Francja:
- Richelieu 1624-42 (wzmocnienie pozycji intendentów, rozwój produkcji przemysłowej, likwidacja resztek władzy senioralnej, polityka merkantylistyczna w gospodarce)
- Mazarin 1643 -61
- Ludwik XIV 1661 – 1717 (działalność Colberta -triumf merkantylizmu, ekspansja kolonialna i gospodarcza Francji)
1639 – powstanie bosonogich
1648 – 53 – fronda (proca) wystąpienie parlamentu opowiadającego się za ograniczeniem władzy króla; później do buntu dołączyli się książęta krwi np. Kondeusz ale ponieśli klęskę
1635 – włączenie się Francji do wojny trzydziestoletniej w sojuszu ze Szwecja i Hiszpanią)
1659 – traktat pirenejski z Hiszpanią. Ludwik IX poślubił córkę Filipa IV Marię Teresę
1667-8 – wojna dewolucyjna (prawo brabackie; czy koronę hiszpańska miał dziedziczyć Karol II syn Filipa IV z 2 małżeństwa czy też Maria Teresa, żona Ludwika XIV, córka Filipa IV z 1 małżeństwa). Francja zdobyła południowe Niderlandy
1672 – nieudana inwazja na Niderlandy
1673 – odwrócenie przymierzy i atak habsbursko hiszpańsko holenderski na Francję która jednak wygrywa wojnę
1679 – pokój w Nimwegen; Francja otrzymywała Franch -Comte
1680 – Reuniony; Strasburg. Księstwo Dwóch Mostów należące do Szwecji
1684 – odwołanie edyktu nantejskiego
1686 – traktat w Augsburgu wszystkich przeciwko Francji
1688 – druga wojna aliantów z Francją
1697 – traktat w Ryswick; Ludwik XIV zwracał wszystko co zagarnął w Nimwegen
1700 – testament Karola II, króla Hiszpanii, oddający kraj we władanie wnuka Ludwika XIV Filipa (V) ks. D`Anjou
1702 – cesarz, Anglia i Holandia (pod wodzą Wilhelma IV Orańskiego) wypowiadają wojnę Francji; do koalicji dołącza król (od 1701) pruski Fryderyk I oraz nowy cesarz Józef I
Początkowo wygrywała koalicja, jednak pojawiały się już rozbieżności pomiędzy państwami w niej uczestniczącymi. Alianci mianowali królem Hiszpanii arcyksięcia Karola (III) ale nie spotkał się on z poparciem w kraju. Po śmierci swojego brata cesarza Józefa I stał się dziedzicem wszystkich posiadłość Habsburgów. Na to zareagowała Anglia i Holandia
1713 – pokój w Utrechcie pomiędzy Anglią, Holandią , Prusami a Francją. Stan wojny utrzymywał się pomiędzy Filipem V a Karolem III (VI – cesarz)
Ostatecznie:
- Filip V – Hiszpania i kolonie
- Karol III(IV) – Belgia, Neapol, Mediolan
- Wiktor Amadeusz Sabaudzki – Sycylia i tytuł królewski
- Anglia – Giblartar, Minorka, Nowa Szkocja
- Belgia – przywileje handlowe
Walki toczyły się jeszcze we Włoszech. Ostatecznie zakończyły się w 1725.
1713 – cesarz Karol VI wydaje sankcję pragmatyczną pragnąc zapewnić dziedziczenie korony przez jedną ze swoich córek.
1715 – umiera Ludwik XIV a koronę otrzymuje jego 5 letni prawnuk Ludwik XV. Regentem zostaje Filip Orleański.
1716 – zawarcie przymierza pomiędzy Anglią (nowy król, elektor hanowerski Jerzy I popierany przez Wigów) oraz Francją; wkrótce dołącza Holandia (1717)
W wyniku wojny o sukcesję hiszpańską olbrzymie zwiększyło się zadłużenie wewnętrzne państw w niej uczestniczących. W Holandii dług szybko umorzono, ale za to w Anglii utworzono Kompanię Mórz Południowych. Spekulacyjny handel jej akcjami doprowadził do krachu „bublowego” roku 1720, który skompromitował wielu polityków i bankierów
1715 – John Law przedkłada regentowi Filipowi Orleańskiemu projekt utworzenia spółki akcyjnej z prawem wydawania papierowego pieniądza. Zakłada Kompanię Zachodnią do handlu z Luizjaną, której akcję można było kupować tylko za banknoty banku Lawa. W ten sposób do banku trafił kruszec a sam bank został upaństwowiony. Krach nastąpił w 1720 roku, ale dług publiczny zmniejszył się o połowę.
Rozwijał się handel atlantycki oraz indyjski.
1722 – Austria zakłada Kompanię Indyjską w Ostendzie co wywołuje protest państw morskich. Rozwiązanie Kompanii było ceną za potwierdzenie sankcji pragmatycznej
1723 – umiera Filip Orleański a regencję obejmuje Ludwik Henryk Burbon, który szybko żeni Ludwika XV z Marią Leszczyńską
1726 – władzę obejmuje Ludwik XV ogłaszając kardynała Fleury swoim powiernikiem; kardynał prowadził pokojową politykę sojuszu z Anglią. Jednoczesne ograniczenie wydatków i rozwój gospodarczy doprowadziły nawet do powstania nadwyżki budżetowej.
Absolutyzm był formą monarchii, w której władca skupiał w swoich rękach najważniejsze kompetencje ustawodawcze, wykonawcze i sądownicze, ograniczając wpływ instytucji stanowych oraz wielkiej arystokracji na rządy państwem. Nie oznaczało to jednak, że monarcha mógł działać całkowicie dowolnie. Musiał respektować część tradycyjnych praw, przywilejów, zwyczajów oraz struktur społecznych. Absolutyzm był przede wszystkim rezultatem długotrwałego procesu wzmacniania aparatu państwowego, rozwoju administracji, stałych podatków i zawodowych armii. Najpełniejszą jego postać w XVII wieku osiągnęła Francja.
Podstawy francuskiej monarchii absolutnej powstawały jeszcze przed panowaniem Ludwika XIV. Szczególnie istotny był okres rządów Ludwika XIII i kardynała Richelieu, który od 1624 roku kierował najważniejszymi sprawami państwa. Jednym z jego głównych celów było ograniczenie wszystkich sił mogących konkurować z monarchią. Dotyczyło to zarówno wielkich rodów arystokratycznych, jak i hugenotów posiadających własne twierdze i organizację polityczną.
Richelieu nie dążył do całkowitego zniszczenia francuskiego protestantyzmu. Znacznie ważniejsze było odebranie hugenotom politycznej i wojskowej samodzielności. Po zdobyciu La Rochelle w 1628 roku protestanci utracili możliwość utrzymywania niezależnych twierdz i własnych sił zbrojnych. Zachowano jednak przez pewien czas swobodę wyznania zagwarantowaną edyktem nantejskim.
Kardynał konsekwentnie ograniczał także niezależność wielkich feudałów. Nakazywano burzenie części zamków, które nie miały znaczenia dla obronności państwa, a mogły służyć jako ośrodki oporu przeciw królowi. Arystokracja nadal zachowywała ogromne znaczenie społeczne i majątkowe, ale coraz trudniej było jej prowadzić całkowicie samodzielną politykę.
Bardzo ważnym narzędziem monarchii stali się intendenci. Byli wysyłanymi do prowincji przedstawicielami władzy królewskiej, zajmującymi się między innymi podatkami, administracją i wymiarem sprawiedliwości. Nie zastąpili całkowicie dawnych urzędów, ale umożliwiali królowi skuteczniejsze kontrolowanie prowincji. Ponieważ ich pozycja zależała od monarchy, stanowili przeciwwagę dla miejscowej arystokracji i dziedzicznych urzędników.
Wzmacnianie państwa wymagało jednak coraz większych dochodów. Francja prowadziła kosztowną politykę zagraniczną, utrzymywała armię i rozbudowywała administrację. Ciężary fiskalne spadały w znacznym stopniu na ludność wiejską. Szlachta i duchowieństwo korzystały z licznych zwolnień, dlatego system podatkowy pozostawał bardzo nierównomierny.
Nadmierne obciążenia prowadziły do buntów. Jednym z nich było powstanie bosonogich w Normandii w 1639 roku. Bezpośrednim powodem były problemy podatkowe, a ruch objął przede wszystkim chłopów i uboższą ludność. Został brutalnie stłumiony. Podobne wystąpienia pokazywały cenę, jaką społeczeństwo płaciło za rozbudowę nowoczesnego aparatu państwowego i prowadzenie nieustannych wojen.
Polityka Richelieu nie była podporządkowana wyłącznie kwestiom religijnym. Najlepiej widać to w stosunku do wojny trzydziestoletniej. Katolicka Francja obawiała się przede wszystkim nadmiernego wzrostu potęgi Habsburgów. Dlatego wspierała protestanckich przeciwników cesarza, a w 1635 roku sama przystąpiła do wojny po stronie antyhabsburskiej, walcząc przeciwko Hiszpanii oraz austriackim Habsburgom. Sojusznikiem Francji była między innymi Szwecja.
Po śmierci Richelieu w 1642 roku, a następnie Ludwika XIII w 1643 roku, na tronie znalazł się małoletni Ludwik XIV. Rządy regencyjne sprawowała jego matka Anna Austriaczka, natomiast najważniejszym ministrem został kardynał Jules Mazarin. Kontynuował on zasadniczy kierunek polityki Richelieu.
W okresie jego rządów doszło jednak do poważnego kryzysu wewnętrznego – Frondy z lat 1648–1653. Początkowo wystąpił parlament paryski, czyli przede wszystkim najwyższy sąd, a nie parlament w dzisiejszym znaczeniu. Jego członkowie sprzeciwiali się rosnącym podatkom i arbitralnej działalności administracji królewskiej. Następnie do buntu przyłączyła się część wielkiej arystokracji, w tym książę Kondeusz.
Fronda nie stworzyła jednak jednolitego programu politycznego. Poszczególne grupy buntowników miały odmienne cele, a wielcy możni bardziej zabiegali o własne wpływy niż o trwałe ograniczenie monarchii. Wewnętrzne spory ułatwiły Mazarinowi odzyskanie kontroli nad sytuacją. Ostateczna klęska Frondy miała ogromne znaczenie dla późniejszych rządów Ludwika XIV. Młody król zapamiętał chaos oraz upokorzenia związane z buntem i w dorosłym życiu konsekwentnie ograniczał polityczną samodzielność arystokracji.
W polityce zagranicznej Mazarin odniósł ważne sukcesy. Wojna z Hiszpanią trwała jeszcze po zakończeniu wojny trzydziestoletniej. Zakończył ją pokój pirenejski zawarty w 1659 roku. Francja uzyskała nowe tereny na pograniczu hiszpańskim i w Niderlandach. Porozumienie przypieczętowano małżeństwem Ludwika XIV z Marią Teresą, córką Filipa IV Hiszpańskiego.
Po śmierci Mazarina w 1661 roku Ludwik XIV zdecydował, że będzie rządził osobiście, bez ustanawiania pierwszego ministra. Rozpoczął się najbardziej klasyczny okres francuskiego absolutyzmu. Król skupiał wokół siebie najważniejsze decyzje państwowe, ale opierał się na sprawnym aparacie urzędniczym i grupie wybitnych współpracowników.
Szczególną rolę odgrywał Jean-Baptiste Colbert. Kierował znaczną częścią spraw finansowych i gospodarczych monarchii. Jego politykę określa się mianem merkantylizmu, a francuską odmianę tego systemu również kolbertyzmem. Zakładano, że bogactwo i siła państwa zależą od ilości kruszców oraz dodatniego bilansu handlowego. Należało więc rozwijać eksport i ograniczać import gotowych towarów.
Colbert wspierał powstawanie manufaktur produkujących między innymi tkaniny, lustra, broń, porcelanę i towary luksusowe. Państwo udzielało przedsiębiorcom przywilejów i pomocy finansowej, sprowadzało zagranicznych specjalistów oraz określało normy jakości produkcji. Wysokie cła miały chronić francuskie wyroby przed konkurencją.
Rozwijano również komunikację wewnętrzną, porty i flotę handlową. Francja próbowała zwiększyć swój udział w handlu kolonialnym. Powstawały kompanie handlowe, a francuskie wpływy rosły w Kanadzie, Luizjanie, na Karaibach, w Afryce oraz w Indiach. Francja nie zdołała jednak wyprzeć Holendrów i Anglików z handlu światowego.
Ludwik XIV rozbudowywał również armię. Za jego panowania należała ona do największych i najlepiej zorganizowanych w Europie. Reformy prowadzone między innymi przez Louvois zwiększyły dyscyplinę, poprawiły zaopatrzenie i stworzyły bardziej jednolity system dowodzenia. Rozwój armii był jednym z najważniejszych filarów francuskiej polityki mocarstwowej.
Symbolem absolutyzmu stał się dwór w Wersalu. Ludwik XIV przekształcił dawną rezydencję myśliwską w ogromny kompleks pałacowy i przeniósł tam centrum życia dworskiego. Wersal nie był jedynie demonstracją bogactwa. Spełniał ważną funkcję polityczną. Wielcy arystokraci przebywający przy królu koncentrowali się na walce o stanowiska, zaszczyty i dostęp do monarchy, przez co trudniej było im budować niezależne ośrodki władzy na prowincji.
Rozbudowany ceremoniał dworski podkreślał szczególną pozycję monarchy. Każdy etap życia króla, od porannego wstawania po wieczorne udawanie się na spoczynek, był obudowany rytuałem. Możliwość uczestnictwa w ceremoniach stanowiła zaszczyt, o który konkurowała arystokracja.
Król przedstawiał siebie jako centrum państwa, czego symbolem stało się określenie Ludwika XIV mianem Króla Słońce. Nie oznacza to jednak, że przypisywane mu słowa „państwo to ja” rzeczywiście zostały przez niego wypowiedziane. Znacznie ważniejsza była praktyka polityczna, w której monarcha pozostawał najwyższym źródłem decyzji, ale wykonywał je za pomocą rozbudowanej administracji.
W polityce zagranicznej Ludwik XIV dążył do przesunięcia granic Francji ku obszarom, które uważał za naturalne linie obronne, oraz do osłabienia Habsburgów. Pierwszą poważną próbą była wojna dewolucyjna w latach 1667–1668. Po śmierci Filipa IV król francuski wysunął roszczenia do części Niderlandów Hiszpańskich w imieniu swojej żony Marii Teresy.
Pretekstem było miejscowe prawo dewolucyjne, według którego dzieci z pierwszego małżeństwa mogły posiadać pierwszeństwo do określonego rodzaju dóbr przed dziećmi z kolejnego związku. Ludwik próbował zastosować tę zasadę do dziedzictwa terytorialnego Habsburgów. Nie chodziło jeszcze bezpośrednio o przejęcie korony hiszpańskiej.
Armia francuska szybko zajęła część Niderlandów Hiszpańskich. Sukcesy Ludwika przestraszyły jednak inne państwa. Holandia, Anglia i Szwecja zawarły porozumienie mające zahamować ekspansję francuską. W pokoju w Akwizgranie w 1668 roku Francja zachowała część zdobytych miast, ale musiała ograniczyć swoje żądania.
Ludwik XIV uznał postawę Holandii za przeszkodę w realizacji francuskich planów i rozpoczął przygotowania do kolejnej wojny. W 1672 roku Francuzi zaatakowali Republikę Zjednoczonych Prowincji. Początkowe sukcesy były bardzo duże i wydawało się, że państwo holenderskie może ulec całkowitemu rozbiciu.
Holendrzy podjęli jednak dramatyczną obronę. Otworzyli śluzy i zalali część kraju, utrudniając dalszy marsz Francuzów. Na czele oporu stanął Wilhelm III Orański. Jednocześnie obawa przed dominacją Francji doprowadziła do powstania szerszej koalicji. Po stronie holenderskiej wystąpiły między innymi Hiszpania i cesarz.
Wojna zakończyła się serią traktatów w Nijmegen w latach 1678–1679. Francja osiągnęła istotne korzyści terytorialne, przede wszystkim uzyskując od Hiszpanii Franche-Comté oraz kolejne twierdze w Niderlandach. Ludwik XIV znajdował się wówczas u szczytu potęgi.
Następnie rozpoczęto politykę reunionów. Specjalne izby badały dawne zależności prawne terytoriów przyłączonych do Francji i na tej podstawie wysuwano roszczenia do kolejnych ziem. Metoda ta pozwalała Ludwikowi zajmować obszary bez prowadzenia formalnej wojny. W 1681 roku Francuzi zajęli między innymi Strasburg.
Rosnąca potęga francuska wywoływała jednak coraz większy niepokój. Kolejnym problemem była polityka religijna. W 1685 roku – nie w 1684 – Ludwik XIV odwołał edykt nantejski. Hugenoci utracili gwarancje religijne, zamykano ich świątynie i szkoły, a protestanckich duchownych zmuszano do opuszczenia kraju.
Dziesiątki, a prawdopodobnie setki tysięcy francuskich protestantów uciekło do Holandii, Anglii, państw niemieckich i Szwajcarii. Wśród emigrantów znajdowało się wielu rzemieślników, kupców i specjalistów. Odwołanie edyktu nantejskiego miało więc również negatywne konsekwencje gospodarcze i pogorszyło opinię o Francji w protestanckiej Europie.
W 1686 roku powstała Liga Augsburska skierowana przeciwko ekspansji Ludwika XIV. Kilka lat później, po rewolucji angielskiej i objęciu tronu przez Wilhelma III Orańskiego, Francja stanęła wobec jeszcze silniejszej koalicji. W latach 1688–1697 trwała wojna dziewięcioletnia, określana także jako wojna Ligi Augsburskiej.
Francja potrafiła skutecznie się bronić, ale wojna była bardzo kosztowna. Nie udało się jej osiągnąć rozstrzygającej przewagi. Pokój w Rijswijk w 1697 roku zmusił Ludwika do zwrotu części wcześniejszych zdobyczy, choć zachował między innymi Strasburg. Król uznał również Wilhelma III za prawowitego monarchę Anglii.
Jeszcze większy konflikt wywołała kwestia sukcesji hiszpańskiej. Król Hiszpanii Karol II Habsburg był bezdzietny i ciężko chory. O jego dziedzictwo rywalizowali francuscy Burbonowie i austriaccy Habsburgowie. Stawką była nie tylko sama Hiszpania, lecz również jej kolonie, Niderlandy Hiszpańskie oraz posiadłości włoskie.
W testamencie Karol II przekazał całość monarchii Filipowi Andegaweńskiemu, wnukowi Ludwika XIV. Po śmierci Karola w 1700 roku Filip objął tron jako Filip V. Ludwik XIV zaakceptował testament. Inne mocarstwa obawiały się jednak, że doprowadzi to w przyszłości do połączenia Francji i Hiszpanii pod władzą jednej dynastii.
W 1701 roku powstała Wielka Koalicja z udziałem cesarza, Anglii i Holandii. Dołączyły do niej później między innymi Prusy i część państw niemieckich. W 1702 roku rozpoczęła się właściwa wojna o sukcesję hiszpańską.
Koalicja osiągnęła wiele spektakularnych sukcesów. Szczególnie ważną rolę odegrali angielski dowódca książę Marlborough oraz Eugeniusz Sabaudzki w służbie Habsburgów. W 1704 roku Francuzi i Bawarczycy zostali pokonani pod Blenheim. Kolejne klęski ograniczały możliwości Ludwika XIV.
Sytuacja nie była jednak jednoznaczna. Filip V utrzymywał poparcie znacznej części Hiszpanów. Arcyksiążę Karol, którego alianci uznali za Karola III Hiszpańskiego, nie zdołał uzyskać trwałej przewagi w kraju.
Zasadnicza zmiana nastąpiła w 1711 roku, kiedy zmarł cesarz Józef I. Arcyksiążę Karol odziedziczył po nim posiadłości austriackich Habsburgów i został cesarzem jako Karol VI. Gdyby zdobył także Hiszpanię, pod jego władzą znalazłby się ogromny zespół terytoriów przypominający monarchię Karola V. Taki obrót wydarzeń był dla Anglii i Holandii równie niepożądany jak ewentualne połączenie Hiszpanii z Francją.
Rozpoczęto negocjacje pokojowe. W 1713 roku zawarto traktaty utrechckie między Francją i Hiszpanią a częścią państw koalicji. Filip V został uznany za króla Hiszpanii, ale musiał zrzec się praw do korony francuskiej. W ten sposób wykluczono możliwość połączenia obu monarchii.
Hiszpania zachowała swoje imperium kolonialne, ale utraciła większość europejskich posiadłości poza Półwyspem Iberyjskim. Austria otrzymała między innymi Niderlandy Hiszpańskie, Mediolan i Neapol. Sabaudia uzyskała Sycylię i tytuł królewski, choć kilka lat później zamieniła Sycylię na Sardynię.
Wielka Brytania była jednym z głównych beneficjentów wojny. Otrzymała Gibraltar i Minorkę oraz francuskie ustępstwa kolonialne w Ameryce Północnej, między innymi Akadię, czyli Nową Szkocję. Uzyskała również ważne przywileje handlowe w imperium hiszpańskim, w tym prawo do dostarczania niewolników do kolonii hiszpańskich.
Cesarz Karol VI nie zaakceptował od razu postanowień z Utrechtu. Wojna z Francją zakończyła się dla niego pokojami w Rastatt i Baden w 1714 roku. Konflikty o włoskie posiadłości trwały jeszcze później, ale właściwa wojna o sukcesję hiszpańską zakończyła się w 1714 roku.
Nowy układ sił oznaczał poważne osłabienie Hiszpanii jako mocarstwa dominującego w Europie, choć nadal posiadała ogromne imperium kolonialne. Francja zachowała status wielkiego mocarstwa, ale nie osiągnęła hegemonii. Najwyraźniej wzrosła pozycja Wielkiej Brytanii, która umacniała przewagę morską i handlową.
Karol VI, nie posiadając syna, zaczął natomiast zabiegać o zapewnienie dziedziczenia posiadłości Habsburgów przez córkę. W 1713 roku ogłosił sankcję pragmatyczną. Zakładała ona niepodzielność monarchii habsburskiej i umożliwiała dziedziczenie przez kobiety w przypadku braku męskiego potomka. W kolejnych latach cesarz uczynił uznanie sankcji jednym z głównych celów swojej polityki zagranicznej.
Ludwik XIV zmarł w 1715 roku, a nie w 1717. Spośród jego najbliższych następców większość zmarła wcześniej, dlatego koronę odziedziczył pięcioletni prawnuk monarchy, Ludwik XV. Regentem został książę Filip Orleański.
Francja po długich wojnach znajdowała się w trudnej sytuacji finansowej. Dług publiczny osiągnął ogromne rozmiary. Podobne problemy dotyczyły wielu państw uczestniczących w wojnie o sukcesję hiszpańską. Różnica polegała na sposobie ich rozwiązywania.
W Wielkiej Brytanii rozwijał się system kredytu publicznego oparty między innymi na Banku Anglii i możliwości regularnego finansowania państwa przez rynek kapitałowy. W 1711 roku utworzono Kompanię Mórz Południowych, która przejęła część długu państwowego w zamian za określone przywileje handlowe.
Wokół jej akcji rozwinęła się ogromna spekulacja. W 1720 roku ceny papierów gwałtownie wzrosły, po czym nastąpił krach znany jako bańka Mórz Południowych. Wielu inwestorów poniosło straty, a wydarzenie skompromitowało część polityków i finansistów. System finansowy Wielkiej Brytanii przetrwał jednak kryzys.
We Francji podobny eksperyment przeprowadził szkocki finansista John Law. W 1716 roku uzyskał zgodę na utworzenie banku emitującego banknoty. Następnie stworzył kompanię handlową posiadającą rozległe przywileje związane między innymi z Luizjaną.
System Lawa opierał się na ścisłym związku banku, pieniądza papierowego i spółki akcyjnej. Rosnące ceny akcji przyciągały kolejnych inwestorów, a spekulacja doprowadziła do niezwykłego wzrostu ich wartości. Jednocześnie władze próbowały wykorzystać system do uporządkowania francuskiego długu publicznego.
W 1720 roku zaufanie do całej konstrukcji załamało się. Inwestorzy zaczęli masowo próbować wymieniać banknoty i akcje na kruszec. Bank nie był w stanie spełnić tych żądań. Ceny papierów gwałtownie spadły, a Law ostatecznie musiał opuścić Francję. Eksperyment zmniejszył część obciążeń państwa, ale na długo skompromitował we Francji pieniądz papierowy i spółki akcyjne.
Jednocześnie coraz większego znaczenia nabierał handel oceaniczny. Europa była już trwale połączona gospodarczo z Ameryką, Afryką i Azją. Wielka Brytania, Holandia i Francja rywalizowały o udział w handlu kolonialnym, podczas gdy państwa środkowoeuropejskie próbowały z opóźnieniem wejść do tego systemu.
Przykładem była austriacka Kompania Ostendzka utworzona w latach dwudziestych XVIII wieku. Jej statki prowadziły handel z Indiami i Chinami, co szybko wywołało sprzeciw Wielkiej Brytanii i Holandii. Oba państwa obawiały się nowego konkurenta.
Karol VI potrzebował jednak międzynarodowego uznania sankcji pragmatycznej bardziej niż własnej kompanii kolonialnej. Pod naciskiem mocarstw działalność Kompanii Ostendzkiej została najpierw zawieszona, a następnie zakończona. Pokazywało to, jak silnie kwestie gospodarcze wiązały się już z polityką międzynarodową.
Po śmierci Filipa Orleańskiego w 1723 roku zmieniała się sytuacja na dworze francuskim. Ważną rolę uzyskał Ludwik Henryk Burbon, książę de Bourbon. To za jego wpływem Ludwik XV poślubił w 1725 roku Marię Leszczyńską, córkę byłego króla Polski Stanisława Leszczyńskiego.
Od 1726 roku głównym doradcą monarchy został kardynał André-Hercule de Fleury. W przeciwieństwie do agresywnej polityki prowadzonej przez znaczną część panowania Ludwika XIV starał się utrzymywać pokój i uporządkować finanse państwa. Ograniczał część wydatków i dążył do stabilizacji stosunków z Wielką Brytanią.
Okres ten przyniósł Francji znaczący rozwój gospodarczy. Rosła produkcja, handel wewnętrzny i kolonialny, rozwijały się porty atlantyckie oraz kontakty z Karaibami. Francuski handel zamorski stawał się coraz poważniejszym konkurentem dla brytyjskiego.
Absolutyzm francuski osiągnął więc największą świetność za Ludwika XIV, ale nie rozwiązał podstawowych sprzeczności społecznych państwa. Monarchia stworzyła sprawną administrację, ogromną armię i prowadziła skuteczną politykę gospodarczą, lecz opierała się na bardzo nierównym systemie podatkowym. Duchowieństwo i szlachta zachowywały liczne przywileje, natomiast zdecydowana większość obciążeń spoczywała na trzecim stanie.
Nie udało się również całkowicie podporządkować kraju jednolitej administracji. Francja nadal była mozaiką prowincji posiadających własne prawa, przywileje, systemy podatkowe i sądy. Absolutyzm nie był więc równoznaczny z nowoczesnym scentralizowanym państwem. Król dysponował ogromną władzą, ale musiał działać za pośrednictwem struktur wywodzących się z różnych okresów historycznych.
Zasadniczym osiągnięciem francuskiego absolutyzmu było natomiast trwałe podporządkowanie wielkiej arystokracji politycznemu centrum monarchii. Fronda była ostatnią poważną próbą otwartego wystąpienia możnych przeciwko władzy królewskiej na tak dużą skalę. Za Ludwika XIV arystokraci konkurowali przede wszystkim o wpływy na dworze, a nie o tworzenie własnych niezależnych ośrodków politycznych.
Model francuski stał się wzorem dla wielu innych monarchów europejskich. Naśladowano organizację dworu, ceremoniał wersalski, rozwój stałej armii, administrację i merkantylizm. Nie wszędzie jednak możliwe było dokładne odtworzenie rozwiązania francuskiego. W Rzeszy silni byli książęta terytorialni, w Anglii po rewolucji XVII wieku monarcha musiał dzielić władzę z parlamentem, a w Europie Środkowej absolutyzm rozwijał się w odmiennych warunkach społecznych.
Pierwsze dziesięciolecia XVIII wieku pokazały również ograniczenia polityki prowadzonej przez Ludwika XIV. Próba osiągnięcia dominacji nad Europą doprowadziła do powstawania coraz szerszych koalicji przeciwników Francji. System równowagi sił stawał się podstawowym mechanizmem polityki międzynarodowej. Gdy jedno państwo rosło nadmiernie w siłę, pozostałe mocarstwa zawierały sojusz, aby zahamować jego ekspansję.
Wojna o sukcesję hiszpańską była najlepszym przykładem tego mechanizmu. Francja zdołała utrzymać Burbona na tronie Hiszpanii, ale ceną było trwałe wykluczenie połączenia obu koron i znaczne ustępstwa na rzecz innych mocarstw. Największe korzyści osiągnęła Wielka Brytania, której przewaga morska, finansowa i handlowa zaczęła szybko wzrastać.
Absolutyzm nie oznaczał więc automatycznie przewagi nad każdym innym ustrojem. Francja Ludwika XIV posiadała znacznie bardziej skupioną władzę polityczną niż Wielka Brytania, lecz to brytyjski system kredytowy i parlamentarna kontrola finansów okazały się niezwykle skuteczne w finansowaniu długotrwałych wojen. W XVIII wieku rywalizacja obu państw miała w coraz większym stopniu dotyczyć już nie tylko Europy, ale również kolonii i światowych szlaków handlowych.
Okres od Richelieu do pierwszych dziesięcioleci panowania Ludwika XV przedstawia zatem zarówno triumf francuskiej monarchii absolutnej, jak i pierwsze wyraźne oznaki jej ograniczeń. Państwo stało się potężniejsze, administracja bardziej rozbudowana, a Francja przez wiele dziesięcioleci wyznaczała kierunek europejskiej polityki i kultury. Jednocześnie ogromne koszty wojen, uprzywilejowanie dwóch pierwszych stanów oraz chroniczne problemy finansowe nie zostały usunięte. W następnym stuleciu właśnie te słabości miały coraz wyraźniej podważać trwałość systemu stworzonego przez monarchię Burbonów.