Warunki ekonomiczne Polski nie pozwalały Ziemiankom na ponoszenie znaczących nakładów finansowych na reformy gospodarcze. Jedyne co mogły uczynić dla ludności wiejskiej to pokierować ich gospodarstwami. Na podstawie zebranych danych statystycznych Z.K.Z. miało obraz ogólnej ówczesnej sytuacji z zakresu produkcji gospodarstw rolnych. W 1897 roku z obszaru całego Cesarstwa do Niemiec eksportowano drób na kwotę 20 milionów rubli, z tego udział tej produkcji z terenów Królestwa to jedynie 3 miliony rubli. W przypadku jaj sprzedaż z Cesarstwa opiewała na kwotę 40 milionów rubli, a udział Królestwa wynosił tylko 4 miliony rubli.
Ziemianki podkreślały, że z tej i tak niewielkiej sprzedaży największą korzyść czerpali żydowscy przedsiębiorcy, a główni producenci, czyli ludność wiejska, miała bardzo mały zyski, ze względu na brak umiejętności produkowania oraz wyzysk.
Import produktów spożywczych przedstawiał się następująco: owoce i warzywa zostały sprowadzone na kwotę 2 milionów rubli. Oprócz tego Cesarstwo dostarczało drobiu tucznego, ziół lekarskich i farbiarskich oraz pijawek za 60 tysięcy rubli rocznie dla samej Warszawy. Zagranica dostarczała owoców, nasion, warzyw, kwiatów i wiele innych29.
W handlu były jabłka amerykańskie, śliwki węgierskie lub francuskie, powidła węgierskie lub czeskie, wędliny litewskie. Składy delikatesów zastawiane były zagranicznymi konserwami wypełnianymi owocami, które jak mówiły Ziemianki, można było hodować w naszym kraju. Z.K.Z. zwracało uwagę, że polskie społeczeństwo płaciło bardzo drogo za towary, które może samo wyprodukować .
Do sfery produkcji mającej wielkie znaczenie w ekonomicznym rozwoju Ziemianki zaliczały przemysł domowy włościański, który właściwie pokierowany miał przynieść ogromne korzyści. W Polsce przemysł domowy zatrudniał niewiele osób, a we Włoszech 500000 ludzi zajmowało się jedwabnictwem, w Austrii 570000 utrzymuje się z koszykarstwa i tkactwa. W 1895 roku Niemcy mieli 22307 przedsiębiorstw wykonujących prace domowe w rolnictwie. Pod tym względem najlepiej zorganizowane były Szwecja i Norwegia. Stworzono tam „Towarzystwa przemysłu domowego”, które były subsydiowane przez rząd i dawały stałą pracę dla 50% swojej małorolnej ludności.
Porównując sytuację w polskim i zagranicznym rolnictwie, Ziemianki postanowiły pomóc ludności wiejskiej w taki sposób, aby zapewnić im zarobek pozwalający na lepsze życie.
Aby znacząco podnieść poziom życia na wsi Z.K.Z. postanowiło:
zbadać, jakie działy gospodarstwa kobiecego w ówczesnych warunkach należało rozwijać,
zakładać szkoły gospodarskie,
zatrudniać w nich wykwalifikowanych instruktorek,
organizować związki hodowlane,
wypracować specjalizację i ujednolicić produkcję,
zakładać spółki handlowe i szukać rynków zbytu,
stworzyć drobny kredyt,
dostarczać na dogodnych warunkach środków produkcji,
dostarczać dobre i tanie narzędzia,
zaszczepić zasady kooperacji,
udowodnić znaczenie rachunkowości w każdej działalności i opracować najdogodniejszą jej formę,
rozwijać drobny i domowy przemysł, aby podnieść poziom życia ludności wiejskiej.
Z.K.Z. uważało, że duże znaczenie dla przemysłu domowego miało zrzeszanie się, opracowywanie cenników na wyroby. Wówczas mogli oni stawić skuteczny opór nadużyciom kapitalistycznym. Propagowaną przez Koło formą gospodarowania były wiejskie sklepy spółdzielcze.
Wydział Ekonomiczny organizacji Ziemianek organizował jarmarki przedświąteczne, na którym można było nabyć wszelki drób, zwierzynę, wędliny, jaja oraz przetwory z owoców i marynaty.
Z.K.Z. na terenie Łowicza, Częstochowy, Suwałk, Jędrzejowa, wyrabiały samodziały wełniane i płócienne, że służyć mogły na codzienną odzież dla kobiet i dzieci wszystkich sfer.
Ziemianki rozwijały również hodowlę nasion, organizowały pogadanki na temat chorób roślin oraz metody ich zwalczania. Postulowano metody chemicznej ochrony roślin wraz z wprowadzeniem aparatów rozpylających i narzędzi ogrodniczych. Zwracano między innymi uwagę ludności wiejskiej na nowy mechaniczno-chemiczny sposób obróbki włókna lnianego.
Członkinie stowarzyszenia dostarczały do sklepów puch, zbierały zioła, sprzedawały nasiona, kłącza i cebule roślin, oraz bawełnianą i lnianą przędzę30.
Z.K.Z. utworzyło komisję drobiową przy sekretariacie kółek czynnych w celu podniesienia i propagowania hodowli na ziemiach polskich. Komisja służyła radą i pomocą fachową oraz poradą weterynaryjną.
Pod opieką Komisji znajdowały się gniazda zarodowe, których celem było wyhodowanie najbardziej użytecznych kur.
Wydawano także szereg broszur na temat hodowli drobiu.
Ziemianki propagowały hodowlę polskich kur Siemieniatek. Każdy, kto posiadał 10 –15 kur oraz 1 koguta rasy Siemieniatek mazowieckich, mógł zgłosić się do Biura Ziemianek i otrzymywał fachową i materialną pomoc.
Hodowle narodowe drobiu, które były pod kontrolą Z.K.Z. podzielono na dwie grupy:
stacje narodowe czystej krwi ras ulepszonych, utworzone bądź przy kursach gospodarczych, bądź przez członkinie rzeczywiste koła zaopatrzone w drób zagraniczny,
gniazda narodowe zakładane u członkiń czynnych i utworzone z drobiu rasowego nabytego w hodowlach krajowych.
Stacji narodowych posiadano 12, zaś gniazd – 26.
Biuro komisji drobiowej pośredniczyło także w zakupie jaj narodowych.
Z.K.Z. zachęcało kobiety, aby zamiast zastępować mężczyzn, szukały nowych dróg zarobku, a zakładane przez nie przedsiębiorstwa opierały się na zasadzie kooperatywnej, czyli demokratycznej.
Kobiety, zdaniem Ziemianek, do pracy zawodowej powinny być tak samo przygotowane jak mężczyźni, a zawód uważać za treść życia. W każdym zawodzie powinny one żądać równej z mężczyznami płacy. W pracy zbiorowej należało wnosić ideę solidarności, tworzyć wyłącznie kobiece stowarzyszenia i organizacje zawodowe.
Koło Ziemianek organizując pracę w działalności ekonomicznej kierowało się zasadą mówiącą, że „jedność tworzy siłę”. Widząc wady ówczesnego ustroju, solidarnie dążyły do niezbędnych zmian. Ziemianki były przekonane, że wyspecjalizowaną pracą zdobędą życiową niezależność, a sumiennie wypełniając swoje obowiązki staną się prawdziwymi obywatelkami kraju.
Zjednoczone Koło Ziemianek miało na celu łączność pracy kobiet polskich w duchu narodowym, w dziedzinie wychowania, życia społecznego i ekonomicznego, dążenie do podniesienia poziomu wykształcenia, udoskonalenia i etycznego „wyrobienia” kobiet, a także pozyskania dla nich szerokich praw obywatelskich. Do osiągnięcia tych celów Z.K.Z. dążyło drogą badań i studiów nad sprawami wychowawczymi, społecznymi i ekonomicznymi. Zakładało lub współdziałało w organizowaniu przedsięwzięć użyteczności publicznej. Zakładało księgozbiory, czytelnie i muzea, urządzało odczyty i pogadanki. Ziemianki wydawały i ulepszały polskie podręczników i broszury oraz pisma periodyczne. Udzielały porad i informacji swym członkom oraz kształciły i wysyłały na żądanie kółek instruktorki zawodowe.
Z.K.Z. stanowiło jednostkę prawną i korzystało z wszelkich praw cywilnych.
W każdej miejscowości, w której znajdowało się około 10 osób solidaryzujących się z działalnością koła – mogło powstać kółko jako jego oddział. Kółka rządziły się autonomicznie, tj. miały własną ustawę, zarząd, ogólne zebrania, oznaczały normę składek od swych uczestniczek, a do komitetu ZKZ wysyłały stosownie do liczby swych członkiń jedną delegatkę w stosunku 12 członkiń danego kółka.
Zawodowe pracownice i włościanki należące do kółka w charakterze członkiń czynnych, również jako członkinie czynne mogły brać udział we wszystkich zgromadzeniach koła i korzystały z prawa głosu na równi z innymi członkiniami.
Zjednoczone Koło Ziemianek było niezwykle postępową organizacją, wnoszącą nowego ducha do narodu polskiego, a zwłaszcza kobiet. Organizacja ta pozwoliła wielu z nich spojrzeć poprzez pryzmat postępu na świat i przyczynić się w ten sposób do podniesienia standardu życia polskich rodzin zasiedlających tereny wiejskie.
Od lokalnej produkcji do współpracy gospodarczej
Program ekonomiczny Zjednoczonego Koła Ziemianek łączył kształcenie z organizacją produkcji i sprzedaży. Sama umiejętność wytworzenia produktu nie zapewniała dochodu, jeśli brakowało narzędzi, kapitału, wspólnych standardów i dostępu do odbiorców. Dlatego w opisanych działaniach obok szkół oraz instruktorek pojawiały się związki hodowlane, spółki handlowe, jarmarki, sklepy spółdzielcze i drobny kredyt.
Specjalizacja i ujednolicenie produkcji mogły ułatwiać utrzymanie jakości oraz przygotowanie większej partii towaru. Wspólny cennik ograniczał przypadkowe różnice i wzmacniał pozycję osób wytwarzających produkty domowe. Rachunkowość pozwalała ustalić koszt materiałów, pracy i transportu, a następnie ocenić, czy uzyskana cena rzeczywiście przynosi dochód. Bez takich obliczeń wzrost sprzedaży nie musiał oznaczać poprawy sytuacji producentki.
Kooperacja zmniejszała bariery, których pojedyncze gospodarstwo nie mogło łatwo pokonać. Wspólny zakup narzędzi i środków produkcji obniżał koszt, fachowa porada poprawiała metodę pracy, a wspólna sprzedaż ułatwiała dotarcie do rynku. Zakończenie pracy podkreśla znaczenie autonomicznych kół i równego udziału członkiń. Łączy to gospodarczy wymiar współpracy z doświadczeniem organizacyjnym oraz obywatelskim kobiet.