1198 – pod rządami Przemysła Ottokara I Czechy stają się królestwem w ramach Rzeszy. Królowie czescy od 1260 władają całą Austrią a od 1299 Karyntią i Krainą
1272 – umiera król niemiecki Ryszard z Kornwalii. Królem został obrany Rudolf z Habsburga, słaby feudał, który wydawał się małym zagrożeniem dla potężnych elektorów
1276 – ugoda wiedeńska zmuszająca Przemysła Ottokara II do oddania wszystkich lenn oprócz Czech i Moraw
1278 – bitwa pod Suchymi Krutami. Ginie Przemysł Ottokar II a jego syn, Wacław, został oddany pod opiekę w ręce margrabiego brandenburskiego.
Rudolf z Habsburga zapewnił swojemu synowi Albrechtowi dziedziczne lenno Austrię i Styrię.
1292 – umiera Rudolf z Habsburga a elektorzy wybierają na króla Adolfa hrabiego Nassau, drobnego pana nadreńskiego. Ten sięgnął po ziemię Wettynów (Turyngię i Miśnię) pragnąc zapewnić prosperitę swojemu rodowi. Ten czyn znacznie zagęścił atmosferę i umożliwił Albrechtowi Habsburgowi na zwołanie zjazdu detronizacyjnego do Moguncji (1298), który obwołał go królem. Ostatecznie o klęsce Adolfa zdecydowała jego śmierć w bitwie pod Gollheim (1298)
Jednocześnie Wacław II, król czeski zajął Małopolskę a później Wielkopolskę, koronując się na króla Polski. Na Węgrzech po wygaśnięciu dynastii Arpadów Wacław przejął koronę z myślą o swoim synu Wacławie III. Ta akcja spowodowała połączenie sił Władysława Łokietka, Karola Roberta Andegaweńskiego (pretendenta do korony węgierskiej) oraz Albrechta Habsburga.
1304 – Wacław II musi wycofać się z Węgier i umiera w 1305
1306 – umiera Wacław III
O władzę w Czechach walczył Henryk Karyncki, szwagier Wacława III i Rudolf, syn Albrechta Habsburga. Ostatecznie po śmierci Rudolfa (1307) władzę przejął Henryk Karyncki
1308 – ginie Albrecht Habsburg. Królem został Henryk VII ks. Luksemburga. W tym czasie w Czechach toczyła się wojna domowa. Szlachta czeska zaproponowała koronę królewska Janowi Luksemburczykowi, synowi Henryka VII (1310). Od tej pory Czechy stały się lennem dziedzicznym Luksemburgów
1310 – wyprawa Henryka VII na Włochy celu uzyskania korony cesarskiej
1310 – koronacja na króla Lombardii, co spowodowało zatrzymanie wyprawy
1212 – koronacja cesarska Henryka VII
1313 – Henryk VII umiera
1314 – podwójna elekcja: Fryderyka Pięknego, syna Albrechta Habsburga i Ludwika. Między stronnictwami wybucha wojna. Habsburgowie są osłabienie poprzez swoją klęskę w Szwajcarii.
1322 – bitwa pod Muhldorfem. Ludwik (Witelsbach) Bawarski rozbija armię Fryderyka Pięknego a jego samego bierze do niewoli; zaostrza się konflikt z papieżem
1327 – wyprawa do Lombardii i koronacja Ludwika Bawarskiego na króla Lombardii
1328 – koronacja cesarska Ludwika Bawarskiego
1338 – zjazd elektorów w Rense. Od tej chwili papież nie maże zawetować wyboru króla. Ludwik Bawarski znacznie powiększa posiadłości rodowe Wittelsbachów dodając: Marchię Brandenburską, Dolną Bawarię, Tyrol, Holandię i Fryzję.
1346 – układ w Rense pomiędzy papieżem Klemensem VI a zbuntowanymi elektorami, którzy powołują na antykróla Karola IV Luksemburskiego, syna Jana, króla Czech
1347 – ginie Ludwik Bawarski
Na Niemcy uderza „Czarna śmierć”. Chaos gospodarczy i społeczny. Zwiększa się rola mieszczaństwa
1355 – wyprawa do Włoch i koronacja na króla Longobardii i cesarza
1355 -sejm Rzeszy w Norymberdze, który opracowywuje nowe prawa wyboru króla
1356 – ogłoszenie tzw. Złotej Bulli; 7 elektorów: arcybiskupi Moguncji (kanclerz Rzeszy), Kolonii (kanclerz Włoch) i Trewiru (kanclerz Burgundii) oraz król Czech (cześnik Rzeszy), palatyn reński (stolnik Rzeszy), książę sasko – wirtemberski (marszałek Rzeszy) i margrabia brandenburski (komornik Rzeszy). Bulla nadawała elektorom władzę prawie królewską w ich dzielnicach
Karol IV Luksemburski zajął jako swoje dobra dziedziczne Palatynat Górny, księstwo jedlińsko – jaworskie oraz Marchię Brandenburską
1378 – umiera Karol IV Luksemburski a jego następcą na tronie zostaje wybrany vivente rege syn Wacław, który wykazuje zupełną nieporadność
1394 – pokój Habsburgów ze Szwajcarami uznający Konfederację Szwajcarską za niezawisły kraj
W wyniku walk wewnętrznych w Rzeszy jedynym kandydatem do korony pozostał brat Wacława, syn Ludwika, Zygmunt Luksemburski (1411)
Kryzys Cesarstwa w późnym średniowieczu nie oznaczał nagłego upadku Rzeszy, lecz długotrwały proces osłabiania władzy centralnej i wzrostu znaczenia książąt terytorialnych. Już po śmierci Fryderyka II w 1250 roku ujawniło się, że cesarz nie dysponuje aparatem administracyjnym pozwalającym skutecznie kontrolować ogromny i bardzo zróżnicowany obszar Niemiec oraz północnych Włoch. Wielcy feudałowie, biskupi, miasta i lokalne dynastie coraz częściej prowadziły własną politykę. Szczególnie widoczne stało się to podczas tzw. Wielkiego Bezkrólewia, kiedy kolejni pretendenci do tronu nie byli w stanie narzucić całej Rzeszy trwałego zwierzchnictwa.
Trzeba przy tym skorygować jedną z dat. Ryszard z Kornwalii zmarł w 1272 roku, natomiast Rudolf I Habsburg został wybrany królem niemieckim w 1273 roku. Elektorzy świadomie poparli wówczas stosunkowo mało znaczącego hrabiego, ponieważ nie chcieli monarchy posiadającego własne rozległe zaplecze terytorialne. Liczyli, że Rudolf będzie zależny od książąt i nie zagrozi ich pozycji. Wybór ten miał jednak konsekwencje, których trudno było się wówczas spodziewać. To właśnie Rudolf stworzył podstawy późniejszej potęgi Habsburgów.
Najważniejszym przeciwnikiem nowego króla był Przemysł Ottokar II, władca Czech. Dynastia Przemyślidów wykorzystała osłabienie Rzeszy do stworzenia rozległego państwa obejmującego Czechy, Morawy, Austrię, Styrię, Karyntię i Krainę. Ottokar należał do najpotężniejszych książąt Europy Środkowej i sam wcześniej liczył na uzyskanie korony niemieckiej. Nie chciał więc łatwo uznać zwierzchnictwa Rudolfa.
Konflikt zakończył się bitwą pod Suchymi Krutami w 1278 roku. Przemysł Ottokar II poniósł klęskę i zginął, a Rudolf przejął Austrię i Styrię. W 1282 roku przekazał te ziemie swoim synom. Był to moment przełomowy w historii Habsburgów. Austria stała się odtąd najważniejszym obszarem ich władzy i podstawą przyszłego wzrostu dynastii. Nie oznaczało to jednak ustanowienia trwałej dziedziczności korony niemieckiej. Elektorzy nadal bronili prawa do wyboru monarchy.
Po śmierci Rudolfa właśnie dlatego nie poparli jego syna Albrechta. W 1292 roku wybrano Adolfa z Nassau. Także on został wyniesiony na tron jako stosunkowo słaby książę, którego łatwiej było kontrolować. Adolf szybko jednak próbował zbudować własne zaplecze terytorialne, interesując się Turyngią i Miśnią. Wywołało to sprzeciw części elektorów oraz stworzyło możliwość działania Albrechtowi Habsburgowi.
W 1298 roku Adolf został uznany przez grupę elektorów za pozbawionego tronu, a Albrecht ogłoszony królem. Spór rozstrzygnęła bitwa pod Göllheim, w której Adolf zginął. Albrecht I Habsburg został następnie ponownie wybrany, dzięki czemu jego władza uzyskała wyraźniejsze podstawy prawne. Nadal jednak nie oznaczało to trwałego przejęcia tronu przez Habsburgów.
W tym samym czasie w Europie Środkowej rosła potęga Czech pod rządami Wacława II. Po okresie osłabienia następującego po śmierci Przemysła Ottokara II królestwo szybko odzyskało znaczenie. Wielkie dochody przynosiły złoża srebra w Kutnej Horze, a Wacław prowadził aktywną politykę dynastyczną. Wykorzystał rozbicie polityczne Polski i w 1300 roku koronował się w Gnieźnie na króla Polski.
Po wygaśnięciu dynastii Arpadów na Węgrzech Przemyślidzi spróbowali również zdobyć koronę św. Stefana. W 1301 roku królem Węgier został syn Wacława II, późniejszy Wacław III. Próba stworzenia wielkiego bloku czesko-polsko-węgierskiego musiała jednak wywołać reakcję sąsiadów. Przeciw Przemyślidom wystąpili między innymi Habsburgowie oraz zwolennicy Karola Roberta Andegaweńskiego.
W 1304 roku Wacław II musiał zrezygnować z prób utrzymania realnej władzy na Węgrzech. Zmarł w następnym roku. W 1306 roku zamordowano natomiast Wacława III, gdy przygotowywał wyprawę do Polski. Jego śmierć oznaczała wygaśnięcie męskiej linii Przemyślidów i rozpoczęła walkę o tron czeski.
W Czechach doszło do kilkuletniego okresu niestabilności. O koronę rywalizowali Rudolf Habsburg oraz Henryk Karyncki. Ostatecznie czeska szlachta zwróciła się ku dynastii luksemburskiej. Jan Luksemburski, syn króla niemieckiego Henryka VII, poślubił Elżbietę Przemyślidkę i w 1310 roku objął tron czeski. Od tego momentu Luksemburgowie stali się jednym z najważniejszych rodów politycznych w Rzeszy.
Sam Henryk VII Luksemburski został wybrany królem niemieckim po zamordowaniu Albrechta I w 1308 roku. Podjął próbę odnowienia cesarskiej obecności we Włoszech, gdzie od dawna ścierały się stronnictwa gwelfów i gibelinów oraz interesy miast, rodów arystokratycznych i papiestwa. Henryk wyruszył do Italii w 1310 roku, koronował się na króla Italii, a w 1312 roku – nie w 1212 – otrzymał koronę cesarską.
Jego plany odnowienia silnej władzy cesarskiej na Półwyspie Apenińskim zakończyły się jednak niepowodzeniem. Włochy były zbyt rozdrobnione, a opozycja przeciw cesarzowi zbyt silna. Henryk VII zmarł w 1313 roku, zanim zdołał trwale umocnić swoją pozycję. Jego śmierć doprowadziła do kolejnego kryzysu sukcesyjnego.
W 1314 roku doszło do podwójnej elekcji. Część elektorów poparła Fryderyka Pięknego Habsburga, inni natomiast Ludwika Bawarskiego z dynastii Wittelsbachów. Ponownie okazało się, że system wyboru króla może prowadzić do wojny domowej, ponieważ brakowało całkowicie jednoznacznych zasad rozstrzygania spornej elekcji.
Walki trwały kilka lat. Pozycję Habsburgów osłabiały również niepowodzenia na terenie dzisiejszej Szwajcarii. W 1315 roku wojska Leopolda Habsburga poniosły klęskę pod Morgarten w starciu z siłami kantonów Uri, Schwyz i Unterwalden. Zwycięstwo to umocniło rozwijającą się Konfederację Szwajcarską i pokazało, że nawet znacznie słabsze wspólnoty mogą skutecznie przeciwstawiać się wielkim dynastiom.
Ostatecznie rywalizacja o koronę niemiecką została rozstrzygnięta w 1322 roku pod Mühldorfem. Ludwik Bawarski pokonał Fryderyka Pięknego i wziął go do niewoli. Militarne zwycięstwo nie zakończyło jednak wszystkich problemów, ponieważ Ludwik popadł w ostry konflikt z papiestwem.
Spór miał znaczenie wykraczające poza osobiste ambicje monarchy. Papieże przebywający wówczas w Awinionie nadal próbowali zachować prawo do oceny legalności wyboru króla niemieckiego i jego późniejszej koronacji cesarskiej. Ludwik Bawarski odrzucał takie roszczenia i uważał, że prawidłowy wybór dokonany przez elektorów wystarcza do sprawowania władzy.
Papież Jan XXII odmówił uznania Ludwika i nałożył na niego ekskomunikę. W odpowiedzi cesarz oskarżał papieża o nadużywanie władzy. Konflikt przybrał także charakter ideologiczny, ponieważ po stronie Ludwika wystąpili uczeni krytykujący papieskie roszczenia polityczne. Szczególnie istotne były poglądy Marsyliusza z Padwy, który opowiadał się za ograniczeniem świeckich kompetencji Kościoła i podkreślał znaczenie wspólnoty politycznej.
Ludwik wyruszył do Italii i w 1327 roku przyjął koronę króla Italii. W 1328 roku został koronowany na cesarza w Rzymie, lecz tym razem koronacja odbyła się bez udziału papieża. Miała ona podkreślić niezależność władzy cesarskiej od Stolicy Apostolskiej. Ludwik poparł także przeciwników Jana XXII i doprowadził nawet do wyboru antypapieża.
Spór o sposób wyboru monarchy został częściowo rozstrzygnięty w 1338 roku. Elektorzy zebrani w Rhens stwierdzili, że osoba prawidłowo wybrana większością głosów otrzymuje władzę królewską bez konieczności uzyskania zatwierdzenia papieskiego. Był to istotny etap uniezależniania się ustroju Rzeszy od ingerencji papiestwa.
Ludwik Bawarski prowadził jednocześnie intensywną politykę dynastyczną. Powiększał posiadłości Wittelsbachów, zdobywając dla rodu Brandenburgię, Tyrol oraz ziemie niderlandzkie. Właśnie to zaczęło niepokoić elektorów. Podobnie jak wcześniej wobec Habsburgów, książęta nie chcieli, aby władca zbudował zbyt silne zaplecze dynastyczne.
Papież Klemens VI wykorzystał niezadowolenie części książąt. W 1346 roku grupa elektorów wybrała na antykróla Karola Luksemburskiego, syna Jana Luksemburskiego. Sytuacja rozwiązała się w następnym roku, kiedy Ludwik Bawarski zmarł. Karol IV uzyskał wówczas możliwość stopniowego podporządkowania sobie przeciwników.
Jego panowanie przypadło na okres wielkich przemian społecznych i gospodarczych. W latach 1348–1350 przez Niemcy przeszła epidemia Czarnej Śmierci. Liczba ludności gwałtownie spadła, wiele osad zostało częściowo opuszczonych, a w gospodarce pojawił się niedobór siły roboczej. Epidemia wywołała również falę niepokojów społecznych i prześladowań ludności żydowskiej, którą w wielu miastach bezpodstawnie oskarżano o powodowanie zarazy.
Skutki demograficzne epidemii prowadziły jednak również do zmian ekonomicznych. Zmniejszenie liczby pracowników w części regionów poprawiało ich pozycję wobec właścicieli ziemskich, a miasta stawały się coraz ważniejszym elementem gospodarki. Niemcy posiadały liczne ośrodki miejskie związane z handlem regionalnym i dalekosiężnym. Na północy rozwijała się Hanza, natomiast miasta południowe uczestniczyły w handlu z Italią.
Karol IV prowadził politykę bardziej realistyczną niż wielu wcześniejszych cesarzy. Nie próbował odbudowywać dawnej, uniwersalistycznej władzy nad całą Europą. Skupiał się przede wszystkim na umacnianiu własnej dynastii oraz porządkowaniu stosunków wewnątrz Rzeszy. Centrum jego monarchii stanowiły Czechy, a Praga stała się jednym z najważniejszych ośrodków politycznych i kulturalnych Europy Środkowej.
W 1348 roku założył w Pradze uniwersytet, pierwszy tego rodzaju ośrodek w Europie Środkowej. Rozbudowywał stolicę, wspierał budowę kościołów i zamku oraz przyciągał uczonych i artystów. Czechy przeżywały wówczas okres gospodarczej i kulturalnej prosperity.
W 1355 roku Karol przyjął koronę cesarską w Rzymie. Nie próbował jednak prowadzić trwałej polityki podporządkowywania sobie włoskich miast. Rozumiał, że znacznie ważniejsze jest ustabilizowanie stosunków w Niemczech. Temu celowi służyła Złota Bulla wydana w 1356 roku.
Dokument regulował przede wszystkim zasady wyboru króla. Prawo elekcji przysługiwało siedmiu elektorom: trzem duchownym i czterem świeckim. Byli nimi arcybiskupi Moguncji, Kolonii i Trewiru, król Czech, palatyn reński, książę saski oraz margrabia brandenburski. W przypadku Saksonii chodziło o księcia sasko-wittenberskiego.
Złota Bulla dokładnie określała procedurę elekcji i przyjmowała zasadę większości głosów. Miało to zapobiegać powtarzaniu się podwójnych elekcji, które w poprzednich dziesięcioleciach prowadziły do wojen domowych. Dokument wzmacniał jednak równocześnie samych elektorów.
Ich posiadłości miały być niepodzielne, a prawa elektorskie dziedziczone zgodnie z ustalonymi zasadami. Elektorzy otrzymywali bardzo szerokie kompetencje sądowe, monetarne i gospodarcze. W swoich krajach zachowywali się niemal jak niezależni monarchowie. Złota Bulla uporządkowała więc system Rzeszy, ale równocześnie prawnie utrwaliła jej polityczne rozdrobnienie.
Właśnie w tym tkwiła zasadnicza sprzeczność ustroju cesarstwa. Król i cesarz formalnie pozostawał najwyższym zwierzchnikiem, lecz nie dysponował aparatem pozwalającym skutecznie ingerować we wszystkie sprawy terytorialne. Największe księstwa, biskupstwa oraz miasta posiadały własne prawa, sądy, dochody i wojska. Rzesza stawała się coraz bardziej federacyjną strukturą złożoną z wielu organizmów politycznych.
Karol IV również wykorzystywał władzę cesarską przede wszystkim do wzmacniania Luksemburgów. Stopniowo powiększał ziemie dynastii i w 1373 roku przejął Marchię Brandenburską. Rozległe posiadłości pozwalały mu zapewniać własnej rodzinie ważną pozycję w systemie elektorskim.
Jeszcze za życia doprowadził do wyboru syna Wacława na króla rzymskiego. Była to elekcja vivente rege, czyli dokonana za życia dotychczasowego władcy. Karol chciał w ten sposób zabezpieczyć sukcesję i utrzymać koronę w rękach Luksemburgów.
Po jego śmierci w 1378 roku ujawniły się jednak słabości stworzonego systemu. Wacław IV nie posiadał politycznych zdolności ojca i wszedł w konflikty z książętami, Kościołem oraz czeską szlachtą. Jego pozycja w Niemczech stopniowo słabła, a elektorzy coraz częściej działali niezależnie od monarchy.
Równolegle rozwijała się Konfederacja Szwajcarska. Jej początki wiązały się ze współpracą alpejskich wspólnot Uri, Schwyz i Unterwalden, które dążyły do obrony swoich przywilejów przed Habsburgami. Kolejne zwycięstwa militarne oraz przystępowanie nowych kantonów zwiększały jej znaczenie. Pod koniec XIV wieku Habsburgowie musieli w praktyce zaakceptować bardzo szeroką samodzielność Konfederacji, choć jej pełne formalne wyłączenie spod zwierzchnictwa Rzeszy nastąpiło znacznie później.
Na przełomie XIV i XV wieku sytuację komplikowała również wielka schizma zachodnia. Jednoczesne funkcjonowanie papieży w Rzymie i Awinionie podważało autorytet Kościoła, a europejscy władcy opowiadali się po różnych stronach konfliktu. Sprawa ta zaczęła coraz bardziej wpływać również na politykę Rzeszy.
W 1400 roku część elektorów pozbawiła Wacława tytułu króla rzymskiego i wybrała Ruprechta z Palatynatu. Jego rządy nie doprowadziły jednak do trwałego wzmocnienia monarchii. Po jego śmierci ponownie doszło do sporów wyborczych. Ostatecznie w 1411 roku królem został Zygmunt Luksemburski, brat Wacława.
Zygmunt był już wówczas królem Węgier i jednym z najważniejszych polityków Europy Środkowej. Jego panowanie przypadło na okres wyjątkowo poważnych problemów: dalszego rozbicia politycznego Rzeszy, wielkiej schizmy zachodniej, narastania ruchu husyckiego w Czechach oraz coraz większego zagrożenia tureckiego na Węgrzech.
Jednym z najważniejszych osiągnięć Zygmunta było doprowadzenie do zwołania soboru w Konstancji w 1414 roku. Sobór miał zakończyć schizmę i przywrócić jedność Kościoła. W 1417 roku wybrano Marcina V, co zakończyło okres jednoczesnego istnienia kilku konkurencyjnych papieży.
Sobór w Konstancji wiązał się również ze sprawą Jana Husa, czeskiego reformatora religijnego. Hus krytykował nadużycia Kościoła i domagał się głębokiej reformy życia religijnego. Mimo otrzymania listu żelaznego od Zygmunta został w Konstancji osądzony jako heretyk i spalony na stosie w 1415 roku.
Śmierć Husa wywołała ogromne oburzenie w Czechach i doprowadziła wkrótce do rewolucji husyckiej. Po śmierci Wacława IV w 1419 roku Czesi nie chcieli uznać Zygmunta za prawowitego władcę. Rozpoczęły się wojny husyckie, podczas których kolejne krucjaty organizowane przeciw Czechom ponosiły klęski.
Wydarzenia te jeszcze bardziej pokazały ograniczenia władzy cesarskiej. Cesarz nie posiadał stałej armii zdolnej samodzielnie narzucić posłuszeństwo poddanym. Musiał opierać się na pomocy książąt, rycerstwa i miast, a ich interesy często były odmienne. Nawet w sytuacji poważnego kryzysu religijnego i politycznego nie można było traktować Rzeszy jak jednolitego państwa.
Kryzys Cesarstwa w XIII i XIV wieku nie doprowadził zatem do jego rozpadu, ale zasadniczo zmienił jego charakter. Władza królewska przestała mieć realną możliwość stworzenia scentralizowanej monarchii podobnej do tej, która stopniowo rozwijała się we Francji czy Anglii. W Niemczech zwyciężył model oparty na wielości księstw, biskupstw, hrabstw i wolnych miast.
Kolejne dynastie – Habsburgowie, Luksemburgowie i Wittelsbachowie – wykorzystywały koronę przede wszystkim jako narzędzie wzmacniania własnych posiadłości. Ponieważ władca nie posiadał wystarczającej domeny królewskiej, aby utrzymywać silną administrację i armię, musiał budować potęgę na dobrach rodzinnych. Z kolei elektorzy pilnowali, aby żadna dynastia nie uzyskała zbyt wielkiej przewagi.
Złota Bulla Karola IV była najpełniejszym wyrazem tego kompromisu. Uporządkowała elekcję i ograniczyła możliwość papieskiej ingerencji, ale równocześnie uczyniła siedmiu elektorów niemal suwerennymi władcami. Nie przezwyciężyła więc rozdrobnienia politycznego Rzeszy, lecz nadała mu trwałe ramy prawne.
Nie znaczy to, że ziemie niemieckie znajdowały się w stanie całkowitego upadku. Właśnie w późnym średniowieczu rozwijało się wiele miast, szczególnie w Nadrenii, południowych Niemczech i nad Bałtykiem. Hanza stworzyła rozległą sieć handlową, a miasta takie jak Lubeka, Hamburg, Norymberga, Augsburg czy Kolonia osiągnęły duże znaczenie gospodarcze. Kryzys dotyczył więc przede wszystkim możliwości stworzenia silnej, jednolitej władzy centralnej, a nie wszystkich dziedzin życia Rzeszy.
W rezultacie u schyłku średniowiecza Cesarstwo pozostawało jednym z największych organizmów politycznych Europy, ale jego rzeczywista struktura zasadniczo różniła się od scentralizowanych monarchii zachodnich. Cesarz zachowywał wielki prestiż i szczególną pozycję symboliczną, lecz w codziennym funkcjonowaniu państwa musiał liczyć się z książętami, elektorami, biskupami i miastami. Ten właśnie system, ukształtowany w okresie kryzysów XIII i XIV wieku, miał określać charakter Świętego Cesarstwa Rzymskiego jeszcze przez następne stulecia.