Nenniusz – „Historia Brittonum”

Największe trudności z bazą źródłową dotyczącą przybycia Sasów na Wyspy Brytyjskie związane są z dziełem niejakiego Nenniusza zatytułowanym „Historia Brittonum”.
Bardzo często zaznacza się, że co do autorstwa Nenniusza nie ma żadnej pewności, jak i do tego czy on w ogóle istniał. Wszystkie te wątpliwości powstały dlatego, że w żadnym z rękopisów nie pojawia się imię autora. Jedyne strzępki informacji pozwalają przypuszczać, że był on uczniem niejakiego Elvoduga, utożsamianego z Elfoddwem (zm. w 809 r.), prawdopodobnie biskupem Bangor w Gwynedd . Tak bowiem przedstawia się na początku dzieła jego twórca: „Ego nennius Elvodugi discipulus”.
Przyjmuje się łacińską nazwę imienia autora „Historii” , chociaż był on Walijczykiem, jego imię z języka celtyckiego brzmi Nynniaw .
Wydaje się, że powstało ono w początkach IX wieku. Na podstawie najwcześniejszych rękopisów wynika, że praca została napisana w latach 829-830 .
Nie ma jednak dwóch choćby rękopisów, których treść byłaby identyczna. Być może dzieje się tak dlatego, że „Historia Brittonum” jest kompilacją wielu różnych dzieł. Metoda jaką przyjął Nenniusz jest zgoła odmienna od Bedy. Opisał ją własnymi słowami: „Coacervavi omne, quod inveni” ( „Zebrałem wszystko co znalazłem”)! Przedstawił bazę źródłowa, na której oparł swoją kompilację; korzystał z roczników rzymskich, kronik „świętych ojców” – Hieronima, Euzebiusza, Izydora, Prospera, z roczników Szkotów i Sasów, a także z tradycji: „Ego autem coacervavi omne quod inveni tam de annalibus Romanorum quam de cronicis sanctorum patrum, id est Hieronymi Eusebii, Isidori, Prosperi et de annalibus Scotorum Saxonumque et ex traditione veterum nostrorum .
Niestety „Historia” częściej ma znaczenie bardziej literackie niż historyczne. Nienniusz bowiem użył do opracowania dostępnych mu źródeł, umiejętności bardziej literackich i stworzył w wielu miejscach mieszaninę genealogii i legend. Nie odszedł całkowicie od zainteresowania historią, lecz niestety bezkrytycznie skomponował źródła dobrej i złej „jakości” często bez jakiegokolwiek komentarza. Nie można jednak zaprzeczyć, że niektóre fragmenty są bardziej wartościowe od innych, a niektóre zawierają informacje niespotykane w żadnym innym źródle .
Nie można także przyjmować, że dzieło Nenniusza jest źródłem do historii czasów mu współczesnych. Fragmenty w nim zawarte pochodzą z różnych czasów i dotyczą różnych spraw: są to legendy – w bardzo dużym stopniu oparte na tradycji walijskiej, genealogie i rodowody dynastii panujących (genealogie władców m. in. Bernicji, Deiry, Kentu, Wschodniej Anglii, Mercji –tzw. Saxon Genealogies ), dzieje królestw przede wszystkim z północy wyspy, ale także sprawy dotyczące relacji między Brytami a Sasami z północy wyspy. Dlatego też czasem pewne fragmenty dzieła traktuje się jako samodzielne „sekcje” .
Te fragmenty pochodzą z różnych lat i choć tworzą całość połączoną w IX wieku, to ich datowanie także sprawia sporą trudność. Badacze analizując poszczególne „sekcje” oceniają, że najstarsze fragmenty włączone do „Historia Brittonum” pochodzą z roku 679. Późniejsze mogą być pisane w połowie lub pod koniec VIII wieku i mogą być oparte na dziele Bedy oraz na „Annales Cambriae” , które spisywane były około 750 roku, a w stosunku do dzieła Bedy w wielu momentach były współczesne. Analizując także dużą liczbę nazw i słów zapisanych przez Nenniusza w języku starowalijskim wydaje się, że pochodzą one z czasów Nenniusza lub tylko trochę wcześniejszych. Wydaje się więc, że Nienniusz skonstruował swoje dzieło między 796 rokiem (data powstania Saxon Genealogies), a najstarszą zachowaną recenzją , która wydaję się pochodzi z 826 roku .
—
R. C o l l i n s, op. cit., s.185.
N e n n i u s z, rozdz. 1
G. S a m p s o n, op. cit., s. 22.
R. C o l l i n s, op. cit., s.185-186
N e n n i u s z, rozdz. 3 (prolog)
R.G. C o l l i n g w o o d, J. N. L. M y r e s, op. cit., s. 329-330
Tak wyodrębniony fragment dzieła Nenniusza dotyczący historii północnej („Kronika Północna”) części wyspy został dokładnie przeanalizowany przez K. J a c k s o n a; On the Northern British Section in Nennius [w:] Celt and Saxon. Studies…, s.20-62
Ibidem, s. 51-54.