stwierdził, że poezja rodzi się w samotności i dopiero później zdobywa świat.

Oceń tę pracę