Kursy, wykłady i odczyty Zjednoczonego Koła Ziemianek

Wobec entuzjastycznie przyjętego hasła powszechnego nauczania, zarząd Ziemianek organizował kursy metodyczne, wykłady, odczyty, referaty i wiele innych spotkań w celu przygotowania nauczycielek do pracy z wiejskimi dziećmi.

Stowarzyszeniu bardzo bliskie były wszelkie kwestie związane z wychowaniem i nauczaniem dzieci. Organizowano spotkania, na których przedstawiano referaty i prowadzono dyskusje na temat wychowania dzieci. Na posiedzeniu Wydziału Pedagogicznego w 1909 roku wygłoszony został referat przez P. Chrząszczewską-Trzeciakową na temat „Luźnych uwag o wychowaniu przedszkolnym” Prelegentka wypowiadała się w kwestii nauki przez pracę tzn. metodą Pestalozziego oraz jego ucznia Fryderyka Frebel’a, który zorganizował tzw. Ogródki Dziecięce (przedszkolne) twierdząc, że dziecko powinno spędzać poza domem kilka godzin pod okiem fachowca bawiąc się i ucząc z rówieśnikami, co wychowa go do życia w społeczeństwie.

Szczególnie bliska Ziemiankom była kwestia zapobiegania nerwowości u dzieci. Współpracujący z organizacją T. Jeroszyński w 1910 roku na posiedzeniu Wydziału Pedagogicznego wygłosił referat popularno-naukowy „O zapobieganiu nerwowości u dzieci” omawiający funkcjonowanie układu nerwowego, charakterystykę zachowania dzieci, zapobieganie nerwowości, czyli zdrowe wychowanie. Jeroszyński zaznaczył między innymi, że „…nie należy dzieciom ganić karą, straszyć ich, zabraniać czegokolwiek, nie przeciążać nauką”. Podkreślił również, iż „wychowanie powinno być stanowczo indywidualnem, to jest stosowanem do charakteru i usposobienia każdego dziecka”¹⁰.

W latach 1906-1914 Zjednoczone Koło Ziemianek organizowało kursy wakacyjne, w programie których znalazły się między innymi¹¹:

Filozofia, psychologia i nauki przyrodnicze

fizyczna budowa słońca i planet

irracjonalność pojęć jako źródło metafizyki

podstawy teorii nauki

zasady geografii ogólnej jako wstęp do geografii Polski

o falach elektromagnetycznych

Nauki społeczne

logika ekonomii

demokracja w nowoczesnym prawie państwowym

zasady wykształcenia ogólnego

życie ekonomiczne

materializm historyczny

Historia

dzieje Unii Polski z Litwą za Jagiellonów

etnologia, folklor i historia w zastosowaniu do początków Polski

4. Językoznawstwo, literatura i sztuka

o rozwoju j. polskiego

sztuka w życiu narodowym.

Stowarzyszenie Ziemianek organizowało wycieczki naukowe, geologiczne, antropologiczne i folklorystyczne.

ZKZ troszcząc się o wysoki poziom nauczania i zdrowie uczniów wysuwało postulaty dotyczące: zmodernizowania sal lekcyjnych, wprowadzenie lekcji W-F, unowocześnienie programów i metod nauczania, zatrudnieniu w szkole lekarza, który współdecydowałby o przyjęciu dziecka do szkoły i odpowiedniej klasy oraz opieki materialnej nad dziećmi.

Członkinie stowarzyszenia prowadziły także badania z zakresu oświaty wśród mieszkańców wsi. Przykładem takich badań może być Stara Wieś w guberni kaliskiej w powiecie wieluńskich. Odnotowano tam bardzo niski stan oświaty, brak szkoły elementarnej. Liczba mieszkańców wsi wynosiła około 500. Spośród ogólnej liczby mieszkańców:

133 było nieczytelnych     

50 mężczyzn umiało czytać po polsku   

66 kobiet umiało czytać po polsku.      

Dorosłych umiejących czytać i pisać po polsku: 

mężczyzn było 32

kobiet – 6.

Dzieci od lat 7 do 12 po polsku umiało czytać:

10 chłopców

13 dziewcząt.     

Umiejętność czytania i pisania po rosyjsku dotyczyła:

31 mężczyzn i chłopców    

2 kobiety.      

Na podstawie przeprowadzonych badań stowarzyszenie to stawiało sobie za cel walkę z analfabetyzmem. W czasie jednego ze spotkań Ziemianek padło następujące stwierdzenie: „…jesteśmy świadkami nader pocieszającego objawu budzenia się samopoczucia narodowego i obywatelskiego oraz dążenia ku oświacie wśród włościan […] trzeba przyznać, że po większej części dwory wiejskie spieszą z pomocą zakładając czytelnie lub udzielając początkowej nauki”¹².

Ziemianki postulowały o polepszenie bytu nauczycieli wiejskich „…oprócz dziatwy, o której zdrowie nam wszystkim chodzi – są nauczyciele, narażeni na to samo znużenie z przepracowania, na te same choroby i na wiele innych, które specjalnie dla osób pracujących na polu pedagogicznem zwykły się przyczepiać […] Zjednoczenie się nauczycielstwa jest przeto jednym z warunków jego postępu i dobra […] Podniesienie bytu nauczycieli polskich, zredukowanie godz. pracy, zapewnienie starości, zabezpieczenie tych, którzy w skutek nieuleczalnych chorób pracować nie mogą – oto jedna z pierwszych trosk społeczeństwa naszego”¹³.

Stowarzyszenie Ziemianek projektowało i tworzyło szkoły gospodarczo – wychowawcze dla dziewcząt włościańskich. „… na zebraniu czerwcowym 1905 r uznano, że dostarczenie krajowi uświadomionych obywatelek i umiejętnie gospodarzących […] jest zadaniem godnem największych wysiłków i ono właśnie winno stać się pierwszym aktem zbiorowych usiłowań Zjednoczonego Ziemiaństwa […] Nauka musi być teoretyczna i praktyczna […] powinna obejmować: katechizm, dzieje narodowe, pisanie poprawne, arytmetykę, elementarne pojęcia z fizyki i chemii, trochę rysunku, weterynarii, ogrodnictwa i higieny.

Praktyka powinna obejmować naukę tego wszystkiego do czego włościanki potrzebują rękę przykładać: krój, szycie, naprawianie, kuchnię zdrową, posilną a oszczędną z uwzględnieniem tego co potrzebne dla chorych, dla dzieci – dalej pieczywo, mleczarstwo, chów drobiu, trochę cieląt i obchodzenie się z pasieką, warzywnictwo […] Szkoła znajdować się musi na wsi, posiadać oprócz niezbędnych zabudowań, własny ogród i choć niewielkie gospodarstwo rolne, umożliwiające utrzymanie inwentarza -przede wszystkiem zaś szkoła pozostawać musi pod stałym i umiejętnym kierownictwem osoby ideowej i zawód swój traktującej ideowo”¹⁴.

Za przykład tworzenia szkoły może posłużyć folwark „Pogonel” położony w guberni warszawskiej. Miejsce to było szczególnie dogodne, ponieważ w bliskiej odległości znajdowała się stacja kolejowa i pocztowa Nowo Mińsk. Placówka ta mogła przyjąć 50 uczennic od 15 lat. Rok szkolny trwał 11 miesięcy, a opłata wynosiła 5 rubli miesięcznie za każą uczennicę. Jedna z członkiń organizacji Ziemianek, aktywnie uczestnicząca w tworzeniu szkoły wystąpiła z propozycją, aby zakładana przez ZKZ szkoła otwarta została 15-go października pod nazwą Szkoły dla córek włościańskich im Królowej Jadwigi.

Warto zwrócić uwagę na środki finansowania i koszt utrzymania takiej placówki.

Utrzymanie szkoły:

ofiary dobrowolne na urządzenie szkoły

stale opłaty roczne członków – opiekunów szkoły na jej utrzymanie

Budżet roczny na 40 uczennic¹⁵

Rozchody :

żywność 2000 rb

opał i światło 250 rb

pranie i mycie 100 rb

administracja 800 rb w tym:

pensja kierowniczki 300 rb

2 pomocnice po 250 rb

kucharki 60 rb

Doktór i apteka 50 rb

Materiały do robót 40 rb

Materiały piśmienne 20 rb

Materiały różne 240 rb

Dzierżawa folwarku 400 rb

_________

4000 rb

Przychody

Opłata od uczennic 2100 rb

Dochód z gospodarstwa 400 rb

Dopłata ze składek 1500 rb

__________

4000 rb

Do zajmowania się sprawami organizacyjnymi nowopowstałej szkoły im K. Jadwigi powołano: 2 przedstawicielki Zarządu ZKZ, 2 przedstawicielki kółek, 2 przedstawicielki opiekunek oraz 2 włościanki z okolic szkoły.

Zjednoczone Koło Ziemianek utworzyło Wydział Wychowawczy, który miał być łącznikiem „między oddalonymi zakątkami kraju, a ogniskiem ruchu pedagogicznego w Warszawie. Postanowiono popierać Macierz, udoskonalać wydawnictwa do nauki j. polskiego i ludowe”¹⁶.

Ziemianki tworzyły także kółka włościańskie i czytelnie ludowe, których zadaniem było szerzenie literatury wśród ludności wiejskiej. „Notujemy skrzętnie książki, które lud najchętniej czyta, najchętniej rozumie i pożytek z nich odnosi, a wyniki naszych spostrzeżeń komunikujemy wydziałowi wychowawczemu ZKZ”¹⁷.

Wśród działalności oświatowej Zjednoczonego Koła Ziemianek należy wyróżnić także kursy pedagogiczne, które niekiedy trwały przez 2 lata. Opłata roczna wynosiła 200 rubli.

W programie przewidziano¹⁸:

Matematykę:

– algebra

– geometria

Przyrodę

– chemia organiczna

– chemia nieorganiczna

anatomię i fizjologię człowieka

biologię

Literaturę

– gramatyka

– języki

Historię cywilizacji

Nauki społeczne

– ogólne pojęcie o prawie

– ekonomia pol.

Estetyka i historia sztuki

Rysunki, śpiew, muzyka, gimnastyka

Pedagogikę, metodykę, etykę.

 Niezwykle często pojawiającą się kwestią w czasie spotkań Zjednoczonego Koła Ziemianek było szeroko rozumiane szkolnictwo. „Szkół ludowych jest za mało – tak prędko dostatecznej ilości nie będzie. Musimy więc brak szkół zastąpić nauczaniem prywatnem tak dzieci, jak i dorosłych analfabetów i to nauczanie na szeroką skalę rozwinąć. trzeba we wszystkich szkołach zakładać ochrony i jak najwięcej czytelni”¹⁹.

Bardzo często przewijał się także temat seminariów ludowych oraz reformy dotyczące wychowania a szczególnie zapoznawanie dzieci z prawami natury.

W ramach prowadzonej działalności oświatowej stworzono poradnik dla matek, które same chciały zająć się edukacją swoich dzieci.

Rozkład na I rok – tygodniowy

Przed obiadem :

5 lekcji polskiego

3 lekcje moralności i historii biblijnej

4 lekcje rachunków

2 lekcje czytania z nauczycielką

4 lekcje kaligrafii

czyli 18 lekcji po 20 min.

3 lekcje zabaw ruchowych

3 lekcje gimnastyki

czyli 6 lekcji po 50 min

czyli rano 1,5 godz. zajęć dziennie

Po obiedzie:

4 lekcje historii polskiej

4 lekcje pogadanki o rzeczach

4 lekcje rysunków

czyli 12 lekcji po 20 min.

2 lekcje robótek

2 lekcje zręczności

2 lekcje śpiewu

czyli 6 lekcji po 20-30 min.

Tygodniowy rozkład zajęć w II i III roku

Rano codziennie 1 godz. lekcji i pół godz. gimnastyki, 3 godz. dziennie nauki.

Rano:

3 lekcje religii i moralności  1 godz.

4 lekcje polskiego    80 min.

3 lekcje arytmetyki    1 godz.

2 lekcje pogadanki przyrod. i geom. 40 min.

2 lekcje z historii Polski   40 min.

2 lekcje z geografii    40 min.

3 lekcje śpiewu    40 min.

Razem 19 lekcji – 6 godz. – lekcja 20 min.

Po objedzie:

3 lekcje j. obcych   1,5 godz.

2 lekcje czyt. z nauczyć.  0,5 godz.

3 lekcje rysunków   1 godz.

2 lekcje kaligrafii   0,5 godz.

6 lekcji muzyki    3 godz.

3 lekcje robót    1,5 godz.

3 lekcje zręczności   1 godz.

Razem 22 lekcje – 9 godzin.

Działalność oświatowa Zjednoczonego Koła Ziemianek miała za zadanie wpłynąć na poziom edukacji zwłaszcza dziewcząt, tak aby stały się one w przyszłości obywatelkami dorównującymi wykształceniem mężczyznom. Wielokrotnie stowarzyszenie to podkreślało znaczenie i rolę kobiety w społeczeństwie. W przyszłości widziano ją jako osobowość silną, niezależną, a przede wszystkim dobrze wykształconą. Dlatego tak intensywne prace prowadzone były w tym zakresie.