pierwszy rozdział pracy magisterskiej
Publicysta Jiří Rak zastanawiając się nad fenomenem „aksamitnej rewolucji” – przewrotu, który – jak zauważa – nie miał swojego odpowiednika w historii ludzkości, gdyż odbył się bez przelania jednej kropli krwi, a nawet bez stłuczenia jednego okna[1], poszukiwał korzeni tego procesu w historii swojego kraju, skupiając się szczególnie na epoce czeskiego odrodzenia narodowego. Duchowi przywódcy tego ruchu, jak np. F. Palacký, konstruowali wtedy wizerunek Czecha, który brzydzi się przemocą i gwałtem, a jest zwolennikiem pokojowego postępu i szerzycielem kultury: „Ideał nieagresji jest w ogóle konstytutywną częścią naszego narodowego autostereotypu.”[2] – konstatuje J. Rak.
Pozostaje w sferze pytań o charakterze publicystycznym, na ile stereotyp Czecha unikającego przelewania krwi, ukształtowany w XIX wieku, w celu odnalezienia narodowej tożsamości narodu czeskiego (wyraźnie różniącej się, według F. Palackiego, od niemieckiego: narodu agresorów i zdobywców), mógł wpłynąć na taki, a nie inny przebieg wydarzeń anni mairabilis 1989 w Czechosłowacji; niemniej, aby lepiej zrozumieć mechanizmy, które doprowadziły do utraty władzy przez komunistów, warto cofnąć się do zdarzeń określanych jako „Praska Wiosna”, i do będącego ich bezpośrednim następstwem procesu „normalizacji”. Jak napisał Bohumil Hrabal w książce „Ogłoszenie o domu, w którym nie chcę już mieszkać”: „Każdy okres historyczny nosi w swym brzuchu dziecię, którego istnienia należy się nie tylko domyślać, lecz z którym należy już żyć.”[3]. Dziecię, któremu na imię „aksamitna rewolucja”, zostało poczęte na długo przed 17 listopada 1989, gdzieś podczas budzących się nadziei w roku 1968 i zostało wynoszone i wykarmione przez wiele lat trwania „normalizacji”. Jak pisał o swych rodakach znany socjolog Ivo Możný: „Jeszcze odczekaliśmy z typową, czeską ostrożnością na przesiadkę, aż historia odjechała opustoszałym i goniącym w ślepy zaułek pociągiem socjalizmu i zawołała: ‘Proszę wysiadać, dalej nie jedziemy’”[4].
[1] Rak, J.: Historický rodokmen sametové revoluce, „Přitomnost”, R. 1, nr 1(1990), s. 18-19.
[2] Ibidem.
[3] Cytowane za Możný, I.: Proč tak snadno…: Nékteré rodinné důvody sametové revoluce: Sociologický esej, Praha, Socjologické nakladatelství 1991, s. 8.
[4] Ibidem.