Działalność oświatowa Zjednoczonego Koła Ziemianek – szkoły i program nauczania

W zakres działalności Koła Ziemianek wchodziała praca nad ludem, oświata ludowa, popieranie i zakładanie ochron i szkół, szerzenie wiedzy wśród pokolenia starszego oraz wychowanie młodzieży – przyszłości narodu. Praca oświatowa Koła Ziemianek było trudnym i żmudnym zadaniem, mającym na celu krzewienie kultury wśród całego społeczeństwa polskiego. „Pole oświaty ludowej leżało stale ugorem, zarosło więc chwastem; chwast należy wyplenić, a na jego miejsce rzucić posiew najszlachetniejszych roślin.”7Ziemianki dostrzegały potrzebę pracy oświatowej przy równoczesnych staraniach o poprawę bytu materialnego ludności z obszarów wiejskich. Tworzyły system oświatowy od podstaw, zaczynając od programu nauczanie, a kończąc na budynkach szkolnych i kadrze pedagogicznej.

Nauczaniem objęto zarówno ludzi młodych jak i dorosłych, z tym że ci ostatni nie mogli uczęszczać do szkół ze względu na fakt posiadania rodzin. Dla nich ziemianki zajęły się tworzeniem bibliotek. Bardzo kształcące dla dorosłego pokolenia były także odczyty odbywające się na wsiach i w małych miasteczkach. Szczególną uwagę zdobyli prelegenci poruszający temat ogrodnictwa. Dlatego też Koło Ziemianek zajęło się kształceniem instruktorek w dziedzinie ogrodnictwa oraz szycia, tkactwa, koszykarstwie i innych.

Oświata starszego pokolenia wiązała się z nauczaniem dzieci i młodzieży, ponieważ w ten sposób ułatwiano młodym ludziom wprowadzanie reform w gospodarstwie, życiu codziennym i publicznym.

Kształcenie dzieci i młodzieży wiejskiej polegało przede wszystkim na tworzeniu nowych szkół. Podstawowym założeniem, który ziemianki przyjęły i wprowadziły w życie było bezpłatne powszechne nauczanie.

Odrębnym problemem był brak kadry pedagogicznej, dlatego Z.K.Z. tworzyło seminaria dla nauczycieli ludowych. Jednym z nich było seminarium imienia Elizy Orzeszkowej.

Szkoły ludowe miały na celu, oprócz obowiązkowej nauki czytania i pisania oraz przedmiotów elementarnych, ogólny rozwój młodzieży, uszlachetnienie ich umysłów i serca – wykorzenienie przesądów i wszczepienie prawdziwego ducha religijnego. Z nauką geografii i nauk przyrodniczych ściśle związana była nauka historii, a przede wszystkim historii polski.

Ziemianki chciały, aby szkoła kształciła przez swoje otoczenie. Dlatego też starały się, aby zewnętrzna budowa szkoły mogła służyć za wzór przy wznoszeniu domów mieszkalnych na wsi. Styl i architektura miały polski charakter, ładnie zagospodarowane ogrody były pomocne dzieciom w nauce ogrodnictwa.

Oprócz szkół elementarnych powstawały również szkoły wiejskie dla dziewcząt.

Program pracy Z.K.Z. w sekcji oświaty ludowej przedstawiał się następująco8:

Kształcenie starszego pokolenia

Piśmiennictwo: rozpowszechnianie wśród włościan pism przeznaczonych dla ludu, takich jak: Zorza, Gazeta Świąteczna, Promień Polski, Naród itp.

Zakładanie przez włościan kół, których zadaniem było prenumerowanie pism i zakładanie czytelni.

Zasilanie pism ludowych artykułami, pracami i korespondencjami.

Badanie zainteresowań ludności wiejskiej w zakresie czytelnictwa i kierowanie się tym przy wyborze pozycji książkowych.

Urządzanie w małych miasteczkach i na wsiach odczytów.

Kształcenie instruktorek w takich dziedzinach jak: ogrodnictwo, gospodarstwo domowe, higiena itp.

Oświata dzieci i młodzieży:

Tworzenie seminariów dla nauczycieli.

Wysyłanie na studia za granicę najwybitniejsze nauczycielki.

Informowanie o sposobach zakładania ochron i szkół wiejskich.

Ułatwianie młodzieży wiejskiej poznania kraju w trzech zaborach poprzez wspólne wycieczki.

Urządzanie wystaw i jarmarków wyrobów młodzieży w szkołach zawodowych.

Zbieranie materiałów dotyczących szkolnictwa ludowego.

Sekcja pedagogiczna była szczególnie bliska członkiniom Koła Ziemianek. Kobiety z tej organizacji starały się tworzyć liczne szkoły rolnicze, które poprzez edukacje wpływały na poprawę poziomu rolnictwa.

Pierwsze szkoły rolnicze założone zostały w 1904 r. Były to szkoła w Pszczelinie oraz szkoła dla dziewcząt wiejskich w Kruszynku koło Włocławka, którą kierowała związana z „Zaraniem” Jadwiga Dziubińska.

Działalność oświatowa ZKZ była niezwykle imponująca. W roku 1906 Ziemianki postanowiły założyć Szkołę Gospodarczą dla córek włościan. Projekt ten został sfinansowany przez kobiety stowarzyszone w Kole. Zadeklarowały one także roczne subsydium na ten cel, otwierając listę składek w piśmie „Świat Kobiecy”.

Również w 1906 roku ordynacja zamojska ZKZ wyjednała pozwolenie na założenie jednoklasowej szkoły prywatnej dla dzieci robotników cukrowni. Szkoła miała być utrzymywana na koszt ordynacji.

W powiecie lubelskim, w tym samym roku, wskutek starań Ziemianek gubernator lubelski wyraził zgodę na otwarcie kilku ochron dziennych dla dzieci do 7-miu lat wyznania rzymsko-katolickiego przez właścicieli dworu na ich własny koszt

Według danych zebranych przez ówczesne Towarzystwo Rolnicze, w 1906 roku w Królestwie zostało powołane do istnienia 106 ochronek wiejskich, utrzymywanych i założonych przez ziemian.

W 1907 r. z inicjatywy ZKZ powstała Szkoła Gospodarczo – Rolna dla dziewcząt wiejskich małorolnych w Mirosławicach w powiecie kutnowskim. Początkowo zapisało się do nie jedynie szesnastu słuchaczy, a miejsc było drugie tyle. Prowadzono w niej 10 miesięczne kursy tkackie. Z czasem liczba uczennic zwiększała się i do szkoły tej uczęszczały dziewczęta ze wszystkich stron Polski, Kresów i Litwy9.

Szkoła w Mirosłowcach przyjmowała dziewczęta, których rodzice posiadali jakąś własność ziemską, aby po jej ukończeniu mogły wrócić w swoje okolice i rozpowszechniać nabyte wiadomości. Szkoła nie kształciła dziewcząt, które po jej ukończeniu chciałyby pracować jako gospodynie prywatne. Głównym celem tej placówki było rozwijanie uczennic pod względem religijnym, humanitarnym, narodowym, fizycznym i gospodarskim. Nauka polegała na opanowaniu zdolności radzenia sobie i sprawności w pracy. Szkoła uczyła systematyczności i porządku, rozbudzała poczucie obowiązków względem rodziny oraz ojczyzny.

W wychowankach starano się wyrobić silny i szlachetny charakter, oparty na wierze według zasad kościoła rzymsko – katolickiego oraz na uświadomieniu narodowym, kulturalnym i fachowym.

Wiadomości przekazywano poprzez pogadanki, urozmaicone zajęciami praktycznymi. Przedmiotem szczególnych starań był rozwój samodzielnego myślenia i pracy każdej jednostki. Nauczycielki i uczennice prowadziły wspólne życie przez co tworzyła się rodzinna atmosfera.

Nauczanie obejmowało religię, która nie była przekazywana w formułkach i pamięciowym zapamiętaniu, lecz zasady wiary wyjaśniane były w przystępnych pogadankach.

Historia Polski wykładana była tak, aby w uczennicach rozbudzić świadomość narodową i gotowość do ofiar na rzecz ziemi ojczystej.

W kwestii poprawnego czytania i pisania nie było żadnej wątpliwości – to musiała umieć każda uczennica. Starano się przy tym, aby wychowanka czytając książkę mogła z niej wynieść jak największą korzyść. Wdrażano racjonalne czytelnictwo i zapisywanie zdobytych wiadomości oraz wskazywano w jaki sposób uczyć innych.

Ponieważ rachunki i rachunkowość mają ogromne znaczenie w życiu gospodarczym i są czynnikiem rozwoju ekonomicznego, dziewczęta w szkole uczono matematyki tak, aby potrafiły korzystać z niej w swoich gospodarstwach.

Oprócz tego starano się przekazywać elementarne wiadomości o geografii Polski, o zjawiskach fizycznych i chemicznych, aby uczennice zdawały sobie sprawę z tego co je otacza.

Program zajęć praktycznych obejmował: prowadzenie kuchni, spiżarni, piwnic, pralni, ogrodu, pasieki, hodowli inwentarza.

Mleczarstwo obejmowało: żywienie krów, dojenie, kontrolę mleczności, określenie procentu tłuszczu, wyrób masła i serów, wychów cieląt.

Trzoda chlewna: żywienie, wychów prosiąt, tuczenie, konserwowanie słoniny i wędlin.

Drób: utrzymanie kurnika, wychów, selekcja, zbieranie, znaczenie i przechowywanie jaj, tuczenie drobiu, sprzedaż.

Ogrodnictwo: elementarne wiadomości o ziemi, wodzie powietrzu, temperaturze, warunkach życia roślin; wybór miejsca na ogródek, niwelacja gruntu, sadownictwo, warzywnictwo, kwiaciarstwo, nawozy, owady szkodliwe i pożyteczne, choroby roślin; zbieranie owoców, sortowanie, pakowanie, przerób owoców i warzyw.

Pszczelarstwo: całoroczna gospodarka w ulu.

Praca w polu w zależności od pory roku.

Kuchnia: gotowanie, pieczenie ciasta i chleba, gotowanie na parze.

Spiżarnia: przygotowywanie zapasów w zależności od pory roku, obliczanie ich ilości w stosunku do liczby osób, porządek, suszenie mąki, wyrób octu.

Pranie i prasowanie bielizny, wywabianie plam, pranie materiałów wełnianych, pierza, dezynfekcja odzieży wierzchniej.

Roboty ręczne: szycie i naprawianie odzieży, przeróbki rzeczy znoszonych; tkactwo, koszykarstwo ze słomy i sznurka.

Nad prowadzeniem szkoły czuwał wybrany zarząd.

W 1909r. utworzono żeńską szkołę w Gołotężnie pod Ciechanowem, a w 1913r. zorganizowano szkołę dla dziewcząt w Krasieminie pod Lublinem.

Zjednoczone Koło Ziemianek wielokrotnie podkreślało zalety zakładania szkół na wsi „z dala od gwaru miejskiego, letnisk, miejscowości leczniczych, słowem od wszystkiego co rozprasza umysł dziecka i odrywa go od natury i jej ożywczego oddziaływania”.

Na zjazdach przedstawiano programy nowoczesne, oparte na możliwościach dzieci, postulowano tzw. indywidualne nauczanie, uwzględniające wrodzone zdolności dzieci.

Ziemianki były przekonane, że „powinny być urządzone sale gimnastyczne, a do programu wprowadzona praca fizyczna w domu i ogrodzie”.

Przypisy

  1. Świat Kobiecy, z 7 kwietni 1906 r., nr 14, s. 155. ↩
  2. Świat Kobiecy, nr 48/49, z 1905 r., s. 545. ↩
  3. Ziemianka, nr 50, czerwiec 1910, s. 18. ↩
Oceń tę pracę

Ochronki Zjednoczonego Koła Ziemianek

Ochronki działały zgodnie z okólnikiem nr 3 wydanym przez generalnego gubernatora warszawskiego dla Okręgu Naukowego Warszawskiego w 1900 roku. Pozwolenie wydawał gubernator, a w Warszawie oberpolicmajster.„ l) O kaźdem udzielonem pozwoleniu na ochronkę Gubernator jest obowiązany komunikować, ze wskazaniem miej­sca, w którem się ochronka znajduje, kuratorowi Okr, Nauk. Warszawskiego, celem zarządzenia nad ochronkami dozoru, w osobie przedstawicieli miejscowych dyrekcji naukowych;

2) Gubernator powinien wszystkich podwładnych sobie urzęd­ników, odbywających objazdy urzędowe, jako to: komisarzy do spraw włościańskich, naczelników powiatów i naczelników straży ziemskiej, zobowiązać, iżby przy swoich objazdach urzę­dowych, koniecznie odwiedzali i ochronki, szczegółowo ogłądali ich lokale, i przekonywali się, czy do ochronek nie przyj­muje się dzieci starszych ponad 7 lat, i czy się w nich nie odbywa nauczanie przedmiotów lub języków z książek lub kajetów;

3) Celem zapobieżenia możliwości przyjmowania do ochronek dzieci starszych ponad 7 lat, należy zobowiązywać założycieli, by każda ochrona posiadała specjalną księgę do zapisywania dzieci, i by do te] księgi wszywano metryki wszyst­kich dzieci, uczęszczających do ochronki. Księgi te, na każ­de żądanie powinny być okazywane osobom rewidującym, które, drogą wywoływania dzieci i sprawdzanie metryk, łatwo przekonać się mogą, czy w danej ochronce jest przestrzegany przepis o wieku dzieci;

4) założycieli ochronek należy zobo­wiązywać do komunikowania władzy miejscowej wiadomości o osobach, które będą powołane przez nich do zajęć z dziećmi, jak również o wszelkich zmianach w składzie tych osób. Urzę­dnicy policji miejscowej (naczelnicy powiatów, policmajstrowie i inni) powinni zbierać najdokładniejsze dane o cechach mo­ralnych i o prawomyślności osób, .dopuszczanych do zajęć z dziećmi;

5) przy wydawaniu pozwolenia na otwarcie ochron­ki, należy w każdym poszczególnym wypadku uprzedzać za­równo założycieli, jak i osoby, zajmujące się dziećmi, że na nich ciąży cała odpowiedzialność za prawidłowy bieg spraw w zakładzie, i że, na wypadek wykrycia w nim nauczania po­tajemnego, założyciele i osoby, zajmujące się dziećmi, będą pociągane do surowej odpowiedzialności;

6) o wszystkich wy­krytych wypadkach potajemnego nauczania w ochronkach po­lecono gubernatorom komunikować głównemu naczelnikowi kraju, celem wymierzenia winnym należytej kary. Komuniku­jąc o powyższem kuratorowi okręgu naukowego, naczelnik główny kraju prosił zarazem o zalecenie urzędnikom dyrekcji naukowych, by, przy objazdach urzędowych, przedsiębranych dla obejrzenia zakładów naukowych, zwiedzali też i ochronki, przytem jenerał gubernator nadmienił, że wykazy ochronek, które założyć pozwolono, będą we właściwym czasie komuni­kowane kuratorowi. Na skutek tego, kurator Okręgu naukowe­go polecił swym podwładnym mieć baczenie na ochronki i, w razie wykrycia w nich nauczania potajemnego, donosić o tem bezpośrednio zwierzchności Okręgu naukowego, nie czyniąc na miejscu żadnych rozporządzeń, a to stosownie do uwagi do art. 61, t. XI, cz. l zbioru ustaw instytucji naukowych i zakła­dów szkolnych, w wyd. z r. 1893.”20

Kurator Okręgu Naukowego Warszawskiego wyznaczał osoby odpowiedzialne za nadzór, które kontrolowały czy nie prowadzi się w nich nauczania przedmiotów lub języków z książek i kajetów. Wykrycie potajemnego nauczania było surowo karane. 30 października 1906 roku generalny gubernator warszawski zniósł kary za potajemne nauczanie.

W roku 1903w Królestwie Polskim utworzono 35 ochron, w 1904 roku było ich już 70, natomiast w latach 1905-1914 powstało 389 placówek tego rodzaju.

Ochronki mogły zakładać osoby prywatne, fabryki, wsie, miasta i miasteczka.

W ochronach można było prowadzić nauczanie po uzyskaniu pozwolenia, zaś osoba zajmująca się uczeniem musiała mieć ukończone 4 klasy.

Od 1906 roku wyodrębnić można dwa typy ochron21:

  • dla dzieci do lat 7, przy czym podkreślano, że nie powinny one wykonywać prac na sprzedaż,
  • dla dzieci starszych.

W dniu 7 czerwca 1906 roku utworzono Koleżeńskie Kółko Ochroniarek współpracujące ze Zjednoczonym Kołem Ziemianek, do którego należały kobiety pracujące w guberni: warszawskiej, kaliskiej, lubelskiej, siedleckiej, płockiej, piotrkowskiej i radomskiej. W ramach Kółka postanowiono założyć kasę wzajemnej pomocy, składki na ten cel uzależnione były od pensji ochroniarki. Przy dochodach wynoszących 60 rubli rocznie składka wynosiła 10 kopiejek miesięcznie, gdy pensja mieściła się w granicach od 60 do 100 rubli rocznie – składka 15 kopiejek na miesiąc, zaś przy zarobkach po wyżej 100 rubli rocznie – składka 20 kopiejek miesięcznie.

Zazwyczaj ochronki zakładano przy dworach. Koszt powszechnie stosowanej ochrony: 250-300 rubli, w tym pensja dla ochroniarki 80-120 rubli, utrzymanie, 60 rubli opłaty oraz potrzebne materiały.

Powstawały również ochronki sezonowe tylko na czas pilnych prac. Warunki pracy najlepsze były przy fabrykach, gdzie ochroniarki zarabiały około 40 rubli miesięcznie. Dodatkowo otrzymywały opał, światło, ogród oraz utrzymanie dla dwóch krów.

Program, według którego powinny działać ochronki22:

„Pogadanki – należy uważać za najpoważniejszą pracę dla umysłu dziecięcego, jednakże nie wolno przeciążać młodych istot, trzeba dużo mówić o Bogu.

Przyroda – godne zalecenia wycieczki z dziećmi na pola, łąki, do lasu, a przy tym wrodzoną spostrzegawczość i zainteresowanie danym przedmiotem.

Prace ręczne – aby pobudzić umysł do stopniowego rozwoju oraz wyrabiać zaradność, zręczność i praktyczność

Zabawa – zawsze następowały po pracy lub pogadance, trwającej 20 do 30 min. – nigdy zaś przed pracą. Miało to za zadanie wpoić dzieciom, że zabawa należy się tylko tym, co pracują. Celem zabawy było danie dzieciom zajęcia zgodnego z ich naturą, wzmocnić ciało, ćwiczyć zmysły, zająć umysł i za pośrednictwem zmysłów zapoznać się z naturą i ludźmi”.

W ochronie dziecko miało poznać wartość porządku i czystości. Wymagano od dzieci, aby przychodziły do ochrony już umyte, uczesane, co miało wywierać wpływ na ich matki.

Podstawą ładu i porządku zajęć w ochronie był z góry postanowiony rozkład czasu czyli plan, którego wypełnienie ochroniarka przestrzegała z całą systematycznością i punktualnością.

Od 12 lipca 1907 roku gen. Skałon wydał zakaz otwierania ochronek bez zgody i „opracowanych” specjalnie dla nich ustaw.

O wadze, jaką Ziemianki przywiązywały do ochron świadczy referat wygłoszony na posiedzeniu delegacji gospodyń wiejskich. „Siła każdego narodu spoczywa na ludzie, z niego wyszły lub wychodzą wszystkie sfery społeczne, w nim się one odradzają i jego sokami żyją… Ludem powinni się zająć Ci, którzy z jego potu żyją, jego sił potrzebują i z nim bezpośrednio obcują… Wieśniacy zaledwie, że hodują swe dzieci nieraz mniej troskliwie od inwentarza, nie domyślając się nawet potrzeby rozumnego wychowania… Polem i środowiskiem ku temu są ochrony. Otoczywszy opieką dziatwę wiejską damy możliwość matkom zajęcia się pracą zarobkową…23”

Od 1906 roku działalność Zjednoczonego Koła Ziemianek zostaje wzmożona także w zakresie kursów ochroniarskich. Kursy organizowane były bardzo często i różny był czas ich trwania.

Powstaje Szkoła Ochroniarek w celu podniesienia i ujednolicenia pracy w ochronach, które licznie zaczęto zakładać we dworach. Ochronę prowadziła zawsze właścicielka dworu, utrzymując ją, płacąc wynagrodzenie ochroniarkom oraz kupując pomoce naukowe.

7 czerwca 1906 roku odbył się I zjazd ochroniarek. Zasadniczym postulatem było: urządzanie corocznych zjazdów oraz kursów wakacyjnych.

3 kwietnia 1907 roku odbył się 14-dniowy kurs, w którym udział wzięło ok. 200 uczestniczek, z tego:

89 – gub. warszawska

20 – „ kaliska

14 – „ radomska

13 – „ płocka

12 – „ piotrkowska

11 – „ lubelska

4 – „ łomżyńska

2 – „ suwalska

5 – „ Litwa

2 – „ Podole

1 – „ Żytomierz.

177

W programie kursu:

Religia – kształtowanie duchowej osobowości

Pedagogika

Metodyka i praktyczne nauczanie języka polskiego

Historia Polski

Nauki przyrodnicze

Arytmetyka

Prowadzenie chóru

Nauki plastyczne

Pogadanki na temat higieny, fizjologii człowieka, geografii Polski, prawa gminnego, ogrodnictwa, ziół leczniczych, społecznej roli ochroniarki.

Z.K.Z. przeprowadziło analizę dotyczącą wyposażenia i liczby ochron, zajęć dzieci oraz warunków bytu i pracy ochroniarek.

Szczegółowo omówiono 55 ochron:

  • 4 przy fabrykach,
  • 12 w osadach lub miasteczkach,
  • 39 na dworach.

Ogólna liczba dzieci uczęszczających do ochron w zimie wynosiła 2874, natomiast w okresie lata – 1624. Na podstawie tych danych wyliczono przeciętną liczbę dzieci w ochronie, która dla zimy wynosiła 53, a średnia dla lata – 37.

W analizowanych ochronach wiek dzieci zawierał się w przedziale od 5 miesięcy do 15 lat. Ochrona więc opiekowała się dziećmi w wieku niemowlęcym oraz szkolnym wbrew założeniom, gdyż wiek uprawnionych wynosił 3 – 8 lat.

Koszt utrzymania ochronek to przeciętnie 315 rubli, najwyższy 775 rubli, najniższy 200 rubli, w zakres którego wychodziły24:

  • pensja i utrzymanie ochroniarki,
  • opał i światło,
  • pomoce naukowe i materiały do robót.

Koszt na 1 dziecko wynosił około 4 rubli rocznie.

W programach nauczania znalazły się:

  • język polski
  • historia
  • matematyka
  • religia
  • robótki: szycie, cerowanie, haft, szydełkowanie, roboty ze sznurka, słomy, wikliny, praca w ogrodzie.

Najliczniej ochronki powstawały przy dworach i we wsiach bez dworów. Okres od 1905 – 1914r. wykazuje 389 ochron utrzymywanych przez Ziemianki.

Ziemianki starały się pomagać prowadzącym taką działalność poprzez metodyczne wskazówki z zakresu zajęć z dziećmi w ochronach. Organizowały pogadanki z chemii i fizyki, lekcje śpiewu, rysunków i gimnastyki, lekcje robót, zwiedzanie wystaw sztuk pięknych.

Proponowano również w celu rozbudzenia zainteresowań plastycznych pomalowanie stołów w ochronach oraz urządzanie wspólnych zabaw dziatwy wiejskiej i dzieci ze dworu.

Zjednoczone Koło Ziemianek organizowało pogadanki dla ochroniarek, na przykład na tematy dotyczące hodowli i uprawy roślin, hodowli pokojowej i gruntowej kwiatów, wiadomości z praktycznego warzywnictwa, o dzikich ziołach i ich zbieraniu oraz hodowli ziół w ogródkach.

Stowarzyszenie Ziemianek prowadziło szereg dyskusji na tematy dotyczące osób pracujących w ochronach jak i ich działalności. Poruszano kwestie wakacji dla ochroniarek, urządzanie dorocznych zjazdów oraz kursów wakacyjnych. Podejmowano próby oceny wartości pedagogiczna robót wykonywanych w ochronach.

Ziemianki uchwaliły, „że niezależnie od letniej przerwy w czasie której dzieci nie uczęszczają do ochrony, a która przeznaczona jest na odpoczynek – ochroniarka otrzymywać winna na Wielkanoc urlop trzytygodniowy, aby w ciągu dwóch tygodni poświątecznych mogła wziąć udział w kursach pedagogicznych i ogólnokształcących w Warszawie. Urządzeniem kursów zająć się ma ZKZ w porozumieniu z przedstawicielkami ochronek. Nadto w ciągu zebrania zaznaczona została potrzeba utworzenia kasy przezorności dla ochroniarek”25.

Ochronki do 1918 roku pełniły funkcje tajnych szkółek, w których uczono dzieci j. polskiego, historii, literatury, geografii. Do ochronek przyjmowano wszystkie dzieci, które przebywały pod opieką ochroniarek którymi były nauczycielki wiejskie, wychowanki szkół gospodarczych lub kursów ochroniarskich. Pod patronatem Ziemianek zorganizowano w Warszawie w 1909 roku 2-letnią szkołę dla ochroniarek. Opłata wynosiła 160 rubli rocznie.

Przypisy

  1. Okólnik Okręgu Naukowego Warszawskiego z 1900 roku, nr 3. ↩
  2. Świat Kobiecy, nr 51/52, Warszawa, 29 grudnia 1906, s. 521. ↩
  3. Ziemianka, nr 50, czerwiec 1910, s. 20. ↩
  4. Ibidem, s. 22. ↩
  5. Świat Kobiecy, nr 15 z 1906 r., s. 166. ↩
  6. Ziemianka, nr 16, z 1906 r., s. 32. ↩
5/5 - (1 vote)

Zjednoczone Koło Ziemianek – powstanie, struktura i najważniejsze postacie

Koniec XIX oraz początek XX wieku charakteryzuje się postępem industrializacji kapitalistycznej w Królestwie polskim oraz zmianami w stosunkach gospodarczych i handlowych. Towarzyszyły temu próby opracowania programów ekonomiczno – społecznych.Kierunkiem preferowanym przez ziemiaństwo był program pracy organicznej. Powstało Towarzystwo Rolnicze, lecz jego działalność trwała krótko. Zgodę rządu na rozwinięcie działalności otrzymało w 1857 roku, a w 1861 roku zostało rozwiązane. Program Towarzystwa zakładał działania zmierzające do podniesienia kultury rolnej i oświaty rolniczej, wprowadzenia i upowszechnienia techniki. Interesowano się funkcjonowaniem gospodarstwa chłopskiego oraz podejmowano próby uregulowania kwestii włościańskiej.

Po upadku Powstania Styczniowego i zniesieniu autonomii Królestwa Polskiego, utworzenie jakichkolwiek organizacji o szerszym działaniu stało się niemożliwe. Dopiero w 1875 roku utworzono w Warszawie Muzeum Przemysłu i Rolnictwa, które stanowiło ośrodek myśli fachowej: urządzano zebrania, odczyty i wystawy.

W latach 1883-1884 zostały utworzone w Królestwie Polskim dwa oddziały powstałego w 1867 roku w Petersburgu – Towarzystwa Popierania Rosyjskiego Przemysłu i Handlu: warszawski i łódzki. Oddział warszawski, którego prezesem został Ludwig hr. Krasiński, podzielił się na specjalistyczne sekcje. Ziemianie skupili się w sekcji przemysłowo – rolnej. Z niej w 1890 roku wyodrębniła się autonomiczna Sekcja Rolna, przy której w 1895 roku utworzono Podsekcję Kobiecą, zrzeszającą działające od lat 90-tych XIX wieku tajne kółka ziemianek. Kółka prowadziły pracę oświatowo – kulturalną i społeczną wśród kobiet wiejskich. Przewodniczącą została Teresa Siemieńska.

W 1905 roku Podsekcję Kobiecą przeobrażono w Zjednoczone Koło Ziemianek z przewodniczącą Marią Kretkowską.

Organami prasowymi Koła były:

Świat Kobiecy pod redakcją Marii Karczewskiej,

Polski Łan – red. Marii Radziewiczównej,

Ziemianka – red. Marii Radziewiczównej, a od 1911 roku redaktorem została Zofia Rzędzina.

W 1906 roku Zjednoczone Koło Ziemianek zostało oficjalnie zatwierdzone przez władze zaboru rosyjskiego. Oznacza to, że od tej pory stowarzyszenie prowadziło swoją działalność w sposób jawny. Organizacja ta liczyła wtedy około 8000 kobiet, a honorową przewodniczą została Maria Kleniewska, inicjatorka tego koła od 1892 roku1.

Była to organizacja o charakterze gospodarczym i oświatowo – społecznym, zmierzająca do podniesienia poziomu umysłowego kobiet i unowocześnienia gospodarstwa wiejskiego. Z.K.Z. skupiało Kobiety ze wszystkich stanów więc i mniej wykształcone, niezamożne i bogatsze, gospodynie małorolne i właścicielki większych folwarków, nauczycielki i w ogóle wszystkie kobiety chcące pracować nad rozwojem wsi polskiej.

Rolę kierowniczą odgrywały ziemianki, które świadomie wychowywały kobiety w duchu solidaryzmu społecznego, wpajając im przekonanie o konieczności opieki ze strony dworu.

Na zebraniach odmawiano modlitwy, śpiewano pieśni, odczytywano poezje, ale równocześnie odczytywano referaty, wygłaszano przemówienia, a nawet zapoczątkowano programowe dyskusje.

Celem tej struktury była praca narodowo – kulturalna, tworzenie „Kółek pracy Kobiecej” oraz porozumiewanie się już istniejących. Pierwsze takie Kółko założyła Kleniewska w 1895r. w swojej okolicy. Posiedzenia odbywały się w Kuczkowicach, majątku Janostwa Kleniewskich w ziemi lubelskiej.

Z.K.Z. było oficjalnie organizacją apolityczną. Jednakże z podtekstu niektórych artykułów z „Ziemianki” można wnioskować o powiązaniach z Narodową Demokracją i ruchem katolickim. Wydaje się jednak, że członkinie do organizacji przystępowały ze względu na prowadzone tam prace oświatowo – gospodarcze i kulturalne.

Zjednoczone Koło Ziemianek było pierwszą na świecie instytucją o charakterze oświatowym, społecznym, gospodarczym i rolny.

W tej epoce (1906 rok) przy zatwierdzeniu Statutu, powstają szkoły gospodarcze, dochodzące do liczby jedenastu, m.in. Szkoła Ochroniarek w Woli Grzybowskiej, szkoły gospodarczo – rolne mające 11-miesięczny kurs.

Koła Gospodarcze Ziemianek – w Statucie nazwane Kołami „czynnemi” były główną i niestrudzoną pracą Stowarzyszenia.

Epoka przedwojenna daje nam statystykę 12 000 kobiet w Kołach Gospodarczych Ziemianek, w latach wojny spada ona z powodu przejścia Kół do CTR i w 1934 roku powróciła prawie do tej samej ilości kół i członkiń2.

Praca w Kołach prowadzona była przy pomocy kursów praktycznych, pogadanek i konkursów takich ja na przykład: zdrowia w rodzinie, czystości chaty, ogródków przy chacie, wychowu drobiu lub trzody czy uprawy warzyw.

Organizacyjnie Stowarzyszenie Ziemianek opierało się na3:

Centrali w Warszawie – z wybranego na Walnych Zebraniach Zarządu (15 osób),

Kołach Stowarzyszenia Ziemianek rzeczywistych i czynnych

Kołach Ziemianek, które łączyły się w Okręgi, przeważnie wojewódzkie.

Centrale w Warszawie na dzieliły się na wydziały:

I – Organizacyjny,

II – Społeczny,

III – Wychowawczy,

IV – Gospodarczy.

Poszczególne wydziały podzielone zostały na odpowiednie sekcje.

Istniały w Kołach Czterokrotne Zjazdy w ciągu roku. Każdy z nich miał swoje cechy i specjalne zadania: sprawozdawczy w czerwcu, projektodawczy w grudniu, zaś marcowy i październikowy przeznaczone były przeważnie sprawom gospodarczym oraz wydziałowi wychowawczemu i społecznemu.

Centrala finansowa opierała swe prace na składkach członkowskich i dochodzie z kapitału żelaznego – subwencji zaś żadnych organizacja nie otrzymywała.

Wraz z tworzeniem się nowych warunków życia, powstawały nowe działy. Kwestia bezrobocia rozwiązywana była w Wydziale Społecznym w Sekcji Pośrednictwa Pracy.

Rozwój pensjonatów, letnisk we dworach było w dużej mierze zasługą Sekcji Letnisk przy centrali stowarzyszenia Ziemianek.

W roku 1910 Ziemianki wchodzą po raz pierwszy w konflikt z międzynarodowym ruchem kobieco-rolnym (Cercles de Fermiveres). W roku 1913 biorą udział, w międzynarodowym kongresie w Gendawie.

Jedną z ważniejszych prac Stowarzyszenia Ziemianek do 1939 roku była 2-letnia szkoła dla Instruktorek Wiejskich w Rudzie Czechowskiej pod Puławami. Szkoła ta wychowała 297 wychowanków, które pracowały we wszystkich organizacjach i kursach4.

Rada Naczelna Ziemianek, która była łącznikiem 5 zespołów Ziemianek, miała za cel łączenie pracy Ziemianek całej Polski. Odbywała ona wspólne narady raz do roku, a Prezydium Rady – co 3 miesiące.

Na Zjazdach Rady Naczelnej Ziemianek, które kolejno odbywały się we Lwowie, w Poznaniu, w Wilnie, Krakowie, Warszawie, poruszane są ogólne sprawy ważne dla wszystkich zespołów.

Organizacja ziemianek była pierwszą nowocześnie pojętą kobiecą organizacją społeczno – zawodową w Polsce, a pierwszą organizacją kobieco – rolną nowego typu na świecie.

Jednymi z najwybitniejszych postaci Z.K.Z. były Maria Świdowa z Przewłockich, M. Kretkowska z Baruchowa, Felicja Karszo–Siedlewska, Cecylia Plater-Zyberkówna, Jadwiga Milewska oraz Helena Weychertówna.

Charakterystyczną cechą organizacji Z.K.Z. była równość praw członków mimo podziału na kółka rzeczywiste i czynne. Kółka czynne składały się z kobiet małorolnych, miały osobny regulamin, wyróżniający się przede wszystkim zniżoną opłatą członkowską. Przy Zarządzie Głównym powstała Sekcja Kółek Czynnych pod przewodnictwem Marii Karczewskiej.

W 1910 roku w byłym zaborze pruskim na terenie dzisiejszego województwa poznańskiego i pomorskiego z siedzibą w Poznaniu, zawiązały się poprzednio czynne kółka pod nazwą statutową „Towarzystwo Ziemianek dla Wielkopolski i Pomorza”.

W roku 1911 w Małopolsce Wschodniej powstała organizacja pod statutową nazwą „Koło Pań Wiejskich” z siedzibą w Krakowie.

Kresy Wschodnie również zaczęły organizować się przed wojną, aczkolwiek nie miały oddzielnego statutu. Działalność była autonomiczna w ramach statutu Z.K.Z.

Wielka wojna zasadniczo zahamowała, a nawet częściowo zlikwidowała działalność zespołów ziemianek. Działalność skoncentrowała się na wysiłkach w kierunku charytatywno – sanitarnym. Szczególnie ofiarną pracą odznaczało się Towarzystwo Ziem dla Wielkopolski i Pomorza.

Podobnie można określić działalność ziemianek z Kresów Wschodnich aż do czasu przesunięcia się frontu w 1915 roku. Na terenie byłej Kongresówki, objętej działaniami wojennymi, Z.K.Z., mimo że zdezorganizowane, działało energicznie, rozwijając równocześnie w centrali sprężystą akcję charytatywną i sanitarną.

W 1918 r. Z.K.Z. zmieniło nazwę na Stowarzyszenie Zjednoczonych Ziemianek (S.Z.Z.). Na czele staje Aleksandra Grzybowska, a z nią wice-przewodnicząca Eleonora Czarnowska, wybitna działaczka z terenów zamojszczyzny.

W 1920 roku M. Kleniwska organizuje tzw. „Służby Narodowe” – kobiecy oddział Obywatelskiego Komitetu Obrony Państwa.

Do zmienionej sytuacji łatwiej przystosowały się zespoły młodsze, ale i najstarsze organizacje ZKZ byłej Kongresówki musiały przejść ewolucję.

Ziemianki czynne były tak na swoim statutowym terenie, jak i na terenach innych organizacji: w tym czasie powstało ich wiele z inicjatywy ziemianek lub przy ich współpracy, np. Rada Naczelna Gospodarczego Kształcenia Kobiet, Związek Pań Domu, Instytut Gospodarstwa Domowego, Zjednoczenie Zrzeszeń Rodzicielskich (Komisja do spraw Rodziny).

Największym przełomem w charakterze organizacji Ziemianek było Tworzenie Kół Gospodyń Wiejskich poza statutem Ziemianek. Powstaje „Sekcja Kół Gospodyń”. Na czele stanęła ziemianka z kieleckiego Aniela Zdanowska z Godlewskich. Sekcja organizowała Koła Gospodyń Wiejskich w województwach centralnych i wschodnich. Pod tą samą nazwą „Sekcja Kół Gospodyń Wiejskich Stowarzyszenie Zjednoczonych Ziemianek” współdziałała z poprzednia organizacją, ponieważ członkinie Ziemianek były w przeważającej ilości przewodniczącymi Kół Gospodyń C.T.R.

W roku 1918 zapoczątkowuje się właściwa praca Młodych Ziemianek. Wprawdzie już w 1913 roku Kleniwska założyła w Kluczkowicach z pomocą Emilii Góreckiej pierwsze kółko młodych pod nazwą „Nowe Życie”, ale właściwa organizacja sekcji Młodych przy Stowarzyszeniu Zjednoczonych Ziemianek powstała w tym okresie z inicjatywy J. Grzybowskiej. Później utworzono z osobnym statutem „Stowarzyszenie Młodych Ziemianek” pod przewodnictwem Haliny Dernałowiczówny5.

W tym okresie nastąpiły zmiany w działalności wszystkich zespołów Towarzystwa Ziemianek Pomorskich, którą oddzieliły się od Towarzystwa Ziemianek Wielkopolskich.

Na czele Ziemianek Wielkopolskich Turnowską zastąpiła M. Lossowowa, a później przewodnictwo objęła H. Brezina6.

W 1918 roku Ziemianki Wielkopolskie utworzyły przy swej organizacji sekcje Włościanek. Pracą tam kierowała Wanda Niegolewska. W tym okresie powstawały liczne kółka w całej Wielkopolsce, które w 1920 roku połączyły się w związek pod nazwą „Wielkopolski Związek Włościanek”. Zaczął on pracować, oparty o własny statut przy Wielkopolskiej Izbie Rolniczej. Była to jedyna w tym czasie organizacja kobiet małorolnych pracująca samodzielnie w Polsce.

Rezultatem wysiłków oraz dążeń ogółu ziemianek w celu zjednoczenia było powstanie Rady Naczelnej Ziemianek w 1923 roku. W rok później „Ziemianka” miesięcznik Zespołu Małopolskich Ziemianek, został organem Rady Naczelnej Ziemianek, pod tytułem „Ziemianka Polska”. Radę Naczelną Ziemianek tworzyły przewodniczące i delegatki zespołów. Na czele Rady stanęła dożywotnia, honorowa przewodnicząca M. Kleniewska, przewodnictwo objęła E. Czarnowska, ówczesna wice-przewodnicząca Stowarzyszenia Zjednoczonych Ziemianek, a od 1928 roku przewodnicząca tego zespołu.

Rada Naczelna dzieliła się na komisje: Organizacyjną i Zagraniczną. Komisje Organizacyjną objęła Aleksandra Grzybowska, jednocześnie redagująca „Ziemię Polską”. Komisje Zagraniczną prowadziła Zofia Jankowska. Siedzibą Rady Naczelnej stał się Warszawa. Zjazdy doroczne odbywały się w tych miastach, które były siedzibami zespołów. Pierwszy taki zjazd odbył się we Lwowie w roku 1924.

Na XII Kongresie Międzynarodowym Rolniczym w Warszawie Ziemianki Polskie odegrały wybitną rolę, uchwalono tam utworzenie specjalnej Sekcji Kobiecej na Kongresach.

W tym okresie przewodnicząca Młodych Ziemianek, H. Daria – Dernałowicz, weszła do zarządu Sekcji Młodych Międzynarodowych Unii Katolickich Lig Kobiecych, a kilka lat później przewodnicząca R.N.Z. E. Czarnowska, została przewodniczącą Sekcji Rolnej Unii Katolickich Lig Kobiecych.

Przypisy

  1. Świat Kobiecy, nr 50, Warszawa, 16 grudnia 1905, s. 561. ↩
  2. Ziemianka Polska, nr 8/9, Warszawa , sierpień-wrzesień 1934, s. 14. ↩
  3. Świat Kobiecy, nr 48/49, s. 544. ↩
  4. Ziemianka Polska, nr 8/9, Warszawa , sierpień-wrzesień 1934, s. 17. ↩
  5. Świat Kobiecy, nr 48/49, s. 546. ↩
  6. Ziemianka Polska, nr 8/9, Warszawa , sierpień-wrzesień 1934, s. 16. ↩
5/5 - (1 vote)

Kursy, wykłady i odczyty Zjednoczonego Koła Ziemianek

Wobec entuzjastycznie przyjętego hasła powszechnego nauczania, zarząd Ziemianek organizował kursy metodyczne, wykłady, odczyty, referaty i wiele innych spotkań w celu przygotowania nauczycielek do pracy z wiejskimi dziećmi.

Stowarzyszeniu bardzo bliskie były wszelkie kwestie związane z wychowaniem i nauczaniem dzieci. Organizowano spotkania, na których przedstawiano referaty i prowadzono dyskusje na temat wychowania dzieci. Na posiedzeniu Wydziału Pedagogicznego w 1909 roku wygłoszony został referat przez P. Chrząszczewską-Trzeciakową na temat „Luźnych uwag o wychowaniu przedszkolnym” Prelegentka wypowiadała się w kwestii nauki przez pracę tzn. metodą Pestalozziego oraz jego ucznia Fryderyka Frebel’a, który zorganizował tzw. Ogródki Dziecięce (przedszkolne) twierdząc, że dziecko powinno spędzać poza domem kilka godzin pod okiem fachowca bawiąc się i ucząc z rówieśnikami, co wychowa go do życia w społeczeństwie.

Szczególnie bliska Ziemiankom była kwestia zapobiegania nerwowości u dzieci. Współpracujący z organizacją T. Jeroszyński w 1910 roku na posiedzeniu Wydziału Pedagogicznego wygłosił referat popularno-naukowy „O zapobieganiu nerwowości u dzieci” omawiający funkcjonowanie układu nerwowego, charakterystykę zachowania dzieci, zapobieganie nerwowości, czyli zdrowe wychowanie. Jeroszyński zaznaczył między innymi, że „…nie należy dzieciom ganić karą, straszyć ich, zabraniać czegokolwiek, nie przeciążać nauką”. Podkreślił również, iż „wychowanie powinno być stanowczo indywidualnem, to jest stosowanem do charakteru i usposobienia każdego dziecka”10.

W latach 1906-1914 Zjednoczone Koło Ziemianek organizowało kursy wakacyjne, w programie których znalazły się między innymi11:

1. Filozofia, psychologia i nauki przyrodnicze

  • fizyczna budowa słońca i planet
  • irracjonalność pojęć jako źródło metafizyki
  • podstawy teorii nauki
  • zasady geografii ogólnej jako wstęp do geografii Polski
  • o falach elektromagnetycznych

2. Nauki społeczne

  • logika ekonomii
  • demokracja w nowoczesnym prawie państwowym
  • zasady wykształcenia ogólnego
  • życie ekonomiczne
  • materializm historyczny

3. Historia

  • dzieje Unii Polski z Litwą za Jagiellonów
  • etnologia, folklor i historia w zastosowaniu do początków Polski

4. Językoznawstwo, literatura i sztuka

  • o rozwoju j. polskiego
  • sztuka w życiu narodowym.

Stowarzyszenie Ziemianek organizowało wycieczki naukowe, geologiczne, antropologiczne i folklorystyczne.

ZKZ troszcząc się o wysoki poziom nauczania i zdrowie uczniów wysuwało postulaty dotyczące: zmodernizowania sal lekcyjnych, wprowadzenie lekcji W-F, unowocześnienie programów i metod nauczania, zatrudnieniu w szkole lekarza, który współdecydowałby o przyjęciu dziecka do szkoły i odpowiedniej klasy oraz opieki materialnej nad dziećmi.

Członkinie stowarzyszenia prowadziły także badania z zakresu oświaty wśród mieszkańców wsi. Przykładem takich badań może być Stara Wieś w guberni kaliskiej w powiecie wieluńskich. Odnotowano tam bardzo niski stan oświaty, brak szkoły elementarnej. Liczba mieszkańców wsi wynosiła około 500. Spośród ogólnej liczby mieszkańców:

  • 133 było nieczytelnych
  • 50 mężczyzn umiało czytać po polsku
  • 66 kobiet umiało czytać po polsku.

Dorosłych umiejących czytać i pisać po polsku:

  • mężczyzn było 32
  • kobiet – 6.

Dzieci od lat 7 do 12 po polsku umiało czytać:

  • 10 chłopców
  • 13 dziewcząt.

Umiejętność czytania i pisania po rosyjsku dotyczyła:

  • 31 mężczyzn i chłopców
  • 2 kobiety.

Na podstawie przeprowadzonych badań stowarzyszenie to stawiało sobie za cel walkę z analfabetyzmem. W czasie jednego ze spotkań Ziemianek padło następujące stwierdzenie: „…jesteśmy świadkami nader pocieszającego objawu budzenia się samopoczucia narodowego i obywatelskiego oraz dążenia ku oświacie wśród włościan […] trzeba przyznać, że po większej części dwory wiejskie spieszą z pomocą zakładając czytelnie lub udzielając początkowej nauki”12.

Ziemianki postulowały o polepszenie bytu nauczycieli wiejskich „…oprócz dziatwy, o której zdrowie nam wszystkim chodzi – są nauczyciele, narażeni na to samo znużenie z przepracowania, na te same choroby i na wiele innych, które specjalnie dla osób pracujących na polu pedagogicznem zwykły się przyczepiać […] Zjednoczenie się nauczycielstwa jest przeto jednym z warunków jego postępu i dobra […] Podniesienie bytu nauczycieli polskich, zredukowanie godz. pracy, zapewnienie starości, zabezpieczenie tych, którzy w skutek nieuleczalnych chorób pracować nie mogą – oto jedna z pierwszych trosk społeczeństwa naszego”13.

Stowarzyszenie Ziemianek projektowało i tworzyło szkoły gospodarczo – wychowawcze dla dziewcząt włościańskich. „… na zebraniu czerwcowym 1905 r uznano, że dostarczenie krajowi uświadomionych obywatelek i umiejętnie gospodarzących […] jest zadaniem godnem największych wysiłków i ono właśnie winno stać się pierwszym aktem zbiorowych usiłowań Zjednoczonego Ziemiaństwa […] Nauka musi być teoretyczna i praktyczna […] powinna obejmować: katechizm, dzieje narodowe, pisanie poprawne, arytmetykę, elementarne pojęcia z fizyki i chemii, trochę rysunku, weterynarii, ogrodnictwa i higieny.

Praktyka powinna obejmować naukę tego wszystkiego do czego włościanki potrzebują rękę przykładać: krój, szycie, naprawianie, kuchnię zdrową, posilną a oszczędną z uwzględnieniem tego co potrzebne dla chorych, dla dzieci – dalej pieczywo, mleczarstwo, chów drobiu, trochę cieląt i obchodzenie się z pasieką, warzywnictwo […] Szkoła znajdować się musi na wsi, posiadać oprócz niezbędnych zabudowań, własny ogród i choć niewielkie gospodarstwo rolne, umożliwiające utrzymanie inwentarza -przede wszystkiem zaś szkoła pozostawać musi pod stałym i umiejętnym kierownictwem osoby ideowej i zawód swój traktującej ideowo”14.

Za przykład tworzenia szkoły może posłużyć folwark „Pogonel” położony w guberni warszawskiej. Miejsce to było szczególnie dogodne, ponieważ w bliskiej odległości znajdowała się stacja kolejowa i pocztowa Nowo Mińsk. Placówka ta mogła przyjąć 50 uczennic od 15 lat. Rok szkolny trwał 11 miesięcy, a opłata wynosiła 5 rubli miesięcznie za każą uczennicę. Jedna z członkiń organizacji Ziemianek, aktywnie uczestnicząca w tworzeniu szkoły wystąpiła z propozycją, aby zakładana przez ZKZ szkoła otwarta została 15-go października pod nazwą Szkoły dla córek włościańskich im Królowej Jadwigi.

Warto zwrócić uwagę na środki finansowania i koszt utrzymania takiej placówki.

Utrzymanie szkoły:

  • ofiary dobrowolne na urządzenie szkoły
  • stale opłaty roczne członków – opiekunów szkoły na jej utrzymanie

Budżet roczny na 40 uczennic15

Rozchody:

  • żywność 2000 rb
  • opał i światło 250 rb
  • pranie i mycie 100 rb
  • administracja 800 rb w tym:
  • pensja kierowniczki 300 rb
  • 2 pomocnice po 250 rb
  • kucharki 60 rb
  • Doktór i apteka 50 rb
  • Materiały do robót 40 rb
  • Materiały piśmienne 20 rb
  • Materiały różne 240 rb
  • Dzierżawa folwarku 400 rb

_________

4000 rb

Przychody

Opłata od uczennic 2100 rb

Dochód z gospodarstwa 400 rb

Dopłata ze składek 1500 rb

__________

4000 rb

Do zajmowania się sprawami organizacyjnymi nowopowstałej szkoły im K. Jadwigi powołano: 2 przedstawicielki Zarządu ZKZ, 2 przedstawicielki kółek, 2 przedstawicielki opiekunek oraz 2 włościanki z okolic szkoły.

Zjednoczone Koło Ziemianek utworzyło Wydział Wychowawczy, który miał być łącznikiem „między oddalonymi zakątkami kraju, a ogniskiem ruchu pedagogicznego w Warszawie. Postanowiono popierać Macierz, udoskonalać wydawnictwa do nauki j. polskiego i ludowe”16.

Ziemianki tworzyły także kółka włościańskie i czytelnie ludowe, których zadaniem było szerzenie literatury wśród ludności wiejskiej. „Notujemy skrzętnie książki, które lud najchętniej czyta, najchętniej rozumie i pożytek z nich odnosi, a wyniki naszych spostrzeżeń komunikujemy wydziałowi wychowawczemu ZKZ”17.

Wśród działalności oświatowej Zjednoczonego Koła Ziemianek należy wyróżnić także kursy pedagogiczne, które niekiedy trwały przez 2 lata. Opłata roczna wynosiła 200 rubli.

W programie przewidziano18:

Matematykę:

  • algebra
  • geometria

Przyrodę

  • chemia organiczna
  • chemia nieorganiczna
  • anatomię i fizjologię człowieka
  • biologię

Literaturę

  • gramatyka
  • języki

Historię cywilizacji

Nauki społeczne

  • ogólne pojęcie o prawie
  • ekonomia pol.

Estetyka i historia sztuki

Rysunki, śpiew, muzyka, gimnastyka

Pedagogikę, metodykę, etykę.

Niezwykle często pojawiającą się kwestią w czasie spotkań Zjednoczonego Koła Ziemianek było szeroko rozumiane szkolnictwo. „Szkół ludowych jest za mało – tak prędko dostatecznej ilości nie będzie. Musimy więc brak szkół zastąpić nauczaniem prywatnem tak dzieci, jak i dorosłych analfabetów i to nauczanie na szeroką skalę rozwinąć. trzeba we wszystkich szkołach zakładać ochrony i jak najwięcej czytelni”19.

Bardzo często przewijał się także temat seminariów ludowych oraz reformy dotyczące wychowania a szczególnie zapoznawanie dzieci z prawami natury.

W ramach prowadzonej działalności oświatowej stworzono poradnik dla matek, które same chciały zająć się edukacją swoich dzieci.

Rozkład na I rok – tygodniowy

Przed obiadem:

5 lekcji polskiego

3 lekcje moralności i historii biblijnej

4 lekcje rachunków

2 lekcje czytania z nauczycielką

4 lekcje kaligrafii

czyli 18 lekcji po 20 min.

3 lekcje zabaw ruchowych

3 lekcje gimnastyki

czyli 6 lekcji po 50 min

czyli rano 1,5 godz. zajęć dziennie

Po obiedzie:

4 lekcje historii polskiej

4 lekcje pogadanki o rzeczach

4 lekcje rysunków

czyli 12 lekcji po 20 min.

2 lekcje robótek

2 lekcje zręczności

2 lekcje śpiewu

czyli 6 lekcji po 20-30 min.

Tygodniowy rozkład zajęć w II i III roku

Rano codziennie 1 godz. lekcji i pół godz. gimnastyki, 3 godz. dziennie nauki.

Rano:

3 lekcje religii i moralności  1 godz.

4 lekcje polskiego    80 min.

3 lekcje arytmetyki    1 godz.

2 lekcje pogadanki przyrod. i geom. 40 min.

2 lekcje z historii Polski   40 min.

2 lekcje z geografii    40 min.

3 lekcje śpiewu    40 min.

Razem 19 lekcji – 6 godz. – lekcja 20 min.

Po objedzie:

3 lekcje j. obcych   1,5 godz.

2 lekcje czyt. z nauczyć.  0,5 godz.

3 lekcje rysunków   1 godz.

2 lekcje kaligrafii   0,5 godz.

6 lekcji muzyki    3 godz.

3 lekcje robót    1,5 godz.

3 lekcje zręczności   1 godz.

Razem 22 lekcje – 9 godzin.

Działalność oświatowa Zjednoczonego Koła Ziemianek miała za zadanie wpłynąć na poziom edukacji zwłaszcza dziewcząt, tak aby stały się one w przyszłości obywatelkami dorównującymi wykształceniem mężczyznom. Wielokrotnie stowarzyszenie to podkreślało znaczenie i rolę kobiety w społeczeństwie. W przyszłości widziano ją jako osobowość silną, niezależną, a przede wszystkim dobrze wykształconą. Dlatego tak intensywne prace prowadzone były w tym zakresie.

Przypisy

  1. Świat Kobiecy, nr 60/61, Warszawa, luty 1913, s. 32. ↩
  2. Ibidem, s. 39. ↩
  3. Ziemianka, nr 50, czerwiec 1910, s. 20. ↩
  4. Świat Kobiecy, nr 11, październik 1913, s. 4-5. ↩
  5. Ibidem, s. 7. ↩
  6. Świat Kobiecy, nr 53, maj 1912, s. 14. ↩
  7. Ibidem, s. 15. ↩
  8. Ibidem, s. 16. ↩
  9. Ziemianka, nr 50, czerwiec 1910, s. 15. ↩
  10. Ibidem, s. 16. ↩
5/5 - (1 vote)