lata 1920-1929
KNUT HAMSUN– ur. 4 sierpnia 1859 r. Lom, zm. 19 lutego 1952 r. Nirholm.
Prozaik norweski.
Swoje pierwsze opowiadanie pt. Zagadkowy człowiek opublikował w wieku 18 lat, by rok później powieść Björger (1878). W 1889 r. opublikował cykl artykułów pod tytułem Z życia duchowego nowoczesnej Ameryki, które w 1890 r. zostały wydane w formie książkowej Głód . Dzięki tej powieści zyskuje miano wielkiego pisarza. Wkrótce po opublikowaniu Głodu Hamsun wygłosił szereg odczytów na temat swoje koncepcji pisarstwa, które zamieścił następnie w książce Nieświadome życie duszy (1891). Występował w nich przeciw powieści z tezą o tematyce społecznej i proponował literatom zająć się raczej “sekretnymi poruszeniami duszy, dziejącymi się w najbardziej oddalonych głębinach podświadomości”. Manifestem tak pojmowanego indywidualizmu były jego dwie powieści: Misteria (1892) oraz Pan (1894). W 1893 r. opublikował swoje dwie najsłabsze powieści – Redaktora Lynge i Nowiznę. Natomiast wielkim powodzeniem cieszyła się wydana w 1893 r. Wiktoria. W latach 1895-97 twórca poświęcił się działalności dramaturgicznej, czego efektem była trylogia o życiu filozofa: U bram państwa (1895). Gra życia (1896) i Zorza wieczorna (1897). W 1898 r. Hamsun otrzymał wysokie stypendium, umożliwiające mu podróże po Europie, z których wrażenia zawarł w tomie wspomnień i impresji W krainie przyrody (1903) oraz dramacie erotycznym Księżniczka Tamara (1903). Pisał również bardzo dużo wierszy, ale większość z nich niszczył. Te, które ocalały umieścił w zbiorze Dziki chór z 1904 r. Okres subiektywistyczno-psychologiczny w swojej twórczości zamknął powieścią Marzyciele (1904), by w następnych utworach skłaniać się ku obiektywizmowi i realizmowi. W kolejnych książkach, w których dawał wyraz swej pogardzie dla cywilizacji wiejskiej, rozwoju techniki i ustroju demokratycznego, Hamsun wracał nieustannie do motywu bohatera – włóczęgi, sprzeciwiającego się tym wartościom, których nienawidził sam autor. Najlepiej ilustruje to jego trylogia powieściowa : Pod jesienną gwiazdą (1906), Wędrowiec grający na niemych strunach (1909) i Ostatnia radość (1912). W następnym utworze – dylogii powieściowej: Benoni (1908) i Rota (1908) – pojawiły się elementy krytyki ustroju kapitalistycznego, co jeszcze pełniej objawiło się w jego kolejnych powieściach: Dzieci swego czasu (1913) i Miasto Segelfoss (1917).
W 1920 r. przyznano Knutowi Hamsunowi literacką Nagrodę Nobla za jego powieść Błogosławieństwo ziemi.
ANATOL FRANCE
ur. 16 kwietnia 1844r. Paryż, zm. 12 października 1924r. Saint Cyrsur – Loire.
Powieściopisarz i krytyk francuski
W 1880r. Ukazał się jego debiutancki zbiorek poetycki Złocone poematy. W 1879 wydał swoje pierwsze opowiadania – Jokasta i Chudy kot -a dwa lata później powieść Zbrodnia Sylwestra Bonnard, która przyniosła mu sławę i nagrodę Akademii Francuskiej. W 1885r.opublikował Pamiętniki mojego przyjaciela . Wielką popularność zdobyła pełna sarkazmu i ironii powieść France’a o fanatyku religijnym pt. Tais (1890) . Pisał w tym czasie również nowele, z których najbardziej znaną jest Prokurator Judei, wydał je w 1892 r. W zbiorze Szkatułka z masy perłowej .Jeszcze większym powodzeniem cieszyła się opublikowana w roku następnym Gospoda pod Królową Gęsią Nóżką, powieść wzorowana na libertyńskich i satyrycznych powiastkach XVII-wiecznych i wyśmiewająca konwenanse obyczajowe oraz religie współczesnej Francji. W tym samym roku ukazała się satyryczna książka Poglądy księdza Hieronima Coignard. W 1897 r. rozpoczął pracę nad teatrologią powieściową Historia współczesna składającą się z wydanych kolejno tomów: W cieniu wiązów (1896), Manekin trzcinowy (1897), Pierścień z ametystem (1899) oraz Pan Bergeret w Paryżu (1901). W 1908 r. wydał dwie książki ,z których pierwsze Życie Joanny d’Arc krytycznie oceniająca postać i rolę bohaterki narodowej zgromiona została przez historyków i środowiska katolickie, natomiast druga- Wyspa pingwinów , będąca sparodiowaną historią Francji-przyjęta została z entuzjazmem. Wiele kontrowersji wywołało ukazanie się w 1912 r. powieści historycznej Bogowie łakną krwi, poświęconej rewolucji francuskiej i krytykującej politykę jakobinów z ich fanatyzmem „religii rozumu” . Nie mniej rozgłosu przyniosła też France’owi wydana w 1914r. powiastka filozoficzna Bunt aniołów, nie pozbawiona elementów antyreligijnych.
W 1921r. uhonorowany został literacką Nagrodą Nobla za błyskotliwe osiągnięcia literackie wyróżniające się wykwintnością stylu , głębokim humanizmem i prawdziwie galijskim temperamentem.
JACINTO BENAVENTE Y MARTINEZ– ur. 12 sierpnia 1866 r. Madryt, zm. 14 lipca 1954 r. Madryt.
Dramaturg hiszpański
Jacinto zadebiutował w 1892 r. zbiorem krótkich dramatycznych dialogów pt. Teatr fantastyczny. Rok później wydał tom wierszy Versos oraz Listy kobiet – prozatorską próbę przeniknięcia kobiecej psychiki. Pierwsza jego sztuka teatralna Cudze gniazdo (1894) przeszła bez echa, w odróżnieniu od drugiej – Sławni ludzie (1896), która cieszyła się w Hiszpanii sporą popularnością. Benavente y Martinez był przedstawicielem generacji literackiej, która pod duchowym przewodnictwem pisarza i myśliciela Miguela de Unamuno, przeszła do historii literatury hiszpańskiej pod nazwą Pokolenia 1898. Młody dramaturg stał się wkrótce redaktorem “Vida literatia” – pisma programowego grupy. Polemizował z najpopularniejszym wówczas autorem sztuk teatralnych na Półwyspie Iberyjskim, Jose Echegarayem y Eysaguirre, zarzucając mu sentymentalizm i anachronizm, przeciwstawiając romantyzmowi satyrę i ironię. Zamiast na intrygę główny nacisk kładł na pełną aluzji grę słów i przedstawienie psychologii charakterów. Tak uczynił m.in. w sztukach Gubernatorowa z 1901 r., Sobotnia noc z 1903 r. czy Księżniczka Bebe z 1906 r.
Benavente y Martinez był nie tylko bardzo płodnym autorem utworów scenicznych (ogółem napisał ich w życiu ponad 170), ale również szalenie różnorodnym – tworzył nie tylko dramaty, tragedie i komedie, także wodewile, libretta dla operetek, baki dla dzieci czy utrzymane w stylu włoskim maski jak np. słynna Gra interesów z 1907 r., w której madryckiej inscenizacji odgrywał główną rolę. W latach 1908-12 redagował stałą rubrykę tygodniową w gazecie “Imparcial”. W 1920 r. został głównym reżyserem w narodowym teatrze Hiszpanii “Espanol”. Lata 1920-24 to kryzys w twórczości dramaturga; nie opublikował wówczas ani jednego utworu.
W 1922 r. zostaje uhonorowany literacką Nagrodą Nobla za błyskotliwe mistrzostwo, z jakim kontynuuje tradycję hiszpańskiego dramatu. Jak stwierdził jeden z członków jury, celem dzieł Jacinto jest oddać bogactwo: pełnię życia, pokazać grę charakterów i walkę umysłów z maksymalną prawdziwością.
WILLIAM BUTLER YEATS– ur. 13 czerwca 1865 r. Sandymount k. Dublina, zm. 28 stycznia 1939 r. Rogvebrune (Francja).
Poeta i dramaturg irlandzki.
Najwybitniejszy poeta irlandzki piszący – podobnie jak Joyce i Beckett – po angielsku, czołowy przywódca literackiego ruchu odrodzenia narodowego w Irlandii. W początkach lat dziewięćdziesiątych XIX w. wraz z innymi młodymi poetami założył w Londynie Thymes Club i opublikował tom szkiców Półmrok celtycki (1893). Wespół z patronującą mu lady Gregory założył Irish Literary Theatre w 1899 r., a od 1904 r. był dyrektorem Abbey Theatre w Dublinie. Wśród około trzydziestu sztuk, które wówczas napisał najbardziej znaną jest poetycka Księżniczka Kasia (1899) i bardziej realistyczna Catheleen, córka Houlinana (1902). Dramaty Yetsa nawiązują przeważnie do starych irlandzkich legend i podań ludowych, wzbogaconych o aktualne treści patriotyczne. Dzięki dramatom, zwłaszcza utworom poetyckim, które z czasem stają się coraz bardziej nasycone wizjonerstwem, ezoteryką i bogatą metaforyką, Yeats zdobywa ogromną popularność zwłaszcza w krajach anglojęzycznych. Młody poeta Ezra Pound poczytuje sobie za zaszczyt sekretarzować mu. W jego bogatym i różnorodnym dorobku zainteresowanie magią i spirytyzmem zaowocowało osobliwym systemem filozoficzno-metafizycznym wyłożonym w książce Wizja (1925). Pisał też szkice o charakterze autobiograficznym, zebrane w takich tomach jak: Drżenie zasłony (1922) i Autobiografia W.B. Yetsa (1938) oraz opowieści oparte na podaniach gminnych takich jak Tajemnicza róża (1897). Najważniejsze miejsce zajmuje jednak poezja. Po prostych w treści i formie wierszach pierwszych tomów Wędrówki Osjana (1889) i Poems (1895), w zbiorze Wiatr w trzcinach (1899) mamy już do czynienia z wizjonerstwem i symboliką, którymi odznaczają się kolejne jego tomy: Zielony hełm i inne wiersze (1910), Dzikie łabędzie w Colle (1919), Wieża (1928), Kręte schody (1933) i Nowe wiersze (1938).
W 1923 r. William Butler Yeats otrzymuje literacką Nagrodę Nobla za uduchowioną twórczość poetycką, oddającą w najwyższej formie artystycznego ducha narodowego. W swym odczycie Noblowski Yeats podkreślił, że źródłem natchnienia był dla niego zawsze świat irlandzkiego chłopca: “Nagle odkrył się przed nami stary świat ze swoją niedościgłą fantazją i zamiłowaniem do zajmujących historii, silnych mężczyzn i pięknych kobiet”.
WŁADYSŁAW STANISŁAW REYMONT – ur. 6 maja 1867 r. Kobiele, zm. 5 grudnia 1925 r. Warszawa.
Powieściopisarz i nowelista polski.
W 1892 r. Władysław Reymont opublikował swoją pierwszą nowelę Wigilia Bożego Narodzenia. Z wydaniem pierwszych nowel miał problemy, dopiero jego reportaż Pielgrzymka do Jasnej Góry, napisany w 1894 r. za radą Antoniego Swiętochowskiego i wydrukowany w “Tygodniku Ilustrowanym” otworzył przed nim drogę do literackiej kariery. Wkrótce potem Reymont otrzymał pierwsze zamówienia na książki i w 1896 r. została wydana powieść Komediantka, w której wykorzystał swoje doświadczenia z pracy autorskiej. Rok później dopisał do niej ciąg dalszy – powieść Fermenty.
W 1899 r. Reymont wydał powieść, która przyniosła mu z czasem olbrzymią popularność – Ziemia obiecana. Odszedł w niej od naturalizmu i symbolizmu, by w sposób realistyczny przedstawić szeroką panoramę robotniczą miasta w okresie rewolucji przemysłowej i dzikiego kapitalizmu. Późniejsze lata Reymont spędzał na przemian w Polsce, we Włoszech i we Francji, pisząc swoje największe dzieło, powieść Chłopi, którego kolejne cztery tomy wydał w latach 1902-1909. Kolejne utwory, napisane po 1905 r., nie dorównały już artystycznie Chłopom. Do najbardziej udanych należą powieści: Marzyciel (1910) i Wampir (1911) – gotycka powieść, wykonująca spirytystyczne doświadczenia pisarza. Podczas I wojny światowej Reymont przebywał w Warszawie, gdzie pełnił dość wysokie funkcje, pisząc jednocześnie trylogię historyczną pt. Rok 1794 poświęconą insurekcji kościuszkowskiej. Oprócz powieści, które stanowią niemal połowę jego dorobku, Reymont tworzył również nowele, które wydał w kilkunastu tomach. W wielu z nich dał się poznać jako wnikliwy psycholog czego zawsze brakowało jego powieściom. Pisał również reportaże, z których sporą popularnością cieszył się utwór Z ziemi chełmskiej, opublikowany pierwotnie w 1909 r. w “Tygodniku Ilustrowanym” i wydanym kilkakrotnie w okresie międzywojennym, opowiadający o prześladowaniu przez władze carskie greko katolika na Chełmszczyźnie
W 1924 r. Władysław Stanisław Reymont wyróżniony został literacką Nagrodą Nobla za wybitny epos narodowy, powieść Chłopi.
GEORGE BERNARD SHAW– ur. 26 lipca 1856 r. Dublin, zm. 3 listopada 1950 r. Ayot St. Lawrence.
Dramaturg i prozaik angielski pochodzenia irlandzkiego.
Działalność pisarską rozpoczął jako krytyk i powieściopisarz. Wczesne jego powieści – poza może Miłością wśród artystów (1900) – nie zyskały sobie przychylności krytyki ani odbiorców. Książka zatytułowana Kwintesencja ibsenizmu (1891) torowała drogę nowemu realistycznemu teatrowi w Anglii, a studia o muzyce Wagnera i malarstwie Whistlera – nowej wrażliwości estetycznej. Prawdopodobnie powołanie pisarskie odnalazł G.B. Shaw w dramaturgii, pierwszym jego sukcesem stał się Szczygli zaułek (1892). W sumie napisał Shaw ponad pięćdziesiąt sztuk realizujących koncepcję dramaturgii intelektualnej. W 1898 r. wychodzi drukiem jego dwutomowy zbiór: Sztuki przyjemne i nieprzyjemne. Za Sztuki nieprzyjemne uważa te, które “mają zmienić widzów do spojrzenia na fakty nieprzyjemne”. Z kolei Sztuki przyjemne dotyczyły spraw obyczajowych, wykładały idee autora w sposób ironiczny i przetworny. Do jego najcenniejszych i ciągle wystawianych sztuk zwykło się zaliczać następujące: Żołnierz i bohater (1894), Profesje pani Warren (1898), Człowieka na rozdrożu (1906), Pigmaliona (1913), przerobionego później na musical My Fair Lady i sfilmowanego, oraz programowy cykl dramaturgiczny Z powrotem do Matuzalema (1912). W 1920 r. po kanonizacji Joanny d’Arc rozpoczyna pracę nad swą jedyną tragedią Święta Joanna, którą wydał w 1924 r. W najdojrzalszej formie przedstawia w niej swoją wizję nadczłowieczeństwa, której już wcześniej dawał wyraz w swoich sztukach.
W 1925 r, George Bernard Shaw otrzymuje za twórczość naznaczoną idealizmem i humanizmem, za przenikliwą satyrę, która często łączy się z wyjątkowym pięknem poetyckim literacką Nagrodę Nobla. Za otrzymane pieniądze George Bernard Shaw stworzył angielsko – skandynawski fundusz literacki przeznaczony przede wszystkim dla tłumaczy dzieł Augusta Strinberga.
GRAZIA DELEDDA– ur. 27 września 1871 r. Nuoro (Sardynia), zm. 16 sierpnia 1936 r. Rzym.
Powieściopisarka i nowelistka włoska.
Jej twórczość wiąże się z Sardynią, już w wieku ośmiu lat napisała pierwsze wiersze i opowiadania, wykorzystując motywy sardyńskich bajek i legend. Gdy miała 15 lat jej opowiadanie Sardyńska krew wydrukowane zostało na łamach pisma rzymskiego. W 1892 r. wydała swoją pierwszą powieść Kwiatek Sardynii. Młodziutka pisarka szybko zdobyła sobie przychylność krytyków, którzy poradzili jej zająć się poważną lekturą. Deledda posłuchała tej rady i w następnych dwóch powieściach: Poczciwe dusze (1895) i Na grzesznej drodze (1896) jej pełen grozy romantyzm ustąpił miejsca stonowanej analizie psychologicznej. Swoją pierwszą, długą serię powieści: Elias Portolu (1903), Popiół (1904), L’edera (1909), Trzciny na wietrze(1913), Tajemnica samotnego człowieka (1921) poświęciła mieszkańcom rodzinnej wyspy. Autorkę pociągało i fascynowało w psychice człowieka to, co jest skomplikowane, tajemnicze, trudne do uchwycenia. Opisy krajobrazów Sardynii zestraja Deledda ze stanami duszy bohaterów, przydając im baśniowego uroku, co nie oznacza, że oddziela ich autentyzm. Grazia Delleda była pisarką bardzo płodną. Pisała średnio jedną powieść w roku. Ogółem pozostawiła ich po sobie około 30, nie licząc kilkunastu zbiorów nowel. Większość jej utworów wiąże się tematycznie z Sardynią i życiem najbiedniejszych mieszkańców wyspy. Jej utwory są swoistym deterministycznym podejściem do życia oraz preferowaniem bohaterów z warstw upośledzonych, bliskie są naturalizmowi. Odróżnia je jednak od tego kierunku urokliwa poetyckość języka oraz brak elementów krytyki społecznej.
W 1927 r. przyznano Nagrodę Nobla za rok 1926 i uhonorowano nią właśnie włoską pisarkę za – jak napisano w werdykcie – poetyckie dzieła, w których z jaskrawą plastycznością opisuje życie jej ojczystej wyspy, a także za głębię w podejściu do ludzkich problemów. W całości o jej utworach jeden z członków jury powiedział, że są często smutne, ale nie pesymistyczne. O jej powieściach włoski krytyk Giuseppe Raveniali pisał, że “jest w nich coś z Biblii . . . wieje patriarchalną wielkością Starego Testamentu”.
HENRI BERGSON– ur. 18 października 1858 r. Paryż, zm. 4 stycznia 1941 r. Paryż.
Filozof francuski.
W 1881 r. Henri Bergson napisał pracę doktorską: O bezpośrednich danych świadomości. Za dysertację oraz za studium w języku łacińskim na temat Arystotelesa – otrzymał na Sorbonie w 1889 r. tytuł doktora filozofii. O bezpośrednich danych świadomości jest wykładem podstawowych zasad teorii filozoficznej Bergsona, zwanej od jego nazwiska bergsonizmem, które rozwinął i pogłębił w swoich następnych pracach. Jego zdaniem intelekt ludzki nie jest zdolny do poznania rzeczywistości i rolę tę spełnić może jedynie intuicja, pozwalająca na bezpośrednie wniknięcie nie tylko w psychikę człowieka, lecz również w istotę wszelkich zjawisk na świecie. W 1900 r. Bergson opublikował esej pt. Śmiech – studium o naturze komunizmu i jego pozytywnym znaczeniu w życiu człowieka. Trzy lata później wydał pracę Wstęp do metafizyki, w której ustalił różnicę między naukami przyrodniczymi i filozofią. W 1907 r. ukazało się najgłośniejsze dzieło Bergsona Ewolucja twórcza, która podejmowała poruszane wcześniej wątki jego filozofii, koncentrując się na élan vital. W 1914 r. został wybrany członkiem Akademii Francuskiej. Podczas I wojny światowej Bergson wydał dwie polemiczne prace – Znaczenie wojny i Ewolucja niemieckiego imperializmu – w których określił wojnę jako konflikt pomiędzy samoistną siłą życia a mechanizmem samozniszczenia. W czasie wojny filozof jeździł z misjami dyplomatycznymi do Hiszpanii i Stanów Zjednoczonych. W 1919 r. wydał pełną optymizmu pracę Energia duchowa. A ostatnią jego książką była wydana w 1932 r. praca Dwa źródła moralności i religii, w której pisał m.in.: “Funkcja wszechświata polega na tym, aby być maszyną do produkowania bogów”. Z czasem filozof wybrał jednak jednego Boga, gdyż ostatnie lata życia poświęcił mistyce chrześcijańskiej i przyjął wiarę katolicką.
W 1927 r. Henri Bregson otrzymał literacką Nagrodę Nobla jako znak uznania dla jego jaskrawych i podtrzymujących wiarę w życie idei, a także dla wyjątkowego mistrzostwa, z jakim te idee były wcielane.
UNDSET SIGRID– ur. 20 maja 1882 r. Kolundborg (Dania), zm. 10 czerwca 1949 r. Lillechammer (Norwegia).
Powieściopisarka i nowelistka norweska.
Pisać zaczęła na początku naszego wieku. W 1905 r. jedno z wydawnictw zwróciło jej rękopis powieści historycznej z uwagą: “Proszę nie pisać więcej powieści historycznych. Proszę spróbować napisać coś współczesnego”. Undset posłuchała tej rady i zadebiutowała w 1907 roku powieścią Pani Marta Onlie przedstawiającą w formie dziennika historię z życia kobiety uwikłanej w zmysłowy świat miłości, stawiającej pytania o granice wierności i zdrady. W jednoaktówce Przed świtem (1908) obiektem jej zainteresowania staje się niewierny mężczyzna. W nowelach z tomu Szczęśliwy wiek (1908) wraca do penetracji psychiki kobiecej, która rozpatruje w kategoriach racjonalnych, zgodnie z wyznacznikami nowego realizmu, którego staje się czołową reprezentantką. Za utwór w jej twórczości przełomowy, choć przez krytykę uznany za kontrowersyjny, uchodzi Jenny (1911), powieść artystycznie dojrzała, wnikliwie rejestrująca przemiany świadomościowe bohaterki, kobiety uczuciowo wyzwolonej, którą zawiedziona miłość popycha do samobójstwa. Konieczność ustępstw w małżeństwie nabiera w powieści Wiosna (1914) cechy misji życiowej, decydującej o szczęściu człowieka. Undset stopniowo dochodzi do wniosku, że nieodzownym warunkiem spełnionej miłości jest głęboko pojmowana wiara. Poświęca jej tom esejów Trzy siostry (1917) i cykl artykułów Kobiecy punkt widzenia (1919), które koncentrują się wokół moralnej odpowiedzialności jednostki i miłości pojmowanej w duchu katolicyzmu. Krystyna, córka Lawranca (1920-22) oraz Olaf, syn Anduna (1925) i Olaf, syn Anduna i jego dzieci (1927) łączą rozmach epicki, współtworzony przez bogatą demonstrację epoki średniowiecza, z realizmem psychologicznym. Podobne przesłanie dominuje w kolejnych powieściach o tematyce współczesnej Gymnaderia (1929), Krzak gorejący (1930), Ida Elizabeth (1932). Na uwagę zasługują takie zbiory esejów jak: Etapy (1929,1933) poświęcony wizerunkom kobiet, wspomnienia z dzieciństwa Jedenaście lat (1934) i obszerna biografia świętej Katarzyny ze Sieny (1951).
W 1928 r. Singrid Undset otrzymuje literacką Nagrodę Nobla za niezapomniany opis skandynawskiego średniowiecza. Zrezygnowała z wygłoszenia noblowskiego, twierdząc: “Lżej mi pisać niż mówić, tym bardziej mówić o sobie”.
THOMAS MANN– ur. 6 czerwca 1875 r. Lubeka, zm. 12 sierpnia 1955 r. Zurych.
Prozaik niemiecki.
W 1901 r. ukazała się pierwsza powieść 26 – letniego Manna pt. Buddenbrokowie, która przyniosła mu ogromną popularność. Pisarz wykorzystując własne doświadczenia opisał dzieje kupieckiej rodziny, wskazując na zmierzch XIX – wiecznego patrycjatu niemieckiego. Drugim stałym tematem jego twórczości – obok zmierzchu dawnego świata i dekadencji epoki – był problem wyobcowania artysty ze społeczeństwa, które nie ma zrozumienia dla sztuki i kultury. Temat ten poruszył pisarz w powieści Królewska Wysokość (1902) oraz w takich nowelach jak: Tonio Kröger (1903), Tristan (1903) czy U proroka (1904). Największy sukces odniosła nowela o Tonio Krögerze, w której jedynym ratunkiem dla hamletycznego bohatera okazuje się miłość.
Temat homoseksualizmu oraz artystycznego geniusza – a więc podwójnej samotności – pojawił się w jego głośnej noweli z 1913 r. Śmierć w Wenecji. Nie po raz pierwszy przedstawił w niej amoralność sztuki i jej niszczycielski wpływ na ludzką psychikę. Podczas I wojny światowej Mann napisał ponad 600-stronnicową księgę pt. Rozważania człowieka apolitycznego (1918), w której z pozycji nacjonalistycznych krytykował “cywilizacyjne barbarzyństwo” demokracji i bronił niemieckiego ducha narodowego. W 1924 r. wydał powieść Czarodziejska góra, w której alpejskie sanatorium dla gruźlików staje się metaforą chorej Europy. W 1930 r. wygłosił w Berlinie antynazistowską mowę pt. Apel do rozumu oraz napisał alegoryczną nowelę Mario i czarownik.
Najdłużej, bo prawie 13 lat Mann pracował nad swoją teatrologią Józef i jego bracia, składająca się z wychodzących kolejno tomów: Historie Jakubowe (1933), Młody Józef (1934), Józef w Egipcie (1936) oraz Józef Żywiciel (1934). W 1939 r. Mann opublikował powieść Lotta w Weimane, w której nawiązał do głośnego romansu Goethego z Charlottą Buff. W 1947 r. ukazała się kolejna wielka głośna powieść Manna Doktor Faustus. Ubocznym produktem dzieła był wydany w 1949 r. autokomentarz pt. Jak powstał Doktor Faustus. Powieść o powieści. Dwa lata później pojawił się Wybraniec, kolejna powieść Manna oparta na średniowiecznym poemacie epickim, którego bohaterem jest fikcyjny papież Grzegorz.
W 1929 r. Mann uhonorowany został literacką Nagrodą Nobla przede wszystkim za powieść Buddenbrookowie, która stała się klasyką współczesnej literatury, i której popularność nieustannie rośnie.