Działalność oświatowa

Po upadku Powstania Styczniowego i zniesieniu autonomii Królestwa Polskiego, utworzenie jakichkolwiek organizacji o szerszym działaniu stało się niemożliwe. Dopiero w 1875 roku utworzono w Warszawie Muzeum Przemysłu i Rolnictwa, które stanowiło ośrodek myśli fachowej: urządzano zebrania, odczyty i wystawy.

W latach 1883-1884 zostały utworzone w Królestwie Polskim dwa oddziały powstałego w 1867 roku w Petersburgu – Towarzystwa Popierania Rosyjskiego Przemysłu i Handlu: warszawski i łódzki. Oddział warszawski, którego prezesem został Ludwig hr. Krasiński, podzielił się na specjalistyczne sekcje. Ziemianie skupili się w sekcji przemysłowo – rolnej. Z niej w 1890 roku wyodrębniła się autonomiczna Sekcja Rolna, przy której w 1895 roku utworzono Podsekcję Kobiecą, zrzeszającą działające od lat 90-tych XIX wieku tajne kółka ziemianek. Kółka prowadziły pracę oświatowo – kulturalną i społeczną wśród kobiet wiejskich. Przewodniczącą została Teresa Siemieńska.

W 1905 roku Podsekcję Kobiecą przeobrażono w Zjednoczone Koło Ziemianek z przewodniczącą Marią Kretkowską.

Organami prasowymi Koła były:

Świat Kobiecy pod redakcją Marii Karczewskiej,

Polski Łan – red. Marii Radziewiczównej,

Ziemianka – red. Marii Radziewiczównej, a od 1911 roku redaktorem została Zofia Rzędzina.

W 1906 roku Zjednoczone Koło Ziemianek zostało oficjalnie zatwierdzone przez władze zaboru rosyjskiego. Oznacza to, że od tej pory stowarzyszenie prowadziło swoją działalność w sposób jawny. Organizacja ta liczyła wtedy około 8000 kobiet, a honorową przewodniczą została Maria Kleniewska, inicjatorka tego koła od 1892 roku¹.

Była to organizacja o charakterze gospodarczym i oświatowo – społecznym, zmierzająca do podniesienia poziomu umysłowego kobiet i unowocześnienia gospodarstwa wiejskiego. Z.K.Z. skupiało Kobiety ze wszystkich stanów więc i mniej wykształcone, niezamożne i bogatsze, gospodynie małorolne i właścicielki większych folwarków, nauczycielki i w ogóle wszystkie kobiety chcące pracować nad rozwojem wsi polskiej.

Rolę kierowniczą odgrywały ziemianki, które świadomie wychowywały kobiety w duchu solidaryzmu społecznego, wpajając im przekonanie o konieczności opieki ze strony dworu.

Na zebraniach odmawiano modlitwy, śpiewano pieśni, odczytywano poezje, ale równocześnie odczytywano referaty, wygłaszano przemówienia, a nawet zapoczątkowano programowe dyskusje.

Celem tej struktury była praca narodowo – kulturalna, tworzenie „Kółek pracy Kobiecej” oraz porozumiewanie się już istniejących. Pierwsze takie Kółko założyła Kleniewska w 1895r. w swojej okolicy. Posiedzenia odbywały się w Kuczkowicach, majątku Janostwa Kleniewskich w ziemi lubelskiej.

Z.K.Z. było oficjalnie organizacją apolityczną. Jednakże z podtekstu niektórych artykułów z „Ziemianki” można wnioskować o powiązaniach z Narodową Demokracją i ruchem katolickim. Wydaje się jednak, że członkinie do organizacji przystępowały ze względu na prowadzone tam prace oświatowo – gospodarcze i kulturalne.

Zjednoczone Koło Ziemianek było pierwszą na świecie instytucją o charakterze oświatowym, społecznym, gospodarczym i rolny.

W tej epoce (1906 rok) przy zatwierdzeniu Statutu, powstają szkoły gospodarcze, dochodzące do liczby jedenastu, m.in. Szkoła Ochroniarek w Woli Grzybowskiej, szkoły gospodarczo – rolne mające 11-miesięczny kurs.

Koła Gospodarcze Ziemianek – w Statucie nazwane Kołami „czynnemi” były główną i niestrudzoną pracą Stowarzyszenia.

Epoka przedwojenna daje nam statystykę 12 000 kobiet w Kołach Gospodarczych Ziemianek, w latach wojny spada ona z powodu przejścia Kół do CTR i w 1934 roku powróciła prawie do tej samej ilości kół i członkiń².

Praca w Kołach prowadzona była przy pomocy kursów praktycznych, pogadanek i konkursów takich ja na przykład: zdrowia w rodzinie, czystości chaty, ogródków przy chacie, wychowu drobiu lub trzody czy uprawy warzyw.

Organizacyjnie Stowarzyszenie Ziemianek opierało się na³:

Centrali w Warszawie – z wybranego na Walnych Zebraniach Zarządu (15 osób),

Kołach Stowarzyszenia Ziemianek rzeczywistych i czynnych

Kołach Ziemianek, które łączyły się w Okręgi, przeważnie wojewódzkie.

Centrale w Warszawie na dzieliły się na wydziały:

I – Organizacyjny,

II – Społeczny,

III – Wychowawczy,

IV – Gospodarczy.

Poszczególne wydziały podzielone zostały na odpowiednie sekcje.

Istniały w Kołach Czterokrotne Zjazdy w ciągu roku. Każdy z nich miał swoje cechy i specjalne zadania: sprawozdawczy w czerwcu, projektodawczy w grudniu, zaś marcowy i październikowy przeznaczone były przeważnie sprawom gospodarczym oraz wydziałowi wychowawczemu i społecznemu.

Centrala finansowa opierała swe prace na składkach członkowskich i dochodzie z kapitału żelaznego – subwencji zaś żadnych organizacja nie otrzymywała.

Wraz z tworzeniem się nowych warunków życia, powstawały nowe działy. Kwestia bezrobocia rozwiązywana była w Wydziale Społecznym w Sekcji Pośrednictwa Pracy.

Rozwój pensjonatów, letnisk we dworach było w dużej mierze zasługą Sekcji Letnisk przy centrali stowarzyszenia Ziemianek.

W roku 1910 Ziemianki wchodzą po raz pierwszy w konflikt z międzynarodowym ruchem kobieco-rolnym (Cercles de Fermiveres). W roku 1913 biorą udział, w międzynarodowym kongresie w Gendawie.

Jedną z ważniejszych prac Stowarzyszenia Ziemianek do 1939 roku była 2-letnia szkoła dla Instruktorek Wiejskich w Rudzie Czechowskiej pod Puławami. Szkoła ta wychowała 297 wychowanków, które pracowały we wszystkich organizacjach i kursach⁴.

Rada Naczelna Ziemianek, która była łącznikiem 5 zespołów Ziemianek, miała za cel łączenie pracy Ziemianek całej Polski. Odbywała ona wspólne narady raz do roku, a Prezydium Rady – co 3 miesiące.

Na Zjazdach Rady Naczelnej Ziemianek, które kolejno odbywały się we Lwowie, w Poznaniu, w Wilnie, Krakowie, Warszawie, poruszane są ogólne sprawy ważne dla wszystkich zespołów.

Organizacja ziemianek była pierwszą nowocześnie pojętą kobiecą organizacją społeczno – zawodową w Polsce, a pierwszą organizacją kobieco – rolną nowego typu na świecie.

Jednymi z najwybitniejszych postaci Z.K.Z. były Maria Świdowa z Przewłockich, M. Kretkowska z Baruchowa, Felicja Karszo–Siedlewska, Cecylia Plater-Zyberkówna, Jadwiga Milewska oraz Helena Weychertówna.

Charakterystyczną cechą organizacji Z.K.Z. była równość praw członków mimo podziału na kółka rzeczywiste i czynne. Kółka czynne składały się z kobiet małorolnych, miały osobny regulamin, wyróżniający się przede wszystkim zniżoną opłatą członkowską. Przy Zarządzie Głównym powstała Sekcja Kółek Czynnych pod przewodnictwem Marii Karczewskiej.

W 1910 roku w byłym zaborze pruskim na terenie dzisiejszego województwa poznańskiego i pomorskiego z siedzibą w Poznaniu, zawiązały się poprzednio czynne kółka pod nazwą statutową „Towarzystwo Ziemianek dla Wielkopolski i Pomorza”.

W roku 1911 w Małopolsce Wschodniej powstała organizacja pod statutową nazwą „Koło Pań Wiejskich” z siedzibą w Krakowie.

Kresy Wschodnie również zaczęły organizować się przed wojną, aczkolwiek nie miały oddzielnego statutu. Działalność była autonomiczna w ramach statutu Z.K.Z.

Wielka wojna zasadniczo zahamowała, a nawet częściowo zlikwidowała działalność zespołów ziemianek. Działalność skoncentrowała się na wysiłkach w kierunku charytatywno – sanitarnym. Szczególnie ofiarną pracą odznaczało się Towarzystwo Ziem dla Wielkopolski i Pomorza.

Podobnie można określić działalność ziemianek z Kresów Wschodnich aż do czasu przesunięcia się frontu w 1915 roku. Na terenie byłej Kongresówki, objętej działaniami wojennymi, Z.K.Z., mimo że zdezorganizowane, działało energicznie, rozwijając równocześnie w centrali sprężystą akcję charytatywną i sanitarną.

W 1918 r. Z.K.Z. zmieniło nazwę na Stowarzyszenie Zjednoczonych Ziemianek (S.Z.Z.). Na czele staje Aleksandra Grzybowska, a z nią wice-przewodnicząca Eleonora Czarnowska, wybitna działaczka z terenów zamojszczyzny.

W 1920 roku M. Kleniwska organizuje tzw. „Służby Narodowe” – kobiecy oddział Obywatelskiego Komitetu Obrony Państwa.

Do zmienionej sytuacji łatwiej przystosowały się zespoły młodsze, ale i najstarsze organizacje ZKZ byłej Kongresówki musiały przejść ewolucję.

Ziemianki czynne były tak na swoim statutowym terenie, jak i na terenach innych organizacji: w tym czasie powstało ich wiele z inicjatywy ziemianek lub przy ich współpracy, np. Rada Naczelna Gospodarczego Kształcenia Kobiet, Związek Pań Domu, Instytut Gospodarstwa Domowego, Zjednoczenie Zrzeszeń Rodzicielskich (Komisja do spraw Rodziny).

Największym przełomem w charakterze organizacji Ziemianek było Tworzenie Kół Gospodyń Wiejskich poza statutem Ziemianek. Powstaje „Sekcja Kół Gospodyń”. Na czele stanęła ziemianka z kieleckiego Aniela Zdanowska z Godlewskich. Sekcja organizowała Koła Gospodyń Wiejskich w województwach centralnych i wschodnich. Pod tą samą nazwą „Sekcja Kół Gospodyń Wiejskich Stowarzyszenie Zjednoczonych Ziemianek” współdziałała z poprzednia organizacją, ponieważ członkinie Ziemianek były w przeważającej ilości przewodniczącymi Kół Gospodyń C.T.R.

W roku 1918 zapoczątkowuje się właściwa praca Młodych Ziemianek. Wprawdzie już w 1913 roku Kleniwska założyła w Kluczkowicach z pomocą Emilii Góreckiej pierwsze kółko młodych pod nazwą „Nowe Życie”, ale właściwa organizacja sekcji Młodych przy Stowarzyszeniu Zjednoczonych Ziemianek powstała w tym okresie z inicjatywy J. Grzybowskiej. Później utworzono z osobnym statutem „Stowarzyszenie Młodych Ziemianek” pod przewodnictwem Haliny Dernałowiczówny⁵.

W tym okresie nastąpiły zmiany w działalności wszystkich zespołów Towarzystwa Ziemianek Pomorskich, którą oddzieliły się od Towarzystwa Ziemianek Wielkopolskich.

Na czele Ziemianek Wielkopolskich Turnowską zastąpiła M. Lossowowa, a później przewodnictwo objęła H. Brezina⁶.

W 1918 roku Ziemianki Wielkopolskie utworzyły przy swej organizacji sekcje Włościanek. Pracą tam kierowała Wanda Niegolewska. W tym okresie powstawały liczne kółka w całej Wielkopolsce, które w 1920 roku połączyły się w związek pod nazwą „Wielkopolski Związek Włościanek”. Zaczął on pracować, oparty o własny statut przy Wielkopolskiej Izbie Rolniczej. Była to jedyna w tym czasie organizacja kobiet małorolnych pracująca samodzielnie w Polsce.

Rezultatem wysiłków oraz dążeń ogółu ziemianek w celu zjednoczenia było powstanie Rady Naczelnej Ziemianek w 1923 roku. W rok później „Ziemianka” miesięcznik Zespołu Małopolskich Ziemianek, został organem Rady Naczelnej Ziemianek, pod tytułem „Ziemianka Polska”. Radę Naczelną Ziemianek tworzyły przewodniczące i delegatki zespołów. Na czele Rady stanęła dożywotnia, honorowa przewodnicząca M. Kleniewska, przewodnictwo objęła E. Czarnowska, ówczesna wice-przewodnicząca Stowarzyszenia Zjednoczonych Ziemianek, a od 1928 roku przewodnicząca tego zespołu.

Rada Naczelna dzieliła się na komisje: Organizacyjną i Zagraniczną. Komisje Organizacyjną objęła Aleksandra Grzybowska, jednocześnie redagująca „Ziemię Polską”. Komisje Zagraniczną prowadziła Zofia Jankowska. Siedzibą Rady Naczelnej stał się Warszawa. Zjazdy doroczne odbywały się w tych miastach, które były siedzibami zespołów. Pierwszy taki zjazd odbył się we Lwowie w roku 1924.

Na XII Kongresie Międzynarodowym Rolniczym w Warszawie Ziemianki Polskie odegrały wybitną rolę, uchwalono tam utworzenie specjalnej Sekcji Kobiecej na Kongresach.

W tym okresie przewodnicząca Młodych Ziemianek, H. Daria – Dernałowicz, weszła do zarządu Sekcji Młodych Międzynarodowych Unii Katolickich Lig Kobiecych, a kilka lat później przewodnicząca R.N.Z. E. Czarnowska, została przewodniczącą Sekcji Rolnej Unii Katolickich Lig Kobiecych.

Stowarzyszeniu bardzo bliskie były wszelkie kwestie związane z wychowaniem i nauczaniem dzieci. Organizowano spotkania, na których przedstawiano referaty i prowadzono dyskusje na temat wychowania dzieci. Na posiedzeniu Wydziału Pedagogicznego w 1909 roku wygłoszony został referat przez P. Chrząszczewską-Trzeciakową na temat „Luźnych uwag o wychowaniu przedszkolnym” Prelegentka wypowiadała się w kwestii nauki przez pracę tzn. metodą Pestalozziego oraz jego ucznia Fryderyka Frebel’a, który zorganizował tzw. Ogródki Dziecięce (przedszkolne) twierdząc, że dziecko powinno spędzać poza domem kilka godzin pod okiem fachowca bawiąc się i ucząc z rówieśnikami, co wychowa go do życia w społeczeństwie.

Szczególnie bliska Ziemiankom była kwestia zapobiegania nerwowości u dzieci. Współpracujący z organizacją T. Jeroszyński w 1910 roku na posiedzeniu Wydziału Pedagogicznego wygłosił referat popularno-naukowy „O zapobieganiu nerwowości u dzieci” omawiający funkcjonowanie układu nerwowego, charakterystykę zachowania dzieci, zapobieganie nerwowości, czyli zdrowe wychowanie. Jeroszyński zaznaczył między innymi, że „…nie należy dzieciom ganić karą, straszyć ich, zabraniać czegokolwiek, nie przeciążać nauką”. Podkreślił również, iż „wychowanie powinno być stanowczo indywidualnem, to jest stosowanem do charakteru i usposobienia każdego dziecka”¹⁰.

W latach 1906-1914 Zjednoczone Koło Ziemianek organizowało kursy wakacyjne, w programie których znalazły się między innymi¹¹:

1. Filozofia, psychologia i nauki przyrodnicze

• fizyczna budowa słońca i planet
• irracjonalność pojęć jako źródło metafizyki
• podstawy teorii nauki
• zasady geografii ogólnej jako wstęp do geografii Polski
• o falach elektromagnetycznych

2. Nauki społeczne

• logika ekonomii
• demokracja w nowoczesnym prawie państwowym
• zasady wykształcenia ogólnego
• życie ekonomiczne
• materializm historyczny

3. Historia

• dzieje Unii Polski z Litwą za Jagiellonów
• etnologia, folklor i historia w zastosowaniu do początków Polski

4. Językoznawstwo, literatura i sztuka

• o rozwoju j. polskiego
• sztuka w życiu narodowym.

Stowarzyszenie Ziemianek organizowało wycieczki naukowe, geologiczne, antropologiczne i folklorystyczne.

ZKZ troszcząc się o wysoki poziom nauczania i zdrowie uczniów wysuwało postulaty dotyczące: zmodernizowania sal lekcyjnych, wprowadzenie lekcji W-F, unowocześnienie programów i metod nauczania, zatrudnieniu w szkole lekarza, który współdecydowałby o przyjęciu dziecka do szkoły i odpowiedniej klasy oraz opieki materialnej nad dziećmi.

Członkinie stowarzyszenia prowadziły także badania z zakresu oświaty wśród mieszkańców wsi. Przykładem takich badań może być Stara Wieś w guberni kaliskiej w powiecie wieluńskich. Odnotowano tam bardzo niski stan oświaty, brak szkoły elementarnej. Liczba mieszkańców wsi wynosiła około 500. Spośród ogólnej liczby mieszkańców:

• 133 było nieczytelnych
• 50 mężczyzn umiało czytać po polsku
• 66 kobiet umiało czytać po polsku.

Dorosłych umiejących czytać i pisać po polsku:

• mężczyzn było 32
• kobiet – 6.

Dzieci od lat 7 do 12 po polsku umiało czytać:

• 10 chłopców
• 13 dziewcząt.

Umiejętność czytania i pisania po rosyjsku dotyczyła:

• 31 mężczyzn i chłopców
• 2 kobiety.

Na podstawie przeprowadzonych badań stowarzyszenie to stawiało sobie za cel walkę z analfabetyzmem. W czasie jednego ze spotkań Ziemianek padło następujące stwierdzenie: „…jesteśmy świadkami nader pocieszającego objawu budzenia się samopoczucia narodowego i obywatelskiego oraz dążenia ku oświacie wśród włościan […] trzeba przyznać, że po większej części dwory wiejskie spieszą z pomocą zakładając czytelnie lub udzielając początkowej nauki”¹².

Ziemianki postulowały o polepszenie bytu nauczycieli wiejskich „…oprócz dziatwy, o której zdrowie nam wszystkim chodzi – są nauczyciele, narażeni na to samo znużenie z przepracowania, na te same choroby i na wiele innych, które specjalnie dla osób pracujących na polu pedagogicznem zwykły się przyczepiać […] Zjednoczenie się nauczycielstwa jest przeto jednym z warunków jego postępu i dobra […] Podniesienie bytu nauczycieli polskich, zredukowanie godz. pracy, zapewnienie starości, zabezpieczenie tych, którzy w skutek nieuleczalnych chorób pracować nie mogą – oto jedna z pierwszych trosk społeczeństwa naszego”¹³.

Stowarzyszenie Ziemianek projektowało i tworzyło szkoły gospodarczo – wychowawcze dla dziewcząt włościańskich. „… na zebraniu czerwcowym 1905 r uznano, że dostarczenie krajowi uświadomionych obywatelek i umiejętnie gospodarzących […] jest zadaniem godnem największych wysiłków i ono właśnie winno stać się pierwszym aktem zbiorowych usiłowań Zjednoczonego Ziemiaństwa […] Nauka musi być teoretyczna i praktyczna […] powinna obejmować: katechizm, dzieje narodowe, pisanie poprawne, arytmetykę, elementarne pojęcia z fizyki i chemii, trochę rysunku, weterynarii, ogrodnictwa i higieny.

Praktyka powinna obejmować naukę tego wszystkiego do czego włościanki potrzebują rękę przykładać: krój, szycie, naprawianie, kuchnię zdrową, posilną a oszczędną z uwzględnieniem tego co potrzebne dla chorych, dla dzieci – dalej pieczywo, mleczarstwo, chów drobiu, trochę cieląt i obchodzenie się z pasieką, warzywnictwo […] Szkoła znajdować się musi na wsi, posiadać oprócz niezbędnych zabudowań, własny ogród i choć niewielkie gospodarstwo rolne, umożliwiające utrzymanie inwentarza -przede wszystkiem zaś szkoła pozostawać musi pod stałym i umiejętnym kierownictwem osoby ideowej i zawód swój traktującej ideowo”¹⁴.

Za przykład tworzenia szkoły może posłużyć folwark „Pogonel” położony w guberni warszawskiej. Miejsce to było szczególnie dogodne, ponieważ w bliskiej odległości znajdowała się stacja kolejowa i pocztowa Nowo Mińsk. Placówka ta mogła przyjąć 50 uczennic od 15 lat. Rok szkolny trwał 11 miesięcy, a opłata wynosiła 5 rubli miesięcznie za każą uczennicę. Jedna z członkiń organizacji Ziemianek, aktywnie uczestnicząca w tworzeniu szkoły wystąpiła z propozycją, aby zakładana przez ZKZ szkoła otwarta została 15-go października pod nazwą Szkoły dla córek włościańskich im Królowej Jadwigi.

Warto zwrócić uwagę na środki finansowania i koszt utrzymania takiej placówki.

Utrzymanie szkoły:

• ofiary dobrowolne na urządzenie szkoły
• stale opłaty roczne członków – opiekunów szkoły na jej utrzymanie

Budżet roczny na 40 uczennic¹⁵

Rozchody:

• żywność 2000 rb
• opał i światło 250 rb
• pranie i mycie 100 rb
• administracja 800 rb w tym:
• pensja kierowniczki 300 rb
• 2 pomocnice po 250 rb
• kucharki 60 rb
• Doktór i apteka 50 rb
• Materiały do robót 40 rb
• Materiały piśmienne 20 rb
• Materiały różne 240 rb
• Dzierżawa folwarku 400 rb

_________

4000 rb

Przychody

Opłata od uczennic 2100 rb

Dochód z gospodarstwa 400 rb

Dopłata ze składek 1500 rb

__________

4000 rb

Do zajmowania się sprawami organizacyjnymi nowopowstałej szkoły im K. Jadwigi powołano: 2 przedstawicielki Zarządu ZKZ, 2 przedstawicielki kółek, 2 przedstawicielki opiekunek oraz 2 włościanki z okolic szkoły.

Zjednoczone Koło Ziemianek utworzyło Wydział Wychowawczy, który miał być łącznikiem „między oddalonymi zakątkami kraju, a ogniskiem ruchu pedagogicznego w Warszawie. Postanowiono popierać Macierz, udoskonalać wydawnictwa do nauki j. polskiego i ludowe”¹⁶.

Ziemianki tworzyły także kółka włościańskie i czytelnie ludowe, których zadaniem było szerzenie literatury wśród ludności wiejskiej. „Notujemy skrzętnie książki, które lud najchętniej czyta, najchętniej rozumie i pożytek z nich odnosi, a wyniki naszych spostrzeżeń komunikujemy wydziałowi wychowawczemu ZKZ”¹⁷.

Wśród działalności oświatowej Zjednoczonego Koła Ziemianek należy wyróżnić także kursy pedagogiczne, które niekiedy trwały przez 2 lata. Opłata roczna wynosiła 200 rubli.

W programie przewidziano¹⁸:

Matematykę:

• algebra
• geometria

Przyrodę

• chemia organiczna
• chemia nieorganiczna
• anatomię i fizjologię człowieka
• biologię

Literaturę

• gramatyka
• języki

Historię cywilizacji

Nauki społeczne

• ogólne pojęcie o prawie
• ekonomia pol.

Estetyka i historia sztuki

Rysunki, śpiew, muzyka, gimnastyka

Pedagogikę, metodykę, etykę.

Niezwykle często pojawiającą się kwestią w czasie spotkań Zjednoczonego Koła Ziemianek było szeroko rozumiane szkolnictwo. „Szkół ludowych jest za mało – tak prędko dostatecznej ilości nie będzie. Musimy więc brak szkół zastąpić nauczaniem prywatnem tak dzieci, jak i dorosłych analfabetów i to nauczanie na szeroką skalę rozwinąć. trzeba we wszystkich szkołach zakładać ochrony i jak najwięcej czytelni”¹⁹.

Bardzo często przewijał się także temat seminariów ludowych oraz reformy dotyczące wychowania a szczególnie zapoznawanie dzieci z prawami natury.

W ramach prowadzonej działalności oświatowej stworzono poradnik dla matek, które same chciały zająć się edukacją swoich dzieci.

Rozkład na I rok – tygodniowy

Przed obiadem:

5 lekcji polskiego

3 lekcje moralności i historii biblijnej

4 lekcje rachunków

2 lekcje czytania z nauczycielką

4 lekcje kaligrafii

czyli 18 lekcji po 20 min.

3 lekcje zabaw ruchowych

3 lekcje gimnastyki

czyli 6 lekcji po 50 min

czyli rano 1,5 godz. zajęć dziennie

Po obiedzie:

4 lekcje historii polskiej

4 lekcje pogadanki o rzeczach

4 lekcje rysunków

czyli 12 lekcji po 20 min.

2 lekcje robótek

2 lekcje zręczności

2 lekcje śpiewu

czyli 6 lekcji po 20-30 min.

Tygodniowy rozkład zajęć w II i III roku

Rano codziennie 1 godz. lekcji i pół godz. gimnastyki, 3 godz. dziennie nauki.

Rano:

3 lekcje religii i moralności  1 godz.

4 lekcje polskiego    80 min.

3 lekcje arytmetyki    1 godz.

2 lekcje pogadanki przyrod. i geom. 40 min.

2 lekcje z historii Polski   40 min.

2 lekcje z geografii    40 min.

3 lekcje śpiewu    40 min.

Razem 19 lekcji – 6 godz. – lekcja 20 min.

Po objedzie:

3 lekcje j. obcych   1,5 godz.

2 lekcje czyt. z nauczyć.  0,5 godz.

3 lekcje rysunków   1 godz.

2 lekcje kaligrafii   0,5 godz.

6 lekcji muzyki    3 godz.

3 lekcje robót    1,5 godz.

3 lekcje zręczności   1 godz.

Razem 22 lekcje – 9 godzin.

Działalność oświatowa Zjednoczonego Koła Ziemianek miała za zadanie wpłynąć na poziom edukacji zwłaszcza dziewcząt, tak aby stały się one w przyszłości obywatelkami dorównującymi wykształceniem mężczyznom. Wielokrotnie stowarzyszenie to podkreślało znaczenie i rolę kobiety w społeczeństwie. W przyszłości widziano ją jako osobowość silną, niezależną, a przede wszystkim dobrze wykształconą. Dlatego tak intensywne prace prowadzone były w tym zakresie.