Muzeum w Gliwicach powstało w 1905 roku i za niespełna 12 miesięcy będzie ono obchodzić swoje stulecie. Z całą pewnością świadczy to o tym, że jej istnienie ma sens, jest ona potrzebna społeczności regionu gliwickiego. Temat niniejszej pracy ułożyłem w ten sposób, aby przynajmniej w niewielkiej części wypełnić ogromną lukę w bieżącej dokumentacji. Być może jest to sytuacja jest to sytuacja małoprawdopodobna, dla niektórych wręcz niewyobrażalna, lecz przez blisko sto lat istnienia Muzeum w Gliwicach nikt nie pokusił się o napisanie pracy o charakterze monograficznym, a dotyczącej bezpośrednio gliwickiej placówki. W tym miejscu warto zwrócić uwagę na fakt, że dokumentacja naukowa gliwickiej placówki jest bardzo mierna, dość zauważyć, że nie dokładnie są opisane wszystkie prace badawcze prowadzone przez badaczy, a archiwa pozostawiają bardzo wiele do życzenia. Dlatego mam nadzieję, że moja praca chociaż w niewielkim stopniu przyczyni się do wypełnienia dziur w dokumentacji. Pozatym chciałbym, aby to co napisałem w przyszłości pomogło ludziom (niekoniecznie związanym z muzeum) w zrozumieniu jak ważna jest to instytucja, potrzebna rzeszom gliwiczan. Myślę, że to co stworzyłem udowodni, że jest sens aby taka placówka w Gliwicach istniała, a osoby ja tworzące bez niepokoju powinny patrzeć w przyszłość, a co więcej bez kozery żądać od władz miasta jej ekspansji i rozbudowy.
Układ mojej pracy jest następujący. Pierwsza część poza niniejszym wstępem dotyczy metodologii. Można się z niego dowiedzieć szczegółów dotyczących metod i technik jakie obrałem podczas pisania pracy. Pierwszy z rozdziałów dotyczy historii Muzeum w Gliwicach zawarte w nim informacje prezentują dzieje placówki od momentu jej założenia do roku 1995- obejmują one dziewięćdziesięcioletni okres pracy muzeum. Drugi z rozdziałów poświęcony został strukturom i organizacji placówki. Można się z niego dowiedzieć jak jest ona zorganizowana. Przedstawione zostały wszystkie działy. Pokrótce opisałem kto i za co jest odpowiedzialny w muzeum. Drugą cześć tego rozdziału poświęciłem ustaleniom prawnym na podstawie, których funkcjonuje przywoływana instytucja. Instytucja gliwicka złożona jest z kilku oddziałów. Najbardziej charakterystycznym, najznamienitszym i najstarszym z nich jest Zamek Piastowski. Wokoło niego obraca się cała aktywna działalność muzeum. Dlatego też trzeci z rozdziałów postanowiłem poświęcić popularnemu „zameczkowi”. Ponadto w mojej, bądź co bądź skromnej pracy niebyłym w stanie dokładnie opisać każdego z oddziałów placówki. Dlatego skoncentrowałem się na najbardziej znanym z oddziałów. Czwarty rozdział miał na celu pokazać w jaki sposób gliwickie muzeum upowszechnia swój dorobek. Składa się on z trzech niezależnych części. Pierwsza z nich dotyczy wpływu jaki na naukę o historii regionu, mają organizowane wystawy. Zaprezentowałem tam charakterystyczne i największe z ekspozycje, dotyczące tematu przeszłości regionu gliwickiego. W drugim podrozdziale opisałem działalność naukowo-badawczą gliwickiej placówki. Można tu znaleźć ogólne informacje na temat badań prowadzonych przez poszczególne jednostki, a także szczegółowe opisy trzech największych lub najbardziej interesujących badań jakie zrobione zostały przez trzy z oddziałów Muzeum w Gliwicach. Każde muzeum ustawowo zobligowane jest do prowadzenia działalności pedagogicznej. Właśnie tej tematyce poświęcony jest trzeci z podrozdział. Przedstawiłem w nim teoretyczne zasady, na podstawie których buduje się tą część pracy muzeum. Opisane są tam również działania pedagogiczne prowadzone przez Muzeum w Gliwicach.
Mam nadzieję, że moja praca chociaż w minimalnym stopniu spełni moje oczekiwania i ambicje.
II METODOLOGIA
Celem moich badań jest ukazanie pod kątem naukowym, jak wygląda praca Muzeum na przestrzeni pierwszych dziewięćdziesięciu lat(1905-1995), Jako problem badawczy postawiłem sobie próbę odpowiedzi, jak zmieniała się gliwicka placówka, oraz jaki ma ona wpływ na gliwicką społeczność. Do tego celu wykorzystałem metody i techniki badań z opracowane przez Tadeusza Pilcha.
Przez pojęcie „metodę badań”, że należy rozumieć „zespół teoretycznie uzasadnionych zabiegów koncepcyjnych i instrumentalnych obejmujących najogólniej całość postępowania badacza, zmierzającego do rozwiązania określonego problemu naukowego” .
Techniką badań zaś autor nazywa „czynności praktyczne, regulowane starannie wypracowanymi dyrektywami, pozwalającymi na uzyskanie optymalnie sprawdzonych informacji, opinii” .
W pracy wykorzystałem „monografię pedagogiczną”. W porównaniu z innymi naukami, w pedagogice metoda ta polega na „badaniu rzeczywistości wychowawczej dla celów wychowawczych” . Na gruncie pedagogiki monografia metoda, dzięki, której badacz może skrupulatnie opisać instytucję wychowawczą.
O tym, że dana metoda badawcza może zostać określona mianem metodologii pedagogicznej stanowią dwa czynniki. Po pierwsze przedmiotem badań musi być instytucja wychowawcza, lub inna placówka, badana pod kątem prowadzonej w przez nią działalności pedagogicznej. Drugim z czynników jest sposób badania. W pracach monograficznych należy „sięgnąć w głąb” danej instytucji, Na przedmiot badań trzeba spojrzeć ze wszystkich możliwych perspektyw, należy też zwrócić uwagę na badaną placówkę jako na zbiór osób współpracujących ze sobą .
Podsumowując można metodologię pedagogiczną określić następującą definicją:” Monografia to metoda badań, której przedmiotem są instytucje wychowawcze w rozumieniu placówki lub instytucjonalne formy działalności wychowawczej, prowadząca do gruntownego rozpoznania struktury instytucji, zasad i efektywności działań wychowawczych oraz opracowania koncepcji ulepszeń i prognoz rozwojowych” .
Metodę monograficzną można realizować przez stosowanie wielu technik badawczych ja w mojej pracy zastosowałem analizą dokumentów .
„Analiza dokumentów” – jest techniką badawczą służącą do gromadzenia wstępnych, opisowych informacji o badanej instytucji czy zjawisku wychowawczym. Jest także techniką poznawania biografii jednostki i opinii wyrażonych w dokumentach .
Niemalże wszystkie dokumenty jakie posłużyły mi przy pisaniu znalazłem w muzealnej bibliotece. Niewątpliwie największym źródłem wiedzy były dla mnie „Roczniki Muzeum w Gliwicach”. Tam właśnie znajduje się większość danych dotyczących gliwickiej placówki. To w rocznikach można znaleźć informacje o historii badaniach i wystawach. Z tego względu wszystkie informacje jakie tam znalazłem były dla mnie szczególnie ważne. Istotny jest fakt, że w dorobku muzeum nie ma nazbyt wielu publikacji, które mogłyby być pomocne przy pisaniu pracy na taki temat jak mój. Dlatego bardzo często powoływałem się na artykuły, które były publikowane w „Rocznikach Muzeum w Gliwicach” Drugim zbiorem dokumentów, z których korzystałem przy pisaniu były „Zeszyty Gliwickie”, tu znalazłem szereg artykułów na temat historii Zamku Piastowskiego, napisanych przez W. Błaszczyka . Dzięki tym opracowaniom zdobyłem wiele cennych informacji, które pozwoliły mi na napisanie trzeciego rozdziału pracy. Zdarzało mi się korzystać także z pozycji D. Recława , z niej to czerpałem informacje dotyczące historii muzeum. W badaniach posłużyłem się również statusem Muzeum w Gliwicach, tu znalazłem informacje na temat struktury placówki. Ponadto wielokrotnie oglądałem i analizowałem zebrane eksponaty, czyniłem to przede wszystkim aby w sposób dokumentny i zupełny przedstawić najważniejsze wystawy jakie są lub były organizowane.
W sumie przeanalizowałem kilkadziesiąt różnego rodzaju dokumentów i eksponatów wiele z nich nie była przydatna, niemniej jedna te, z których postanowiłem skorzystać w pełni pomogły mi w mam nadzieje wyczerpujący sposób opisać Muzeum w Gliwicach.
Żywię głęboką nadzieję, że niniejsza praca pozwoli chociaż w małym stopniu na wypełnienie luki w dokumentacji placówki, a z przykrością muszę stwierdzić, że jest ona spora. Poza tym chciałbym, żeby ten skromny tekst przyczynił się do większego zainteresowania działalnością muzeum i zwrócił uwagę odpowiedzialnych osób na to, że placówka ta jest potrzebna publiczności i wymaga dokonania jeszcze wielu zabiegów, dzięki którym spełniałaby ona swoje zadanie w stu procentach.