486 – początek podbojów Chlodwiga: zajęcie terenów pomiędzy Sommą, kanałem i Loarą; wojna przeciw Alamanom
496/25 luty – chrzest Chlodwiga, dający mu przewagę nad wcześniej ochrzczonymi (arianami) wodzami germańskimi; kontakty z cesarzem wschodnim; zdobycie Burgundii
507 – bitwa pod Poitiers – rozgromienie Wizygotów, zajęcie całej Galii
Organizacja państwa:
Oparta na organizacji rodowej oraz tzw. Prawie salickim. Początkowo prawo wyboru króla miał tzw. Wiec, odbywający się marcu każdego roku, w którym uczestniczyli tylko wojownicy (demokracja wojenna). Późniejsze państwo Franków oparte było na dziedzicznym tytule króla w dynastii Merowingów, którzy traktowali państwo jako swoje patrimonium czyli własność (państwo patrymonialne). Na dworze nie było określonych urzędów państwowych. Nie zachował się system podziału terenów z czasów cesarstwa. Jedynie najniższy stopień, ziemie (pagi) egzystował. Ten obszar dzielił się z kolei na setki, teren zamieszkiwany przez 100 wojowników z rodzinami. W rolnictwie dominowały latyfundia. Urzędnikom państwowym i osobom prywatnym były nadawane przez Kościół (tzw. Precaria) i króla tzw. Beneficja czyli tereny, które stawały się jego posiadłością. Zaczęły podupadać miasta, które nie wytrzymywały konkurencji ze strony rzemiosła dworskiego. Ważną role odgrywały immunitety prawne i ekonomiczne, rozwijające system wasalny (komendacyjny).
511 – śmierć Chlodwiga: postępowało rozbicie państwa, nad poszczególnymi Merowingami faktyczną władzę przejmowali najwyżsi urzędnicy dworu: majordomusi
656 – pierwsza próba detronizacji dynastii Merowingów podjęta przez Girmalda, majordomusa Austracji, zakończona klęską. Kolejna próba przewrotu kończy się sukcesem i władzę przejmuje Pepin z Heristalu, który położył kres rozbiciu dzielnicowemu. Walki z państwem Fryzów i pragnącymi zrzucić zwierzchnictwo Franków Alamanami.
Po śmierci Pepina władcą zostaje jego syn Karol Młot (Martel) sprawując funkcję faktycznego władcy. Od 721 roku władza teoretycznie sprawowana jest przez marionetkowego króla z dynastii Merowingów
732 – bitwa pod Poitiers – zwycięstwo wojsk frankońskich nad Arabami
Po śmierci Karola władzę obejmuje Pepin Krótki, zwraca się do papieża z pytaniem kto to powinien mieć koronę: dynasta czy ten co na prawdę sprawuje władzę. Szukający sojuszników papież popiera Pepina Krótkiego
751 – zgoda na detronizacje dynastii Merowingów. Monarchia dziedziczna zastępowana jest przez elekcyjną (kandydaci mogli pochodzić tylko z dynastii karolińskiej)
754 – wyprawa w obronie papiestwa przeciw Longobardom ze zdobycznych terenów ustanowione zostaje Państwo Kościelne
756 – druga wyprawa na Longobardow, powiększenie terytorium Państwa Kościelnego
768 – śmierć Pepina Krótkiego, kraj został podzielony pomiędzy dwóch synów ale na szczęści dla Karola jego brat szybko umarł i cała władza przeszła w jego ręce.
773 – wyprawa na Longobardów, Karol koronował się na Króla Longobardów
779-804 – zdobycie i chrystianizacja Saksonii
781 – koronowanie syna Karola Wielkiego -Pepina (4 lata)- na króla Włoch
788 – aneksja Bawarii
795 – początek wojny z Muzułmanami
800/25 grudzień – koronacja na cesarza
814 – śmierć Karola Wielkiego, władzę objął jego najmłodszy syn Ludwik
843 – traktat w Verdun; podział państwa:
- Lotar – Włochy i pas ziemi biegnący od Alp do Morza Północnego
- Ludwik Niemiecki – dzisiejsze Niemcy
- Karol Łysy – Francja
Stopniowe rozbicie dzielnicowe, powstawanie systemu zależności lennych; upadek miast związany z ograniczeniami w handlu.
Powstanie państwa Franków należało do najważniejszych następstw rozpadu Cesarstwa Zachodniorzymskiego. Spośród licznych ludów germańskich osiedlających się na dawnych ziemiach cesarstwa właśnie Frankowie stworzyli organizm polityczny, który okazał się najtrwalszy i w kolejnych stuleciach stał się podstawą rozwoju zarówno Francji, jak i Niemiec. Ich sukces nie był jednak od początku przesądzony. W V wieku byli podzieleni na szereg mniejszych grup i zajmowali przede wszystkim tereny położone nad dolnym Renem. Dopiero działalność Chlodwiga z dynastii Merowingów doprowadziła do ich politycznego zjednoczenia i rozpoczęła ekspansję na większą część Galii.
Chlodwig objął władzę w 481 lub 482 roku jako władca Franków salickich. Początkowo jego państwo było stosunkowo niewielkie, ale już kilka lat później rozpoczął systematyczne podboje. W 486 roku pokonał Syagriusza, który sprawował władzę nad ostatnim większym obszarem Galii pozostającym pod kontrolą rzymskiej administracji. Zwycięstwo pozwoliło Chlodwigowi opanować ziemie pomiędzy Sommą a Loarą i stworzyło podstawę dalszej ekspansji.
Duże znaczenie miało zachowanie Chlodwiga wobec miejscowej ludności gallorzymskiej. Frankowie stanowili mniejszość w stosunku do mieszkańców podbitych ziem, dlatego całkowite zniszczenie dawnych struktur administracyjnych i społecznych nie leżało w interesie władcy. Chlodwig stopniowo nawiązywał współpracę z miejscową arystokracją oraz biskupami. Kościół posiadał w Galii rozwiniętą organizację i cieszył się dużym autorytetem, zwłaszcza wobec osłabienia świeckich struktur dawnego cesarstwa.
Szczególnie doniosłe znaczenie miał chrzest Chlodwiga. Tradycyjnie łączy się go z wydarzeniami po zwycięstwie nad Alamanami i przyjmuje, że nastąpił około 496 roku, choć dokładna data pozostaje przedmiotem dyskusji. Władca przyjął chrześcijaństwo w obrządku katolickim, a nie ariańskim, jak wielu innych władców germańskich. Była to decyzja o ogromnych konsekwencjach politycznych. Wizygoci, Ostrogoci, Wandalowie i część Burgundów wyznawali arianizm, podczas gdy zdecydowana większość ludności gallorzymskiej pozostawała katolicka.
Przyjęcie katolicyzmu ułatwiło Chlodwigowi zdobycie poparcia biskupów i miejscowej ludności. Władca Franków nie był odtąd postrzegany jedynie jako germański zdobywca, ale mógł występować w roli obrońcy prawowiernego chrześcijaństwa. Powstał w ten sposób trwały związek monarchii frankijskiej z Kościołem, który miał ogromne znaczenie dla całej późniejszej historii państwa.
Chlodwig kontynuował ekspansję na południe. Najważniejszym przeciwnikiem stali się Wizygoci, którzy kontrolowali rozległe ziemie południowej Galii. W 507 roku doszło do bitwy pod Vouillé, niedaleko Poitiers. Wizygoci ponieśli ciężką klęskę, a ich król Alaryk II zginął. Frankowie zajęli większość wizygockich posiadłości w Galii, podczas gdy głównym ośrodkiem państwa Wizygotów stał się odtąd Półwysep Iberyjski.
Pod koniec panowania Chlodwiga państwo Franków obejmowało już znaczną część Galii. Władca zlikwidował również część konkurencyjnych frankijskich dynastii i podporządkował sobie pozostałe grupy Franków. Jego państwo nie miało jednak charakteru jednolitego organizmu administracyjnego przypominającego dawne cesarstwo. Łączyło elementy tradycji germańskiej z pozostałościami rzymskiego systemu politycznego i gospodarczego.
Ważnym elementem organizacji społecznej Franków było prawo zwyczajowe. Najbardziej znanym jego zbiorem stało się Prawo salickie, spisane prawdopodobnie na początku VI wieku. Obejmowało przepisy dotyczące między innymi przestępstw, własności, dziedziczenia i odszkodowań. Charakterystyczne było rozbudowane stosowanie kar pieniężnych, których wysokość zależała od rodzaju przestępstwa i pozycji społecznej poszkodowanego.
Prawo salickie pokazuje społeczeństwo znajdujące się w okresie przejściowym. Wciąż widoczne były w nim silne elementy organizacji rodowej, ale coraz większe znaczenie zdobywała władza królewska. Król był przede wszystkim wodzem wojowników, sędzią i dysponentem części ziem, lecz jego pozycja stopniowo wzrastała wraz z kolejnymi podbojami.
Dawny wiec wojowników tracił stopniowo znaczenie. W początkowym okresie wszyscy wolni Frankowie zdolni do noszenia broni mogli brać udział w zgromadzeniach, podczas których rozstrzygano najważniejsze kwestie. Z czasem rzeczywista władza skupiała się jednak wokół monarchy i jego najbliższego otoczenia. W państwie obejmującym coraz większe terytorium bezpośredni udział wszystkich wojowników w podejmowaniu decyzji stawał się zresztą coraz mniej możliwy.
Władcy merowińscy traktowali państwo jako dziedziczną własność rodu. Ziemie podlegające królowi mogły być więc dzielone pomiędzy synów podobnie jak inne składniki majątku. Zasada ta prowadziła do częstych podziałów państwa. Po śmierci Chlodwiga w 511 roku jego ziemie zostały rozdzielone pomiędzy czterech synów. Nie oznaczało to jeszcze całkowitego rozpadu wspólnoty Franków, ale prowadziło do powstawania oddzielnych ośrodków władzy.
Stopniowo wykształciły się trzy główne części państwa: Neustria na zachodzie, Austracja na wschodzie oraz Burgundia na południowym wschodzie. Między poszczególnymi liniami Merowingów dochodziło do licznych wojen, spisków i zabójstw. Walki dynastyczne osłabiały pozycję monarchów, a jednocześnie sprzyjały wzrostowi znaczenia wielkich rodów arystokratycznych.
Administracja państwa pozostawała stosunkowo prosta. Królowie wykorzystywali zarówno tradycje germańskie, jak i niektóre instytucje odziedziczone po Rzymianach. Podstawowymi jednostkami terytorialnymi były okręgi zarządzane przez hrabiów. Hrabia reprezentował króla, dowodził miejscowym wojskiem, pobierał część należności i uczestniczył w wymiarze sprawiedliwości.
Na najniższym szczeblu duże znaczenie zachowywały lokalne wspólnoty i sądy. Królowie nie dysponowali rozbudowaną administracją zawodową i musieli w dużej mierze polegać na miejscowych możnych. Oznaczało to, że władza centralna była silna przede wszystkim wtedy, gdy sam monarcha posiadał odpowiedni autorytet, majątek i zdolności wojskowe.
Ważnym źródłem siły monarchy była ziemia. Władcy rozdawali swoim zwolennikom majątki w zamian za służbę. Rozwijała się instytucja beneficjum, czyli czasowego nadania ziemi lub dochodów z niej pochodzących. Podobne znaczenie miało kościelne precarium, związane z przekazywaniem określonych dóbr w użytkowanie.
Rozwój wielkiej własności ziemskiej miał istotny wpływ na strukturę społeczną państwa Franków. Obok majątków królewskich istniały rozległe posiadłości arystokracji i Kościoła. Wielu drobnych wolnych chłopów w trudnych warunkach ekonomicznych oddawało się pod opiekę możniejszych właścicieli. W zamian za ochronę przyjmowali określone zobowiązania, tracąc część dawnej niezależności.
Zjawisko to łączyło się z rozwojem komendacji. Słabsza osoba oddawała się pod opiekę silniejszego patrona, zobowiązując się wobec niego do służby i wierności. Zależności te nie były jeszcze w pełni rozwiniętym systemem lennym późniejszego średniowiecza, ale tworzyły podstawy stosunków osobistych, które z czasem miały stać się jednym z najważniejszych elementów feudalnej organizacji społeczeństwa.
Duże znaczenie posiadały immunitety. Królowie zwalniali niektóre posiadłości, przede wszystkim kościelne i arystokratyczne, z części obowiązków wobec urzędników królewskich. W praktyce właściciel majątku uzyskiwał coraz szersze uprawnienia administracyjne i sądownicze wobec zamieszkującej go ludności. Proces ten z jednej strony pozwalał monarchom wynagradzać swoich zwolenników, z drugiej jednak stopniowo osłabiał bezpośrednią władzę centralną.
Zmieniały się również miasta. Galia należała wcześniej do najbardziej zurbanizowanych obszarów zachodniej części Cesarstwa Rzymskiego, lecz w okresie wędrówek ludów wiele miast straciło część dawnego znaczenia. Handel dalekosiężny ograniczył się, produkcja rzemieślnicza coraz częściej skupiała się w wielkich majątkach, a gospodarka stawała się bardziej lokalna. Nie oznaczało to całkowitego zaniku miast. Wiele z nich przetrwało jako siedziby biskupów, centra administracyjne i miejsca lokalnego handlu.
Na dworze królewskim rosło natomiast znaczenie urzędu majordoma. Początkowo majordom był zarządcą domu królewskiego, ale w miarę osłabienia Merowingów przejmował coraz większą część rzeczywistych kompetencji politycznych. Kontrolował dwór, zarządzał majątkiem, wpływał na nominacje i dowodził wojskiem. W poszczególnych częściach państwa pojawili się odrębni majordomowie, często pochodzący z najpotężniejszych rodów arystokratycznych.
Szczególnie silną pozycję zdobył ród Arnulfingów i Pepinidów w Austracji. Jednym z jego przedstawicieli był Grimoald, który w VII wieku próbował doprowadzić do odsunięcia Merowingów i osadzenia na tronie własnego syna. Próba zakończyła się niepowodzeniem, ale dobrze pokazywała, jak bardzo zmienił się rzeczywisty układ sił.
Przełom nastąpił za Pepina z Herstalu. W 687 roku pokonał on przeciwników z Neustrii pod Tertry i uzyskał dominującą pozycję w państwie Franków. Formalnie nadal istnieli królowie merowińscy, lecz rzeczywista władza znalazła się w rękach majordoma. Pepin prowadził również działania przeciw Fryzom i innym ludom germańskim zamieszkującym obszary na wschód od państwa Franków.
Po jego śmierci w 714 roku doszło do walk o sukcesję. Ostatecznie zwyciężył Karol Martel, później nazywany Młotem. Nie był królem, lecz jako majordom faktycznie kierował państwem. Musiał ponownie podporządkować sobie przeciwników wewnętrznych i prowadził wyprawy przeciw Fryzom, Sasom, Bawarom i Alamanom.
Najbardziej znanym wydarzeniem jego rządów była bitwa z Arabami w 732 roku. Wojska muzułmańskie, które po podboju państwa Wizygotów na Półwyspie Iberyjskim prowadziły wyprawy na północ od Pirenejów, wkroczyły do Galii. Karol Martel pokonał je w bitwie określanej najczęściej jako bitwa pod Poitiers lub Tours.
Znaczenie tego zwycięstwa było duże, choć późniejsza tradycja niekiedy je wyolbrzymiała, przedstawiając jako moment ocalenia całej chrześcijańskiej Europy przed podbojem muzułmańskim. Arabowie nadal kontrolowali część terenów na południu Galii i jeszcze przez pewien czas organizowali wyprawy na ziemie frankijskie. Bitwa pokazała jednak rosnącą siłę Karola Martela i znacznie zwiększyła jego prestiż.
Karol przeprowadzał również zmiany w sposobie organizacji wojsk. Do prowadzenia skutecznych działań potrzebował ciężkozbrojnych wojowników konnych, których utrzymanie było kosztowne. Nadawanie ziemi w zamian za służbę wojskową nabierało więc coraz większego znaczenia. Proces ten sprzyjał dalszemu rozwojowi beneficjów oraz powstawaniu zależności, z których w przyszłości miał rozwinąć się klasyczny system feudalny.
Po śmierci Karola Martela w 741 roku jego władzę przejęli synowie, z których największe znaczenie zdobył Pepin Krótki. Pozycja Merowingów była już wtedy czysto symboliczna. Ostatni królowie tej dynastii sprawowali władzę jedynie formalnie, podczas gdy majordomowie kierowali armią, administracją i polityką zagraniczną.
Pepin postanowił zalegalizować istniejący stan rzeczy. Zwrócił się do papieża z pytaniem, kto powinien nosić tytuł królewski: osoba, która formalnie posiada koronę, czy ta, która rzeczywiście sprawuje władzę. Papież opowiedział się za Pepinem. W 751 roku ostatni Merowing, Childeryk III, został pozbawiony tronu i umieszczony w klasztorze, a Pepin został królem Franków.
Zmiana dynastii miała ogromne znaczenie. Nowa monarchia potrzebowała dodatkowego uzasadnienia swojej prawowitości, dlatego Pepin został namaszczony. Obrzęd religijny podkreślał, że jego władza posiada nie tylko poparcie możnych, ale także charakter sakralny. W ten sposób powstał szczególnie silny związek pomiędzy Karolingami a papiestwem.
Papieże również potrzebowali frankijskiego sojusznika. W Italii coraz większym zagrożeniem byli Longobardowie. Cesarstwo Bizantyjskie, które wcześniej formalnie broniło Rzymu, było zbyt słabe, aby zapewnić papieżowi skuteczną ochronę. Sojusz z Frankami stawał się więc dla papiestwa coraz bardziej atrakcyjny.
Pepin dwukrotnie interweniował w Italii. Wyprawy przeciw Longobardom doprowadziły do przekazania papieżowi zdobytych ziem. Tak zwana donacja Pepina stała się podstawą terytorialną Państwa Kościelnego. Papież przestawał być wyłącznie przywódcą religijnym i stawał się także świeckim władcą znacznych terenów w środkowej Italii.
Po śmierci Pepina w 768 roku państwo zostało podzielone pomiędzy jego synów, Karola i Karlomana. W 771 roku Karloman zmarł, dzięki czemu Karol objął władzę nad całością państwa. Rozpoczęło się wówczas panowanie Karola Wielkiego, które doprowadziło monarchię Franków do największego rozwoju terytorialnego.
Jednym z pierwszych kierunków ekspansji były Włochy. W 773 roku Karol rozpoczął wyprawę przeciwko Longobardom, a w następnym roku zdobył Pawię i przyjął tytuł króla Longobardów. Nie zlikwidował całkowicie ich struktur, ale podporządkował znaczną część północnych Włoch swojej władzy. Pozycja Karola jako opiekuna papiestwa jeszcze bardziej się umocniła.
Najdłuższe i najbardziej brutalne wojny prowadził z Sasami. Walki rozpoczęte w 772 roku trwały z przerwami ponad trzydzieści lat. Sasi zamieszkiwali rozległe tereny na północnym wschodzie i pozostawali poganami. Karol łączył podbój polityczny z przymusową chrystianizacją. Niszczył miejsca kultu, nakazywał przyjmowanie chrztu i karał kolejne bunty.
Opór Sasów był bardzo silny. Na jego czele stał między innymi Widukind. Po kolejnych powstaniach Karol stosował surowe represje, a część ludności przesiedlano. Ostatecznie ziemie saskie zostały włączone do państwa Franków, a chrześcijaństwo stopniowo się tam utrwaliło.
W 788 roku Karol podporządkował Bawarię, usuwając księcia Tassilona III. Państwo Franków objęło dzięki temu ogromny obszar Europy Środkowej. Kolejnym zagrożeniem byli Awarowie zamieszkujący Kotlinę Panońską. W wyniku wypraw frankijskich ich państwo zostało rozbite, a część ziem znalazła się w strefie wpływów Karola.
Frankowie prowadzili również działania przeciwko muzułmanom na Półwyspie Iberyjskim. Nie udało się opanować całej Hiszpanii, ale na południe od Pirenejów powstała Marchia Hiszpańska, pełniąca funkcję strefy granicznej zabezpieczającej państwo przed atakami.
W końcu VIII wieku Karol Wielki władał większością zachodniej i środkowej Europy. Pod jego panowaniem znajdowały się ziemie odpowiadające w przybliżeniu dzisiejszej Francji, Belgii, Holandii, znacznej części Niemiec, północnych i środkowych Włoch oraz części Hiszpanii i Europy Środkowej. Tak rozległego państwa na Zachodzie nie było od czasu upadku Cesarstwa Rzymskiego.
25 grudnia 800 roku w Rzymie papież Leon III koronował Karola na cesarza. Koronacja miała ogromne znaczenie ideowe. Po ponad trzystu latach od upadku Cesarstwa Zachodniorzymskiego na Zachodzie ponownie pojawił się cesarz. Karol miał być obrońcą chrześcijaństwa i zwierzchnikiem świata zachodniego.
Nowe cesarstwo nie było jednak prostym odtworzeniem państwa rzymskiego. Jego podstawą pozostawała monarchia Franków, gospodarka wielkiej własności ziemskiej i system osobistych zależności. Rzymska idea cesarstwa służyła przede wszystkim podkreśleniu uniwersalnego charakteru władzy Karola i jego szczególnego związku z Kościołem.
Zarządzanie tak ogromnym państwem było trudne. Karol wykorzystywał istniejący podział na hrabstwa, którymi kierowali hrabiowie. Na terenach granicznych tworzono marchie posiadające szczególne znaczenie wojskowe. Ich zarządcy, margrabiowie, dysponowali większymi kompetencjami, ponieważ musieli organizować obronę i prowadzić działania przeciw sąsiednim ludom.
Aby ograniczyć samowolę lokalnych urzędników, Karol wysyłał specjalnych kontrolerów zwanych missi dominici. Najczęściej podróżowali parami – jeden przedstawiciel należał do duchowieństwa, drugi do świeckiej arystokracji. Sprawdzali działalność hrabiów, przyjmowali skargi mieszkańców i pilnowali wykonywania poleceń monarchy.
Państwo nie posiadało stałej stolicy w nowoczesnym znaczeniu, ale ulubionym miejscem pobytu Karola stał się Akwizgran. Tam powstał pałac cesarski i kaplica, a dwór przyciągał uczonych z różnych regionów Europy. Karol wspierał rozwój szkolnictwa, ponieważ potrzebował wykształconych duchownych i urzędników.
Okres jego panowania określa się jako renesans karoliński. Nie był to powrót do kultury antycznej w późniejszym renesansowym znaczeniu, lecz świadoma próba podniesienia poziomu wykształcenia duchowieństwa i administracji. Przy dworze działali uczeni, wśród których szczególną rolę odgrywał Alkuin z Yorku.
Zakładano i reformowano szkoły klasztorne i katedralne, przepisywano rękopisy oraz poprawiano znajomość łaciny. Powstało także czytelniejsze pismo określane jako minuskuła karolińska. Dzięki działalności skryptoriów zachowano wiele tekstów starożytnych, które w przeciwnym wypadku mogłyby zaginąć.
Po śmierci Karola Wielkiego w 814 roku władzę przejął jego syn Ludwik Pobożny. Nie posiadał jednak autorytetu ojca, a jego panowanie zostało zdominowane przez konflikty dynastyczne. Problemem pozostawało określenie zasad sukcesji. Z jednej strony istniała idea jedności cesarstwa, z drugiej ciągle żywa była frankijska tradycja dzielenia majątku pomiędzy synów.
Po śmierci Ludwika w 840 roku jego synowie rozpoczęli otwartą walkę. Konflikt zakończył traktat w Verdun z 843 roku. Państwo zostało podzielone pomiędzy Lotara, Ludwika Niemieckiego i Karola Łysego.
Karol Łysy otrzymał zachodnią część monarchii, która stała się podstawą przyszłej Francji. Ludwik Niemiecki uzyskał ziemie na wschód od Renu, z których stopniowo rozwijały się państwa niemieckie. Lotar zachował tytuł cesarski oraz pas terytoriów rozciągających się od Italii przez dolinę Renu aż po Morze Północne.
Podział z 843 roku nie stworzył jeszcze Francji i Niemiec w późniejszym rozumieniu, ale zapoczątkował proces ich politycznego wyodrębniania. Szczególnie nietrwałe okazało się państwo Lotara. Rozciągało się wąskim pasem pomiędzy dwoma silniejszymi organizmami i po jego śmierci ulegało kolejnym podziałom.
W IX wieku osłabienie monarchii karolińskiej pogłębiały również najazdy zewnętrzne. Od północy atakowali wikingowie, od południa muzułmanie, a ze wschodu Madziarzy. Królowie często nie byli w stanie zapewnić skutecznej obrony poszczególnych regionów. Coraz większą rolę odgrywali więc lokalni możni budujący zamki i organizujący własne oddziały wojskowe.
Sprzyjało to rozwojowi zależności lennych. Władza publiczna coraz częściej przechodziła w ręce lokalnej arystokracji. Hrabstwa i inne urzędy, które początkowo były nadawane przez króla, stopniowo stawały się dziedziczne. Wielcy właściciele ziemscy dysponowali własnymi wojskami i sądami, a ich związki z monarchą miały coraz częściej charakter osobisty i lenny.
Rozpad państwa Karolingów nie oznaczał jednak zaniku jego dziedzictwa. Stworzony przez Franków model monarchii chrześcijańskiej, sojusz władcy z Kościołem, system beneficjów, zależności wasalne i organizacja wielkiej własności ziemskiej stały się podstawowymi elementami ustroju Europy Zachodniej w następnych stuleciach. Równie trwała okazała się idea cesarstwa zachodniego, odnowiona później przez władców niemieckich.
Państwo Franków odegrało więc wyjątkową rolę w przejściu od późnej starożytności do średniowiecza. Początkowo było jednym z wielu barbarzyńskich królestw powstałych na ruinach Cesarstwa Zachodniorzymskiego. Dzięki polityce Chlodwiga, współpracy z Kościołem i późniejszym podbojom Karolingów stało się jednak najpotężniejszym organizmem politycznym zachodniej Europy. Jego podział w IX wieku zapoczątkował natomiast kształtowanie się układu politycznego, z którego w następnych stuleciach wyrosły Francja, Niemcy i część państw Europy Środkowej.