Nowela sierpniowa z dnia 2 sierpnia 1926 roku

Znaczna niedoskonałość Konstytucji marcowej a zwłaszcza słaba pozycja głowy państwa  spowodowała, iż rewizja ustroju po zamachu stanu Józefa Piłsudskiego w maju  1926 roku stała się zadaniem priorytetowym. Wstępem do tej reformy była tzw. nowela sierpniowa – ustawa zmieniająca i uzupełniająca konstytucję uchwalona przez parlament 2 sierpnia 1926 roku. Głównym jej celem było wzmocnienie pozycji organów wykonawczych, prezydenta i Rady ministrów kosztem ograniczenie roli organów ustawodawczych, sejmu i senatu. Tego samego dnia uchwalona została również ustawa przyznająca Prezydentowi Rzeczypospolitej prawo do wydawania rozporządzeń z mocą ustawy. Uprawnienie to prezydent mógł realizować w okresie między kadencjami izb ustawodawczych w razie nagłej konieczności państwowej (wyjątkiem był sprawy dotyczące zmiany konstytucji, scedowania  samorządowi pewnego zakresu ustawodawstwa (art. 3 ust.4), budżetu, ustalenia stanu liczbowego wojska (art. 5), ratyfikacji umów międzynarodowych, wypowiedzenia wojny, zawarcia pokoju itd.), oraz w okresie kadencji na podstawie upoważnienia ustawowego. Rozporządzenia z mocą ustawy należało złożyć Sejmowi na najbliższym posiedzeniu. Traciły moc obowiązującą, jeśli nie zostały przedłożone Sejmowi w ciągu 14 dni, lub zostały przez Sejm uchylone. Zgodnie z Konstytucją marcową (art. 26) parlament posiadał prawo rozwiązywania się mocą uchwały Sejmu powziętej większością 2/3 głosów przy obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów, natomiast Prezydent mógł rozwiązać parlament za zgodą 3/5 ustawowej liczby członków Senatu. Nowela sierpniowa zwiększyła uprawnienia Prezydenta Rzeczypospolitej w tej kwestii wyposażając go w silne prawo rozwiązywania parlamentu na wniosek rządu, (bez zgody Senatu), z nieznacznym ograniczeniem: „tylko raz jeden z tego samego powodu”. Uchylone zostało prawo Sejmu do samo rozwiązania się. Ograniczeniu uległy uprawnienia sejmu do żądania ustąpienia Rady Ministrów lub poszczególnych ministrów (votum nieufności). Wniosek o uchwalanie rządowi votum nieufności nie mógł być głosowany na posiedzeniu, na którym został postawiony. Zapobiegać miało to zaskakiwaniu rządu tego typu wnioskami i umożliwić podjęcie działań zaradczych. Nowela sierpniowa przyznawała prezydentowi specjalne uprawnienia budżetowe. Przewidywała wiążący czas trwania dyskusji budżetowej w Sejmie (3,5 miesiąca od złożenia projektu do jego uchwalenia) i Senacie (30 dni), oraz 15 dni na ponowne rozpatrzenie w Sejmie. W przypadku niedotrzymania terminów Prezydent mógł zarządzić ogłoszenie budżetu w brzmieniu projektu rządowego.

Przewrót majowy, a za nim Nowela sierpniowa, zmienił nie tylko układ sił pomiędzy władzą ustawodawczą i wykonawczą, ale również zmodyfikował model ustroju politycznego i jego funkcjonowanie. Ograniczeniu uległy uprawnienia parlamentu i partii w nim działających, na rzecz wzmocnienia władzy Prezydenta i Rządu. Takie rozwiązania na pewno mogły się przyczynić do sprawniejszego funkcjonowania państwa. Grupa rządząca w Polsce od maja 1926 roku nazywana była sanacją, co z łaciny oznacza „uzdrowienie”. Nowela sierpniowa otwierała możliwość dalszych przemian ustrojowych i przeobrażeń politycznych opartych na zasadach zupełnie odmiennych od rozwiązań z Konstytucji marcowej. Był to system rządów pozaparlamentarnych. Pośrednie rozwiązania Noweli sierpniowej poprzez większe skupienie władzy w rękach egzekutywy bliższe są ideałom konserwatywno – monarchistycznym, niż te z Konstytucji marcowej.

Oceń tę pracę

Dodaj komentarz