Miesiąc: wrzesień 2018

Poniżej przestawione zostały ważniejsze daty z dziejów Sopotu. W większym lub mniejszym stopniu miały one wpływ na charakter dzisiejszego miasta.

Trzecie tysiąclecie p.n.e.

Najstarsze znane dziś ślady pobytu człowieka na terenie Sopotu pochodzą właśnie z tego okresu. Kamienne narzędzia, pochodzące z młodszej epoki kamiennej, znaleziono w drugiej połowie XX w. w sąsiedztwie ulicy Okrężnej.

– II w. p.n.e.

Wykopaliska archeologiczne na terenie Górnego Sopotu w postaci licznych grobów wyposa­żonych w zdobione urny z przepalonymi szczątkami ludzkimi, wyroby z brązu oraz szklane i bursztynowe paciorki świadczą, że we wczesnej epoce żelaza na terenie Sopotu zamieszkiwa­ły plemiona zaliczane do ludów kultury urn twarzowych.

– IV w. n.e.

Ślady dużego skupiska osadniczego u wylotu Doliny Świemirowskiej, skarb srebrnych denarów rzymskich znaleziony w pierwszych latach XX w., pozostawiły po sobie plemiona kultury wielbarskiej, utrzymujące kontakty handlowe z Rzymem.

n.e.

W pobliżu Gręzowa, na gruntach ornych należących dziś do Leśnictwa Sopot oraz na terenie Grodziska, odkryto w drugiej połowie XX w. ślady słowiańskich osad otwartych.

Przełom VIII i IX w.

Na skraju Skarpy Sopockiej zbudowano drewniano — ziemną warownię zabezpieczającą istnie­nie otwartych osad, licznie powstających w tamtych czasach na terenie dzisiejszego Gdańska i Gdyni. Wczesnośredniowieczny gród w Sopocie był zamieszkiwany do X w. Zachowały się po nim ziemne wały , obronna fosa, grodowy majdan oraz wiele archeologicznych wykopalisk.

Około 1186 r.

Książe Pomorski Sambor I wyposażył nowo powstały klasztor cystersów w Oliwie w osady Stawowo i Gręzowo, leżące w granicach dzisiejszego Sopotu.

1212 – 1214 r.

Książe Mściwój I wyposażył klasztor żukowskich Norbertanek w osadę Świemirowo.

1283r.

Książe Pomorski Mściwój II, w zamian za ziemie utracone pod Gniewem na rzecz Zakonu Krzyżackiego, przekazał oliwskim cystersom 16 wsi, a wśród nich Sopot i Brodwino Żukowskie norbertanki, drogą wymiany dóbr, pozbyły się Świermirowa na rzecz cystersów z Oliwy.

1551r.

Bogaci gdańscy kupcy rozpoczęli proces wydzierżawiania od cystersów z Oliwy gruntów sopockiej wsi i wznoszenia na nich wystawnych rezydencji wypoczynkowych, zwanych dworami. W ciągu kilkudziesięciu lat uboga, klasztorna wieś chłopska, zmieniła się w wieś letniskową gdańskiego patrycjatu. Obok funkcji wypoczynkowych sopockie dwory pełniły również rolę ośrodków życia towarzyskiego i kulturalnego.

1660 r.

W sopockich dworach stacjonowały państwowe delegacje na rokowania pokojowe w Oliwie, po zakończeniu wojen ze Szwedami. Dwór w Karlikowie gościł polskiego króla Jana Kazimierza wraz z żoną Ludwiką Marią Gonzagą.

1714 r.

Królewski geometra Johannes Casparus Schirschmit sporządza na zamówienie sopockich posesorów , szczegółowy plan Sopotu i okolic.

1734 r.

Podczas wojny sukcesyjnej o koronę polską, pomiędzy zwolennikami Stanisława Leszczyńskiego i Augusta III, wojska rosyjskie oblegające Gdańsk spaliły (13 maja) wszystkie sopockie dwory. W kilka lat po pożarze odbudowano jedynie niektóre z nich i w skromniejszej postaci niż przed wojną.

1756 – 1760 r.

Większość sopockich ziem (8 dawnych dworów) przejmujął polski magnat, generał Józef Przependowski. Na Dworze Francuskim gospodaruje Joachim Deptowski, na Dworze Duńskim gdańszczanin Gotfryd Dehn, a w Karlikowie — Ludwig Gralatth. Sołtys Henryk Killer administrował skromną osadą rybacką nad brzegiem morza.

1772 r.

Po pierwszym rozbiorze Polski Sopot przyłączono do Prus. Administracja pruska sporządziła szczegółowy spis sopockich mieszkańców i żywego inwentarza. Teren dzisiejszego Sopotu zamieszkiwało wówczas 301 osób.

1774 r.

Skonfiskowany oliwskim cystersom majątek Stawowe, nabył gdański przedsiębiorca Muller i zbudował na jego terenie przydrożną oberżę.

Hrabia Kajetan Sierakowski z Waplewa (w pow. sztumskim), kupił od spadkobierców Piotra Killera grunty dawnego Dworu Sołeckiego i po czterech latach zamienił je z właścicielką Dworu Francuskiego na zabudowaną parcelę na skraju Skarpy Sopockiej. Na tej parceli zbu­dował zachowany do dziś klasycystyczny dwór letniskowy oraz założył park.

1804 r.

Dobra Przependowskich przejmujął gdańszczanin Karol Krzysztof Wegner. W centrum wsi wzniósł kolejny dwór, a obok niego urządził okazały Park Wiejski z siedmioma stawami na Potoku Środkowym.

Podczas oblężenia Gdańska bronionego przez Francuzów, stacjonowały w Sopocie wojska kozackie, które dopuściły się grabieży na miejscowej ludności.

Kajetan Sierakowski, sprzedał swą letnią rezydencję gdańskiemu kupcowi i bankierowi Danie­lowi Gotthelfowi Frantziusowi. We wsi stało wtedy 20 budynków mieszkalnych, w tym 4 bar­dziej okazałe.

1819 r.

Pierwsze próby uruchomienia kąpieliska morskiego w Sopocie, inspirowane działalnością (od 1808 r.) pobliskiego kąpieliska w Brzeźnie. Karol Krzysztof Wegner, właściciel największego sopockiego majątku, wzniósł na miejscu dzisiejszego Grand Hotelu skromny, drewniany bu­dynek kąpielowy z dwiema wannami i kotłem do podgrzewania morskiej wody oraz drewniana przebieralnię dla kąpiących się w morzu. W następnym roku zakład ten obsłużył 87 kuracju­szy, a po dwóch dalszych latach — 167. Władze pruskie przystąpiły do modernizacji głównej drogi prowadzącej przez Sopot z Gdańska do Berlina oraz wzniosły przy tej drodze między­wyznaniową szkołę.

1823 r.

Jan Jerzy Haffner z Colmaru, były lekarz armii napoleońskiej, osiadły w Gdańsku w 1808 r., wzniósł na uzyskanym od pruskiego ministerstwa skarbu nadmorskim terenie, murowany bu­dynek zakładu ciepłych kąpieli z 6 wannami oraz urządził wokół Królewskie Planty. Przy uj­ściu potoku Elizy (dziś Potok Haffnera) ustawił drewniane przebieralnie dla pań kąpiących się w morzu, a przy ujściu Potoku Kuźniczego — podobne przebieralnie dla panów. Wzdłuż Skar­py Sopockiej, na gruntach należących do dawnego Dworu Francuskiego, Meyerholdowie urządzają dostępny dla publiczności park, zwany Laskiem. W dawnym Dworze Hiszpańskim urządzono stację pocztową. Wydano pierwszy przewodnik po sopockim uzdrowisku, z za­twierdzonym przez władze regulaminem dla kąpieliskowych gości.

Rysunek 7 Jan Jerzy Haffner – portret

Źródło: Sopot Kronika XX wieku, s. 52

1824 r.

Obok Zakładu Kąpielowego powstał pierwszy Dom Zdrojowy.

1826 – 1827 r.

Ukazał się tygodnik Kallisto – gazeta kąpielisk Sopotu i Brzeźna. Zbudowano drewniany po­most spacerowy o długości 41 m, ustawiony na słupach wbitych w dno zatoki. Sopot liczący 570 stałych mieszkańców, obsłużył w ciągu sezonu 450 kuracjuszy.

1830 r.

Umiera Jan Jerzy Haffner. Jego spadkobiercy rozbudowali dom Zdrojowy o taras wsparty na 12 kolumnach i pokoje gościnne na poddaszu. Gdański geometra Schaper sporządził dokład­ny plan sopockiej wsi.

1842 r.

Przesunięto na rolkach (o 50 m na południe) murowany budynek Zakładu Kąpielowego, po czym rozbudowano Dom Zdrojowy o salę teatralną, taras widokowy od strony morza i ko­lumnowy ganek. Na miejscu dawnych przebieralni wybudowano Łazienki Południowe (dla pań) oraz Łazienki Północne (dla panów) z pomostami kąpielowymi i drewnianymi osłonami wprowadzonymi w morze. Wydano dwa obszerne przewodniki turystyczne po Sopocie

Fot. 6 Widok z lotu ptaka na Łazienki Południowe i pomsty kąpielowe w Sopocie istniało już 154 domów, zamieszkanych przez 930 stałych mieszkańców. W ciągu sezonu przebywało w kurorcie 1000 kuracjuszy. Zbliżony do tego stan utrzymywał się przez dalsze dwudziestopięciolecie.

Źródło: Dawny Sopot, s. 93

1870 r.

Nastąpiło uruchomienie linii kolejowej z Gdańska do Koszalina. Zbudowa pierwsze sopockie kościoły: neogotyckiej kaplicy dla katolików i kościółka protestanckiego w Parku Południo­wym. Następuje początek intensywnego rozwoju letniskowej osady i przekształcania jej w modne kąpielisko o charakterze miejskim.

1872 r.

Uruchomiono sieć wodociągową ze zbiornikiem u źródeł Potoku Kuźniczego.

1874 r.

Utworzono urząd gminny w Sopocie. Przyłączono do Sopotu: Karlikowo, Świemirowo i Sta- wowia. W wyniku tego przyłączenia liczba stałych mieszkańców Sopotu wzrosła z 2139 do 2834. Zbudowano nowy zakład ciepłych kąpieli z 26 wannami i pokojami zabiegowymi. Roz­budowano Łazieneki. Uruchomiono nowy zespół łazienek damskich przy ujściu Potoku Babi- dolskiego.

1877 r.

Władze gminy kupiły od spadkobierców Haffnera przedsiębiorstwo uzdrowiskowe. Zabudo­wa Dolnego Sopotu sięgnęła pod Skarpę. Wydano pierwszy przewodnik turystyczny po so­pockich lasach stanowiących spacerowe zaplecze uzdrowiska.

1880 r.

Zbudowano nowy, drewniany Dom Zdrojowy. Urządzono Skwer Kuracyjny, obramowany od strony morza galeriami spacerowymi i narożnymi pawilonami. Wydłużeno pomost spacerowey do 94 m i wyposażono go w prostokątną platformę z przystanią dla statków. Otwarto hotel Victoria w Górnym Sopocie.

1885 r.

Uruchomiono pierwszą sopocką gazownię.

1887 r.

Sopot liczył już4800 stałych mieszkańców i obsługiwał w ciągu sezonu 5280 kuracjuszy. Za­budowę stanowiło 573 budynki mieszkalnych, z których 148 stanowiły domy letnie, nieza- mieszkane w okresie zimowym. Ukazał się kolejny przewodnik turystyczny po Sopocie, autor­stwa miejscowej pisarki Elisy Puttner.

Przy ulicy Haffnera (dziś Sobieskiego) 35 powstało Sanatorium Bałtyckie.

Fot. 7 Sanatorium Bałtyckie

Źródło: Sopot Kronika XX wieku, s. 49

Budowa hotelu Werminghoffa u zbiegu ulic Morskiej i Południowej. Otwarto pierwsze korty tenisowe w sąsiedztwie Parku Północnego. Uruchomiono elektrownię. Ukazał się pierwszy numer Sopockiej Gazetki Kąpielowej, wydawanej trzy razy w tygodniu do 1902 r.

Otwarto pola wyścigów konnych w Karlikowie.

1900 – 1901 r.

Budowa protestanckiego Kościoła Zbawienia (Dziś Katolicki Kościół Garnizonowy) na Wzgórzu Morskim. Rada gminy wszczęła starania o nadanie praw miejskich Sopotowi. Dekret cesarski z 8 października 1901 r. uruchomił procedurę przekształcenia administracji w miejskie struktury. Sopot liczył już 10 000 stałych mieszkańców i obsługiwał w ciągu roku 12 500 kura­cjuszy.

1902 r.

1 kwietna nastąpiła uroczystość nadania praw miejskich Sopotowi. Powołano burmistrza i zarząd miasta. Rozpoczęcie budowy kościoła katolickiego p.w. NMP Gwiazdy Morza.

Fot. 8 Kościół p.w. NMP Gwiazdy Morza (stan obecny)

Źródło: Zbiory własne autorki

Otwarto nowy Zakład Wodoleczniczy.

1905 r.

Wydano monografię Chronik der Seebad Zoppot (historia Sopotu), autorstwa gdańskiego historyka Fritza Schultza.

Fot. 9 Strona tytułowa Kroniki Miasta Sopotu

Źródło: Sopot Kronika XX wieku, s. 28

Budowa Łazienek Południowych

Otwarcie pierwszego toru saneczkowego na stoku Wzgórza Trzech Gracji.

Otwarcie neobarokowego hotelu Metropol przy ulicy Morskiej (dzisiejsza Bohaterów Monte Casino). Pierwsze przedstawienie w nowo urządzonej Operze Leśnej. Rozbiórka drewnianego Domu Zdrojowego.

– 1912 r.

Budowa nowego Domu Zdrojowego wyposażonego w salę teatralną, sale dancingowe, restau­racje, czytelnie, winiarnie, pokoje hotelowe i tarasy widokowe. Wydłużenie mola do 315 m. otwarcie kolejnych tortów tenisowych i nowej siedziby klubu tenisowego. Budowa nowego ratusza. Otwarcie strzelnicy mieszczańskiej oraz nowego toru saneczkowego w sąsiedztwie Opery Leśnej

 

Źródło: Dawny Sopot, s. 12     Źródło: Zbiory własne autorki

1914 r.

Sopot liczył 17 000 mieszkańców stałych i obsłużył 20 100 kąpieliskowych gości. Wybuchła pierwsza wojna światowa.

W jednej z sal Domu Zdrojowego otwarto sopockie kasyno gry.

Na mocy Traktatu Wersalskiego Sopot wszedł (na prawach powiatu) w skład Wolnego Miasta Gdańska.

Uruchomiono coroczne Festiwale Wagnerowskie w Operze Leśnej.

Rozbudowano południowe skrzydło Domu Zdrojowego na siedzibę kasyna. Uroczyste ob­chody setnej rocznicy powstania kąpieliska morskiego w Sopocie. Rozpoczęto budowę Sta­dionu Stulecia w Dolinie Owczej.

Oddanie do użytku Stadionu Stulecia. Liczba stałych mieszkańców Sopotu przekracza 25 000 i utrzymuje się na tym poziomie aż do 1939 r.

Otwarto monumentalny Hotel Kasyno, zwany dziś Grand Hotelem.

Fot. 12 Grand Hotel w Sopocie

Źródło: Zbiory własne autorki

Rozbudowano molo do dzisiejszych rozmiarów (645 m).

Zamknięto Skwer Kuracyjny półkolistymi kolumnami spacerowymi.

1939 r.

Wybuch drugiej wojny światowej. Zagłada lub wypędzenie ludności żydowskiej i znaczącej części mieszkańców polskiego pochodzenia.

Wkroczenie wojsk radzieckich do Sopotu (23 marca). Spalano centrum uzdrowiska z Domem Kuracyjnym, Kasynem Gry, Hotelem Metropol i hotelem Werminghoffa. W całym Sopocie zniszczono w wyniku działań wojennych 135 budynków (10% zabudowy). Napływ osadników połączony z wysiedlaniem ludności niemieckiej. Umieszczenie w sopockim ratuszu siedziby urzędu wojewódzkiego i delegatury rządu do spraw odbudowy Wybrzeża. Powołanie nowego zarządu miejskiego, utworzenie Filharmonii Bałtyckiej, Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych, Insty­tutu Muzycznego.

Przeniesienie siedziby urzędu wojewódzkiego do Gdańska

Otwarto Targi Gdańskie w drewnianych pawilonach wzniesionych na części przyziemia daw­nego domu Zdrojowego.

Pierwszy Festiwal Sztuk Plastycznych w Sopocie.

1950 r.

Sopot liczy 36 700 stałych mieszkańców – 2 200 spośród nich żyło tu również przed wojną.

Uruchomienie elektrycznej kolei miejskiej łączącej Sopot z Gdańskiem, a w roku następnym również z Gdynią.

1956 r.

Przeniesienie Wyższej Szkoły Sztuk Plastycznych do Gdańska.

1956 r.

Odbył się (pierwszy w Polsce) Międzynarodowy Festiwal Muzyki Jazzowej.

1961 r.

Pierwszy Międzynarodowy Festiwal Piosenki w operze Leśnej.

1971 – 1975 r.

Oddanie do użytku żelbetowych Łazienek Północnych. Wzniesienie kompleksu budynków sanatoryjno — hotelowych przy ulicy Bitwy pod Płowcami (Sanatorium Helios)

Wydano pierwszy numer Rocznika Sopockiego, stanowiącego do dziś jedno z podstawowych źródeł wiedzy o dziejach, życiu kulturalnym i współczesnych problemach miasta.

Sopot osiąga największą w swoich dziejach liczbę (54 000) stałych mieszkańców.

1979 r.

Urzędowe uznanie Sopotu za urbanistyczny zespół zabytkowy i poddanie go ochronie pań­stwowych służb konserwatorskich.

1991 r.

Rozpoczęto wydawanie Tygodnika Sopot, przeobrażonego po dwóch latach w Gazetę Miasta Sopot, ukazującą się raz w tygodniu.

1995 r.

Rozbudowa Łazienek Południowych i przekształcenie ich w zespół restauracyjno — hotelowy.

1997 r.

Uruchomienie ujęcia leczniczych wód solankowych. Prace związane z ustanowieniem Sopotu uzdrowiskiem.

19 luty 1999 r

Ukazanie się w Dz. U. Nr 10 poz. 94 informacji o tym, że od dnia 5 lutego 1999 Miasto Sopot oficjalnie uzyskuje Status Uzdrowiska.