Francuzi musieli rozbić przymierze dworów cesarskich, rosyjskiego i austriackiego. W tym celu nawiązali kontakty z carewną Elżbietą, która w sojuszu ze Szwedami przejęła władzę z rąk Iwana VI.
1740 – umiera Fryderyk Wilhelm I a władzę obejmuje jego syn filozof Fryderyk II, który popiera Marię Teresę za co sam sobie wyznacza cenę w postaci Śląska. W grudniu 1740 zajmuje tą dzielnicę.
1741 /10 kwiecień – bitwa pod Małujowicami gdzie Prusacy rozbijają Austriaków. Klęska powoduje, że zaczyna słabnąć poparcie dla sankcji pragmatycznej i w obozie jej obrońców zostaje Anglia, Holandia i Hanower. Francja nie występowała oficjalnie jako sojuszniczka Prus i Bawarii.
1741 – elektor bawarski zajmuje Górną Austrię i Czechy i ogłasza cesarzem jako Karol VII. Maria Teresa zawiera sojusz z Fryderykiem II i opierając się na wojskach węgierskich pokonuje uzurpatora i zajmuje cała Bawarię. Zbliżenie prusko-austriackie potwierdzane jest pokojem we Wrocławiu (1742), na mocy którego Prusy otrzymywały Śląsk oprócz 2 księstw.
1743 – sojusz w Wormacji pomiędzy Austrią, Sardynią i Wielką Brytanią. Utworzono tzw. Armię pragmatyczną składającą się z Anglików, Hanowerczyków, Holendrów i Austriaków pod wodzą króla Anglii Jerzego II. Te wojska rozbijają Francuzów, którzy jeszcze oficjalnie nie uczestniczą w wojnie. Konflikt zaczyna się zamieniać w wojnę ogólnoeuropejską.
1743 – śmierć kardynała Fleury. Francja zawiera sojusz z Holandią, co powoduje wieszanie się jej do wojny kolonialnej, angielsko-hiszpańskiej. Francja zaczyna ponosić klęski w Europie, co powoduje wzrost wpływów Marii Teresy. To z kolei zbliża do siebie Fryderyka II i Ludwika XV. Prusy zdobywają Śląsk, łamiąc pokój wrocławski, i po bitwie pod Kotliskami także Saksonię.
1745 – na cesarza obrano Franciszka Stefana, męża Marii Teresy co było potwierdzeniem sankcji pragmatycznej
1748 – pokój w Akwizgranie; Prusy zyskiwały Śląsk w zamian za co uznawały tytuł Franciszka I
Wojny europejskie połowy XVIII wieku były przede wszystkim następstwem rywalizacji dynastycznej, walki o równowagę sił oraz wzrostu znaczenia Prus. Najważniejszym konfliktem pierwszej fazy była wojna o sukcesję austriacką, rozpoczęta po śmierci cesarza Karola VI w 1740 roku. Bezpośrednią przyczyną sporu stała się kwestia uznania praw jego córki Marii Teresy do dziedziczenia posiadłości Habsburgów. Karol VI przez wiele lat zabiegał o uznanie sankcji pragmatycznej, która miała zagwarantować niepodzielność monarchii habsburskiej oraz możliwość dziedziczenia tronu przez kobietę. Większość mocarstw europejskich formalnie dokument zaakceptowała, ale po śmierci cesarza część z nich uznała sytuację za doskonałą okazję do zdobycia habsburskich ziem.
Szczególnie niebezpieczny dla Austrii był układ sił powstały wokół Francji, Bawarii, Prus i Hiszpanii. Francja od dawna dążyła do osłabienia Habsburgów, choć w pierwszej fazie konfliktu starała się unikać otwartego występowania jako bezpośrednia strona wojny. Istotne znaczenie miała również sytuacja w Rosji. Francuska dyplomacja obawiała się trwałego związku Petersburga z Wiedniem i próbowała wpływać na sytuację rosyjską.
Po śmierci cesarzowej Anny Iwanowny w 1740 roku tron rosyjski przypadł niemowlęciu Iwanowi VI. Władzę sprawowała regencja, początkowo Ernesta Birona, a następnie matki dziecka, Anny Leopoldowny. W listopadzie 1741 roku córka Piotra Wielkiego, Elżbieta Piotrowna, przeprowadziła przewrót pałacowy i objęła władzę. Francuzi i Szwedzi rzeczywiście liczyli, że zmiana w Petersburgu osłabi rosyjskie związki z Austrią, jednak nie należy przedstawiać przewrotu wyłącznie jako rezultatu francusko-szwedzkiego spisku. Elżbieta posiadała własne zaplecze w gwardii i wykorzystywała popularność wynikającą z faktu, że była córką Piotra I.
Równocześnie Szwecja, zachęcana między innymi przez Francję i licząca na odzyskanie ziem utraconych po wielkiej wojnie północnej, rozpoczęła w 1741 roku wojnę z Rosją. Konflikt zakończył się jednak całkowitym niepowodzeniem Szwedów. Rosja zajęła Finlandię, a pokój w Åbo w 1743 roku przesunął granicę jeszcze bardziej na zachód. Pokazało to, że zmiana na tronie rosyjskim nie oznaczała rezygnacji z mocarstwowej polityki zapoczątkowanej przez Piotra Wielkiego.
Największe znaczenie dla konfliktu europejskiego miało jednak pojawienie się nowego króla Prus. W maju 1740 roku zmarł Fryderyk Wilhelm I, a władzę objął jego syn Fryderyk II. Młody monarcha interesował się filozofią, literaturą i kulturą francuską, ale zarazem okazał się niezwykle ambitnym i bezwzględnym politykiem. Po ojcu odziedziczył sprawne państwo, dobrze zorganizowaną administrację, pełny skarb i jedną z najlepiej wyszkolonych armii europejskich.
Śmierć Karola VI stworzyła Fryderykowi możliwość wykorzystania tej przewagi. Oficjalnie deklarował gotowość uznania praw Marii Teresy, ale zażądał w zamian przekazania mu Śląska. Nie czekając na zgodę Wiednia, w grudniu 1740 roku wkroczył do tej prowincji.
Śląsk był dla Prus niezwykle atrakcyjną zdobyczą. Był regionem stosunkowo bogatym, gęsto zaludnionym i rozwiniętym gospodarczo. Znajdowało się tam rozwinięte rzemiosło i przemysł tekstylny, a położenie prowincji pozwalało połączyć oraz zabezpieczyć część pruskich posiadłości. Jej zdobycie mogło więc zasadniczo zwiększyć potencjał monarchii Hohenzollernów.
10 kwietnia 1741 roku doszło do bitwy pod Małujowicami, znanej także jako bitwa pod Mollwitz. Początek starcia był dla Prusaków bardzo niebezpieczny. Austriacka kawaleria rozbiła część pruskich oddziałów, a Fryderyk II został nawet przekonany przez swoich dowódców do opuszczenia pola walki. Doskonale wyszkolona piechota pruska utrzymała jednak szyk i ostatecznie odniosła zwycięstwo.
Bitwa pod Małujowicami miała ogromne znaczenie polityczne. Pokazała innym mocarstwom, że Maria Teresa znajduje się w trudnej sytuacji i że można wystąpić przeciwko Habsburgom bez większego ryzyka. Dotychczasowe deklaracje uznania sankcji pragmatycznej zaczęły tracić znaczenie.
Do wojny przystąpił elektor bawarski Karol Albert, który sam wysuwał roszczenia do części dziedzictwa Habsburgów i korony cesarskiej. Otrzymał pomoc Francji i skierował wojska przeciw Austrii. Siły bawarskie i francuskie wkroczyły do Górnej Austrii, a następnie zwróciły się w stronę Czech. W listopadzie 1741 roku zajęto Pragę.
Karol Albert został uznany przez część czeskich stanów za króla Czech, a w styczniu 1742 roku wybrano go cesarzem Świętego Cesarstwa Rzymskiego jako Karola VII. Był pierwszym od kilku stuleci cesarzem niepochodzącym z dynastii Habsburgów. Jego wybór wydawał się oznaczać poważną klęskę polityczną Marii Teresy.
Sytuacja młodej władczyni była rzeczywiście dramatyczna. Prusy zajmowały Śląsk, Bawarczycy i Francuzi wkroczyli do Czech, a część mocarstw kwestionowała jej prawa. Maria Teresa zdołała jednak utrzymać poparcie ziem węgierskich. W 1741 roku zwróciła się do stanów węgierskich o pomoc i uzyskała znaczące wsparcie wojskowe oraz finansowe.
Węgry stały się jednym z najważniejszych zapleczy obrony monarchii. Maria Teresa zgodziła się jednocześnie potwierdzić część ich tradycyjnych praw i przywilejów. Pozwoliło to skoncentrować siły przeciwko Bawarii i Czechom.
Austriacy przeszli do kontrataku. Wojska habsburskie wkroczyły do Bawarii i zajęły Monachium. W rezultacie Karol VII znajdował się w paradoksalnej sytuacji: formalnie był cesarzem, ale jego własne dziedziczne państwo zostało opanowane przez przeciwników.
Maria Teresa potrzebowała jednak pokoju z jednym z głównych wrogów, aby skoncentrować siły przeciwko pozostałym. Już w 1741 roku prowadziła tajne rokowania z Fryderykiem II. Ostatecznie w 1742 roku zawarto pokój we Wrocławiu, potwierdzony później traktatem berlińskim.
Prusy otrzymały większość Śląska oraz ziemię kłodzką. Austria zachowała jedynie część południowo-wschodniego Śląska, później określaną jako Śląsk Austriacki, obejmującą między innymi okolice Cieszyna, Opawy i Karniowa. Dla Fryderyka był to ogromny sukces osiągnięty w bardzo krótkim czasie.
Wycofanie Prus pozwoliło Marii Teresie skoncentrować się na Francji i Bawarii. Wojska austriackie odzyskiwały kolejne obszary, a pozycja Habsburgów zaczęła się poprawiać.
W 1743 roku zawarto traktat w Wormacji między Austrią, Wielką Brytanią i Królestwem Sardynii. Wielka Brytania od początku popierała Marię Teresę, ponieważ obawiała się nadmiernego wzrostu wpływów francuskich w Europie i Niderlandach. Król brytyjski Jerzy II był równocześnie elektorem Hanoweru, co dodatkowo wiązało brytyjskie interesy z polityką Rzeszy.
Powstała tzw. Armia Pragmatyczna, złożona między innymi z oddziałów brytyjskich, hanowerskich, austriackich i holenderskich. 27 czerwca 1743 roku odniosła zwycięstwo nad Francuzami pod Dettingen. W bitwie osobiście uczestniczył Jerzy II. Był to ostatni przypadek, gdy brytyjski monarcha osobiście dowodził armią w bitwie.
Francja znajdowała się wówczas w dwuznacznej sytuacji. Jej wojska od początku wspierały przeciwników Marii Teresy, ale formalnie przez pewien czas przedstawiano działania jako pomoc udzielaną sojusznikom. Dopiero w 1744 roku Francja otwarcie wypowiedziała wojnę Wielkiej Brytanii i Austrii.
Warto również poprawić informację o sojuszu Francji z Holandią. Po śmierci kardynała Fleury w 1743 roku Francja nie zawarła z Holandią sojuszu skierowanego przeciwko Wielkiej Brytanii. Republika Zjednoczonych Prowincji znajdowała się raczej po stronie przeciwników Francji, choć początkowo starała się ograniczać własne bezpośrednie zaangażowanie.
Śmierć Fleury oznaczała zakończenie okresu stosunkowo ostrożnej francuskiej polityki zagranicznej. Ludwik XV zaczął bardziej bezpośrednio kierować sprawami państwa. Francja coraz mocniej angażowała się w wojnę, zarówno w Niemczech, jak i Niderlandach oraz Italii.
Fryderyk II z niepokojem obserwował odbudowę pozycji Marii Teresy. Gdy Austria odzyskiwała siły, pojawiła się możliwość, że po pokonaniu Francji spróbuje odebrać Prusom Śląsk. Fryderyk postanowił więc ponownie zaatakować.
W 1744 roku rozpoczęła się druga wojna śląska. Prusy wkroczyły do Czech i zajęły Pragę. Kampania szybko stała się jednak trudna. Austriacy unikali walnej bitwy, atakowali linie zaopatrzenia i zmuszali Fryderyka do odwrotu.
W następnym roku Prusy ponownie wykazały jednak swoją siłę militarną. W czerwcu 1745 roku Fryderyk pokonał Austriaków i Sasów pod Hohenfriedbergiem. We wrześniu odniósł kolejne zwycięstwo pod Soor.
Pod koniec roku armie pruskie wkroczyły również do Saksonii. W grudniu 1745 roku książę Leopold von Anhalt-Dessau pokonał wojska sasko-austriackie pod Kesselsdorfem. W przytoczonym kalendarium pojawia się określenie „bitwa pod Kotliskami”, ale chodzi właśnie przede wszystkim o serię zwycięstw pruskich, zakończoną bitwą pod Kesselsdorfem.
Po tych klęskach Austria musiała ponownie zaakceptować utratę Śląska. Pokój drezdeński z grudnia 1745 roku potwierdził wcześniejsze nabytki Fryderyka II. W zamian król pruski uznał Franciszka Stefana Lotaryńskiego za cesarza.
W tym samym roku zmarł Karol VII Bawarski. Jego syn nie zamierzał kontynuować walki o koronę cesarską i porozumiał się z Marią Teresą. We wrześniu 1745 roku mąż Marii Teresy, Franciszek Stefan Lotaryński, został wybrany cesarzem jako Franciszek I.
Nie był to jednak formalny „dowód obowiązywania sankcji pragmatycznej”. Sankcja dotyczyła przede wszystkim dziedziczenia posiadłości habsburskich, a nie korony cesarskiej, która pozostawała elekcyjna i była zastrzeżona dla mężczyzn. Maria Teresa była rzeczywistą władczynią monarchii habsburskiej, natomiast jej mąż posiadał tytuł cesarski.
Powstała w ten sposób dynastia habsbursko-lotaryńska. Franciszek I zajmował się między innymi sprawami gospodarczymi i finansowymi, ale dominującą osobowością polityczną pozostawała Maria Teresa.
Wojna nie zakończyła się jednak w 1745 roku. Walki trwały jeszcze w Niderlandach, Italii, na morzach i w koloniach. Konflikt o sukcesję austriacką stał się bowiem wojną obejmującą znaczną część świata.
We włoskiej części konfliktu Austria i Sardynia walczyły przeciwko Hiszpanii i Neapolowi. Hiszpańscy Burbonowie chcieli odzyskać wpływy i posiadłości w Italii utracone w wyniku wcześniejszych wojen europejskich. Działania toczyły się między innymi w Lombardii, Piemoncie i na obszarze Genui.
Szczególnie ważnym polem walk były Niderlandy Austriackie. Francja rozpoczęła tam ofensywę, korzystając z bardzo sprawnej armii dowodzonej przez marszałka Maurycego Saskiego. Był on nieślubnym synem Augusta II Mocnego i jednym z najwybitniejszych dowódców francuskich XVIII wieku.
W 1745 roku Francuzi pokonali wojska brytyjskie, holenderskie i hanowerskie pod Fontenoy. Bitwa była jednym z największych francuskich zwycięstw tej wojny. Kolejne kampanie przyniosły Francji zajęcie znacznej części Niderlandów Austriackich.
W 1746 roku Maurycy Saski zwyciężył pod Rocoux, a w 1747 roku pod Lauffeld. Francja znajdowała się więc pod koniec wojny w bardzo korzystnej sytuacji militarnej w Niderlandach.
Równocześnie konflikt europejski splatał się z wojną kolonialną Wielkiej Brytanii i Francji. Walki toczyły się w Ameryce Północnej, na Karaibach oraz w Indiach. W koloniach północnoamerykańskich konflikt jest znany jako wojna króla Jerzego.
W 1745 roku kolonialne oddziały brytyjskie zdobyły francuską twierdzę Louisbourg na wyspie Cape Breton. Była ona jednym z najważniejszych francuskich punktów strategicznych u wejścia do Zatoki Świętego Wawrzyńca.
Coraz większego znaczenia nabierała również rywalizacja brytyjsko-francuska w Indiach. Oba państwa posiadały tam kompanie handlowe i zaczynały wykorzystywać konflikty między miejscowymi władcami do zwiększania własnych wpływów. Wojna o sukcesję austriacką była więc jednym z etapów prowadzących do późniejszej globalnej rywalizacji kolonialnej.
Warto również pamiętać, że równocześnie Wielka Brytania od 1739 roku prowadziła wojnę z Hiszpanią, znaną jako wojna o ucho Jenkinsa. Konflikt ten po rozpoczęciu wojny o sukcesję austriacką praktycznie zlał się z szerszą rywalizacją mocarstw.
Wojna zaczęła wyczerpywać wszystkie strony. Austria nie była w stanie odzyskać Śląska, Francja ponosiła ogromne koszty utrzymania armii, a Wielka Brytania coraz bardziej skupiała uwagę na rywalizacji kolonialnej i morskiej. Żadne z mocarstw nie było zdolne do osiągnięcia całkowitego zwycięstwa.
W 1748 roku zawarto pokój w Akwizgranie. Potwierdzono prawa Marii Teresy do dziedzicznych posiadłości Habsburgów oraz uznano cesarski tytuł Franciszka I. Najważniejsza zmiana terytorialna dotyczyła jednak Prus.
Fryderyk II zachował Śląsk i ziemię kłodzką. Oznaczało to ostateczne potwierdzenie wielkiego wzrostu znaczenia Prus. Państwo Hohenzollernów znalazło się w gronie pierwszoplanowych mocarstw europejskich.
Francja zwróciła większość terenów zdobytych w Niderlandach Austriackich. Było to źródłem niezadowolenia we Francji, ponieważ armia odniosła tam znaczące sukcesy, które nie zostały wykorzystane do uzyskania trwałych korzyści terytorialnych.
W koloniach także w dużej mierze przywrócono sytuację sprzed wojny. Brytyjczycy zwrócili Francji Louisbourg, natomiast Francuzi oddali zajęty wcześniej Madras w Indiach. Oznaczało to raczej zawieszenie konfliktu kolonialnego niż jego rzeczywiste rozwiązanie.
Pokój w Akwizgranie nie usunął również najważniejszej sprzeczności w Europie Środkowej. Maria Teresa nie pogodziła się z utratą Śląska. Zdawała sobie sprawę, że państwo wymaga reform, jeśli ma być zdolne do skutecznego przeciwstawienia się Prusom.
Po 1748 roku rozpoczęła więc gruntowną przebudowę monarchii. Reformowano system podatkowy, administrację i armię. Austria próbowała stworzyć bardziej scentralizowane państwo oraz zwiększyć dochody potrzebne do utrzymywania liczniejszego wojska.
W Wiedniu stopniowo dochodzono również do przekonania, że tradycyjny sojusz z Wielką Brytanią nie zapewnia możliwości odzyskania Śląska. Brytyjczyków interesowało przede wszystkim utrzymanie równowagi europejskiej, ochrona Hanoweru oraz rywalizacja kolonialna z Francją. Nie byli gotowi rozpoczynać kolejnej wielkiej wojny wyłącznie w celu odebrania Śląska Fryderykowi.
Równocześnie Prusy zbliżały się do Wielkiej Brytanii. Londyn obawiał się, że w przypadku nowego konfliktu Francuzi mogą zaatakować Hanower. Silne Prusy mogły zapewnić temu terytorium osłonę.
Doprowadziło to w następnych latach do jednej z najbardziej niezwykłych zmian sojuszy w historii XVIII-wiecznej dyplomacji. Austria, przez dwa stulecia główny przeciwnik Francji, rozpoczęła zbliżenie z Wersalem. Francja z kolei uznała, że większym zagrożeniem niż Austria staje się Wielka Brytania oraz coraz silniejsze Prusy.
Proces ten zakończył się tzw. odwróceniem przymierzy w 1756 roku. Austria zawarła sojusz z Francją, natomiast Prusy związały się z Wielką Brytanią. Do obozu austriacko-francuskiego dołączyła następnie Rosja.
Wojna o sukcesję austriacką nie była zatem ostatecznym rozstrzygnięciem konfliktu, ale przygotowaniem do jeszcze większej wojny siedmioletniej. Najważniejszym jej skutkiem było pojawienie się Prus jako mocarstwa zdolnego rywalizować z Austrią o dominację w świecie niemieckim.
Fryderyk II zdobył Śląsk, zwiększając potencjał ludnościowy, gospodarczy i podatkowy monarchii. Maria Teresa utrzymała natomiast pozostałą część swojego dziedzictwa i udowodniła, że monarchia habsburska nie rozpadnie się mimo jednoczesnego ataku kilku przeciwników.
Francja nie osiągnęła korzyści odpowiadających poniesionym kosztom. Jej sukcesy militarne w Niderlandach zostały w dużej części zwrócone przy stole rokowań. Wielka Brytania natomiast coraz bardziej koncentrowała się na walce o dominację morską i kolonialną.
Wojna pokazała też rosnącą rolę Rosji. Choć jej udział w samych walkach o sukcesję austriacką był ograniczony i pod koniec konfliktu dopiero przygotowywano większe zaangażowanie wojsk rosyjskich, Petersburg stał się mocarstwem, którego stanowiska nie można było już ignorować przy tworzeniu europejskich koalicji.
W połowie XVIII wieku wykształcił się więc układ, w którym żadne państwo nie mogło łatwo zdobyć trwałej hegemonii. Francja, Austria, Wielka Brytania, Rosja i Prusy prowadziły nieustanną grę sojuszy, a interesy dynastyczne coraz mocniej łączyły się z gospodarką i rywalizacją kolonialną.
Pokój w Akwizgranie w 1748 roku był jedynie chwilową przerwą. Sprawa Śląska pozostała nierozwiązana z punktu widzenia Austrii, konflikt brytyjsko-francuski w koloniach narastał, a Fryderyk II wiedział, że Maria Teresa będzie próbowała odzyskać utraconą prowincję. W ciągu kilku lat wszystkie te sprzeczności doprowadziły do kolejnego wielkiego konfliktu – wojny siedmioletniej, która miała objąć nie tylko Europę, ale również Amerykę Północną, Indie, Karaiby i oceany.